نگاهی به شعر بوشکور بلخی

و در آثاری چون لغت فرس اسدی و ترجمان البلاغه ثبت شده است. همین بیت منوچهری حکایت از مهارت و شهرت او در روزگارش دارد و بی تردید از سخن سرایان استاد قرن چهارم بوده. وی پایان عهد رودکی و آغاز عهد فردوسی را
يکشنبه، 14 تير 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
نگاهی به شعر بوشکور بلخی
 نگاهی به شعر بوشکور بلخی

 

نویسنده: دکتر سیدمحمد ترابی




 

در هیچ یک از مأخذها نام این شاعر ذکر نشده اما کنیه او بوشکور از همه قدیم‌تر در این بیت منوچهری:

از حکیمان خراسان کو شهید و رودکی *** بوشکور بلخی و بوالفتح بستی هکذی

و در آثاری چون لغت فرس اسدی و ترجمان البلاغه ثبت شده است. همین بیت منوچهری حکایت از مهارت و شهرت او در روزگارش دارد و بی تردید از سخن سرایان استاد قرن چهارم بوده. وی پایان عهد رودکی و آغاز عهد فردوسی را درک کرده است زیرا مؤلف المعجم می‌گوید بوشکور مضمون این بیت خود:

مگر پیش بنشاندت روزگار *** که به زو نیابی تو آموزگار

را از این بیت رودکی:

هر که نامخت از گذشت روزگار *** نیز ناموزد ز هیچ آموزگار

گرفته است. مولد او بلخ بود. از آغاز زندگانی‌اش اطلاعی در دست نیست. بعدها از بلخ به بخارا مهاجرت کرد و مداح امیران و رجال آن سامان شد. از آثار او ابیات پراکنده‌ای موجود است که برخی از آن‌ها متعلق به قصیده‌های ابوشکور است و باقی اشعاری است که به بحر متقارب که گویا از منظومه‌ای بوده که عوفی به نام آفرین نامه به ابوشکور نسبت داده است. این منظومه باید در حدود سال 333 تا 336 هـ به نظم کشیده شده باشد. آنچه از آن بر جای مانده و به دست ما رسیده بیش‌تر از نوع حکمت و اندرز و موعظه است و در عین حال نشان می‌دهد که شعر بوشکور روان و ساده و خالی از تکلّف است.

بیت های ذیل از آفرین نامه نقل می‌شود:

به دشمن برت استواری مباد *** که دشمن درختی است تلخ از نها
درختی که تلخش بود گوهرا *** اگر چرب و شیرین دهی مر ورا
همان میوه تلخت آرد پدید *** از او چرب و شیرین نخواهی مزید
ز دشمن گر ایدون که یابی شکر *** گمان بر که زهر است هرگز مخور
سخن گر چه باشد گرانمایه‌تر *** فرومایه گردد ز کم پایه‌تر
سخن کز دهان بزرگان رود *** چو نیکو بود داستانی شود
نگین بدخشی بر انگشتری *** ز کم‌تر به کم‌تر خرد مشتری
سخن کاندرو سود نه جز زیان *** نباید که رانده شود بر زبان
شنیدم که باشد زبان سخن *** چو الماس برّان و تیغ کهن
سخن بفگند منبر و دار را *** ز سوراخ بیرون کشد مار را
سخن زهر و پازهر و گرم است و سرد *** سخن تلخ و شیرین و درمان و درد
سخن کز دهان ناهمایون جهد *** چو ماری است کز خانه بیرون جهد
نگه دار خود را ازو چون سزد *** که نزدیک‌تر را سبک‌تر گزد
از دور به دیدار تو اندر نگرستم *** مجروح شد آن چهره‌ی پر حسن و ملاحت
از غمزه‌ی تو خسته شد آزرده دل من *** وین حکم قضایی است جراحت به جراحت
ای گشته من از غم فراوان تو پست *** شد قامت من زدرد هجران تو شست
ای شسته من از فریب و دستان تو دست *** خود هیچ کسی به سیرت و سان تو هست؟
تا بدان جا رسیده دانش من *** که بدانم همی که نادانم

در تذکره‌ها و مآخذ تاریخ شعر و ادب فارسی پس از بوشکور و پیش از دقیقی از چند شاعر دیگر نامی و نشانی آمده است اما آثار باقی مانده از آنان چندان نیست که در این جا برای هر کدام عنوانی باز کنیم. ابوعبدالله محمد بن صالح ولوالجی، ابوطاهر طیب بن محمد خسروانی، ابوالعباس فضل بن عباس ربنجنی و ابوعبدالله محمد بن حسن معروفی بلخی از این شاعرانند و معمولاً ابیات پراکنده‌ی هر کدام را باید در تذکره‌ها و لغت نامه‌های قدیم فارسی جُست. از آن میان این چند بیت را که از معروفی بلخی دانسته‌اند نقل می‌کنیم.

این دل مسکین من اسیر هوا شد *** پیش هزاران هزار گونه بلا شد
جادوکی بند کرد و حیلت بر ما *** بندش بر ما برفت و حیله روا شد
حکم قضا بود وین قضا به دلم بر *** محکم از آن شد که یار یار قضا شد
هر چه بگویم ز من نگر که نگیری *** عقل جدا شد ز من که یار جدا شد
منبع مقاله :
ترابی، سیّدمحمد؛ (1392)، نگاهی به تاریخ و ادبیات ایران (جلد اول) (از روزگار پیش از اسلام تا پایان قرن هشتم)، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ اول



 

 

تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران