ايو مونتان

 Montand, Yves                            

بازيگر (1921، مونسومانو آلتو - ايتاليا؛ 1991)

با نام ايوو ليوي به دنيا آمد. هم زمان با به قدرت رسيدن موسوليني، در دو سالگي هم راه با خانواده ي روستايي و ضد فاشيستش به فرانسه مهاجرت کرد. در مارسي در فقر بزرگ شد. در يازده سالگي مدرسه را رها کرد و پيش از اين که در هجده سالگي در مارسي و پاريس به خوانندگي بپردازد، به حرفه هاي مختلفي (از جمله شاگردي سلماني، کارگري کارخانه و کار در نوش گاه) پرداخت. در سال 1945 براي نخستين بار در مولن روژ خواند. همان جا بود که با اديت پياف آشنا شد و با راهنمايي ها و کمک هاي او يکي از شانسون خوان هاي سرشناس فرانسه شد. و باز هم پياف بود که در 1946 براي نخستين بار موقعيت بازي در فيلمي را با نام ستاره ي بي نور (که خود پياف هم در آن بازي مي کرد) برايش به وجود آورد. با اين همه تا 1952 و بازي در مزد ترس هانري ژرژکلوزو فقط در خوانندگي شهرت داشت. بعد در بسياري از فيلم هاي فرانسوي، اروپايي و حتي هاليوودي بازي کرد. در 1959 در برودوي تک نفره روي صحنه رفت. در 1951 با سيمون سينيوره ي بازيگر ازدواج کرد و تا زمان مرگ سينيوره (1985) با او زندگي کرد. دختر خوانده اش، کاترين آلگره، بازيگر است.

آغاز کار مونتان در مقام خواننده، که به کمک پياف صورت گرفت بسيار درخشان بود، اما نخستين کارهايش در سينما چندان اميدوار کننده نبودند و درست در زماني که مي خواست کار سينما را کنار بگذارد، در مزد ترس، که از بهترين فيلم هاي فرانسوي زمان خود به شمار مي آمد بازي کرد. و باز تا حدوده ده سال بعد کار موفقي نداشت و تا اين که در اواخر دهه ي 1960 بازي هايش شکل طبيعي تري به خود گرفت. در جنگ تمام شده است، زيستن براي زندگي و يک شب، يک ترن (که هر سه درباره ي روابط پيچيده ي زوجي که در مرز بين واقعيت و خيال قرار دارند) تواناتر از هميشه درخشيد و موقعيتش در مقام يک بازيگر تثبيت شد. سوابق سياسي مونتان (عضويت در حزب کمونيست فرانسه، طرفداري از جنبش هاي دموکراتيک، مبارزه با حکومت سرهنگ هاي يونان، طرفداري از جنبش هاي آزادي خواهانه ي اسپانيا در برابر حکومت فرانکو) و افکار آزادي خواهانه اش بر کارهايش تأثير زيادي گذاشت و منجر به هم کاري او با کنستانتين کوستا گاوراس شد. زي و حکومت نظامي به ترتيب مربوط به محدوديت حقوق مدني در يونان و شيلي بودند. در اعتراف که بر مبناي کتابي از آرتور لندن، يکي از قربانيان دادگاه هاي فرمايشي استاليني در چکسلواکي، ساخته شد، شخصيت مردي را خلق کرد که با قانع کننده ترين شکل ممکن از قدرت مخوف حکومتي رنج مي برد و قصد خوب جلوه دادن اعمال نادرستش را دارد. مونتان در ايفاي نقش هاي کمدي و رمانتيک نيز به اندازه ي نقش هاي سياسي و جنايي مهارت داشت. در بيا عشق بورزيم، کنار مريلين مونر، در وحشي، کنار کاترين دونوو، در سزار و رُزالي و روشنايي زن کنار رومي اشنايدر و در تمام آتش، تمام شعله کنار ايزابل آجاني تصاويري به ياد ماندني از خود به جا گذاشت. درست در زماني که به نظر مي رسيد قصد کناره گيري از سينما را دارد در دوگانه ي کلود بري، ژان دوفلورت و مانون چشمه ها بازي کرد. از هنرمنداني به شمار مي آمد که در کشورش از احترام و محبوبيت زيادي برخوردار بود، تا جايي که در اواخر دهه ي 1980 کانديداي رياست جمهوري شد و مراسم تشييع جنازه اي که براي او ترتيب دادند، بي سابقه بود.

از فيلم ها: 1946 - ستاره ي بي نور (بليستن)، دروازه هاي شب (کارنه)؛ 1950 - يادگارهاي گم شده (کريستيان - ژاک)؛ 1952 - مزد ترس (کلوزو)؛ 1955 - قهرمانان خجسته اند (سيامپي)، ناپلئون (گيتري)؛ 1956 - مردها و گرگ ها (د سانتيس)، مارگريت شب (اوتان - لارا)؛ 1957 - جادوگران سيلم (رولو)، راه بزرگ آبي رنگ (پونته کوروو)؛ 1959 - قانون (داسين)؛ 1960 - بيا عشق بورزيم (کيوکر)؛ 1961 - آيا برامس را دوست داريد؟ (ليتواک)، حريم (ريچاردسن)؛ 1962 - گيشاي من (کارديف)؛ 1966 - جايزه ي بزرگ (فرانکن هايمر)، جنگ تمام شده است (رنه)، آيا پاريس مي سوزد؟ (کلمان)، کوپه ي جنايات (کوستا گاوراس)؛ 1967 - زيستن براي زندگي (لولوش)؛ 1968 - يک شب يک ترن (دلوو)، شيطان از دم (دو بروکا)؛ 1969 - زي (کوستا گاوراس)، آقاي آزادي (کلاين)؛ 1970 - اعتراف (کوستا گاوراس)، در روزي آفتابي هميشه خواهي ديد (مينه لي)؛ 1971 - جنون عظمت طلبي (اوري)؛ 1972 - سزار و رُزالي (سوته)، دايره ي سرخ (ملويل)، پسر (گرانيه دوفر)؛ 1973 - حکومت نظامي (کوستا گاوراس)؛ 1974 - ونسان، فرانسوا، پل.... و ديگران (سوته)؛ 1975 - وحشي (راپنو)، بخش ويژه (کوستا گاوراس)؛ 1976 - پليس پيتون 357 (کورنو)، دراز قد بزرگ (پينوتو)؛ 1977 - تهديد (کورنو)؛ 1978 - جاده هاي جنوب (لوزي)؛ 1979 - روشنايي زن (کوستا گاوراس)؛ 1981 - انتخاب اسلحه (کورنو)؛ 1982 - تمام آتش، تمام شعله (راپنو)؛ 1983 - گارسن! (سوته)؛ 1986 - ژان دو فلورت (ک. بري)، مانون چشمه ها (ک. بري)؛ 1988 - سه جا براي 26 (ژ. دمي)؛ 1992 - IP5 (بني).