بررسی سیر تحول کتابت در شبه‌جزیره عربستان نشان می‌دهد که هرچند فرهنگ عرب پیش از اسلام عمدتاً شفاهی بوده است، اما نوشتن در عرصه‌های تجاری، حقوقی و سیاسی جایگاهی انکارناپذیر داشته است. در این مقاله با تکیه...

تحول اعراب‌گذاری قرآن، صرفاً محصول کوشش عالمان عرب در سده‌های نخستین هجری نبود، بلکه در بستر تمدنی گسترده‌تری شکل گرفت که ایرانیان در آن نقشی فعال و اثرگذار ایفا کردند.

تحول و گسترش خط کوفی اولیه در سده‌های نخستین اسلامی از منظر تاریخ فرهنگ و زبان، پدیده‌ای کم‌نظیر و شگفت‌انگیز به شمار می‌آید. در این مقاله با رویکردی تاریخی و تحلیلی، عوامل تسریع این تحول را بررسی می‌کنیم...

سده نخست هجری را می‌توان دوره تثبیت و گسترش خط عربی دانست؛ دوره‌ای که در آن، تحولات سیاسی، فرهنگی و دینی، به‌ویژه تأسیس شهرهای نظامی و اداری کوفه و بصره و نیز فتوحات اسلامی، نقش تعیین‌کننده‌ای در تکوین...

کاشی‌کاری معقلی را می‌توان یکی از شیوه‌های شاخص تزیین معماری ایرانی و اسلامی دانست که در آن، ساختار هندسی و مدولار خط کوفی بنایی با فناوری اجرایی کاشی درهم می‌آمیزد. در این شیوه، خط و نقش نه به‌صورت نقاشی...

در این مقاله به بررسی سیر تاریخی کتابت در مکه و مدینه در صدر اسلام و تکوین خط کوفی به‌عنوان نخستین خط رسمی کتابت قرآن کریم می‌پردازیم و با تحلیل شواهد تاریخی، نقش نهاد نبوت در ترویج سواد، جایگاه کاتبان...

در این مقاله به بررسی نسبت میان ظهور اسلام و شکل‌گیری مفهوم «خوشنویسی» در سنت اسلامی می‌پردازیم. فرض اصلی آن است که اطلاق واژه‌ی خوشنویسی به معنای دقیق و هنری آن، به دوره‌ی پس از ظهور اسلام تعلق دارد؛...

در اطلس خط، خط بنایی (معقلی) را بر اساس میزان پیچیدگی ساختار هندسی و نحوه سازمان‌دهی فضای پر و خالی، به سه قسم «آسان»، «متوسط» و «مشکل» تقسیم شده است. این تقسیم‌بندی، ناظر بر درجه نظم، فشردگی شبکه و نسبت...

یکی از مباحث مهم در مطالعات تاریخ خوشنویسی اسلامی، ماهیت اجرایی خط کوفی اولیه است. در این مقاله، با طبقه‌بندی دیدگاه‌ها و تحلیل شواهد تاریخی، به بررسی ماهیت اجرایی خط کوفی اولیه می‌پردازیم.

خوشنویسی اسلامی یکی از برجسته‌ترین مظاهر هنری و فرهنگی تمدن اسلامی به‌شمار می‌آید. در این مقاله با رویکردی تاریخی و تحلیلی، جایگاه خوشنویسی را در ساختار تمدن اسلامی، معماری، نسخه‌آرایی قرآن، کتاب‌آرایی...