سلول‏های بنیادی چیست ؟

چهل سال پیش، محققان از كشف سلول هایی صحبت كردند كه آغازی برای تحولی بزرگ در حوزه علوم زیستی بود. در دهه 1960، محققان متوجه شدند كه مغز استخوان انسان شامل دو نوع سلول غیرتخصصی و غیرمتمایز است كه از آنها سلول‏های خونی به وجود می‏آیند. دانشمندان این سلول‏ها را، «سلول‏های بنیادی بالغ» (adult stem cell) نامیدند. از آن سال تاكنون، تحقیق و بررسی بر روی «سلول‏های بنیادی» ادامه داشته و كشفیات بزرگی نیز حاصل شده است. تحقیق بر روی سلول‏های بنیادی، دانش جدید و در حال پیشرفتی است كه به ما امكان می‏دهد چگونگی تكوین یك مجود زنده از یك سلول منفرد را دریابیم. این دانش جدید، به دانشمندان این امكان را می‏دهد كه «درمان سلول محور» را در درمان بیماری‏ها برگزینند، كه اكنون، به عنوان «پزشكی احیاكننده» شناخته می‏شود. اما «سلول‏های بنیادین» چه چیزی هستند و چرا مهم‏اند؟

1. این سلول‏ها، سلول‏هایی غیرتخصصی هستند (یعنی عمل خاصی را مانند سلول‏های عضله قلب انجام نمی‏دهند) و قدرت بازسازی و احیای خودشان را از طریق تقسیم سلولی دارا هستند.

2. این سلول‏ها تحت شرایط آزمایشگاهی یا فیزیولوژیكی معینی می‏توانند به سلول‏هایی با كاركرد تخصصی مانند سلول‏های تولید كننده انسولین در پانكراس، یا سلول‏های عضله قلب كه توانایی تلمبه كردن خون را دارند، تبدیل شوند.
دانشمندان بر روی دو نوع سلول بنیادی یعنی «سلول‏های بنیادی» جنینی كه تا سال 1998 تنها از حیوانات به دست می‏آمد و «سلول‏های بنیادی بالغ» كه از بافت‏های بالغ انسانی به دست می‏آید، تحقیق و مطالعه می‏كنند. این دو نوع سلول ریشه‏ای، كارآیی‏ها و خصوصیات متفاوتی دارند كه از هر یك برای اهداف خاصی استفاده می‏شود. درحدود بیست سال قبل، دانشمندان روش‏ها را برای به دست آوردن سلول‏های بنیادی جنین موش كشف كردند. در طی این سال‏ها مطالعه و تحقیق بر روی زیست‏شناسی سلول‏های موش سرانجام در سال 1998 به چگونگی كشف و به دست آوردن سلول‏های بنیادی جنین انسان و رشد آنها در آزمایشگاه منجر شد. جنین‏هایی كه بدین منظور انتخاب شدند، آنهایی بودند كه به دلیل ناباروری زوج‏ها از طریق باروری آزمایشگاهی به وجود آمده بودند و هنگامی كه به آنها برای چنین هدفی نیاز نبود با اجازه كامل و آگاهانه از شخص اهدا كننده برای مقاصد تحقیقاتی بر روی سلول‏های بنیادی استفاده شدند.
سلول‏های بنیادی به دلایل چندی برای موجودات زنده بسیار مهم هستند. سلول‏های بنیادی در جنین سه تا پنج روزه كه «بلاستوسیست» نامیده می‏شود در رشد بافت‏هایی كه موجب به وجود آمدن سلول‏های تخصص یافته‏ای كه قلب، ریه، پوست و بافت‏های دیگر را می‏سازند دخالت دارد. همچنین این سلول‏ها در برخی از بافت‏های بالغ مانند مغز استخوان، ماهیچه و مغز سلول‏هایی را كه به واسطه بیماری یا آسیب از بین رفته‏اند جایگزین می‏سازد. دانشمندان بر اساس این شواهد معتقدند كه در آینده سلول‏های بنیادی می‏توانند پایه‏ای برای درمان بیماری‏های قلبی، بیماری پاركینسون و دیابت باشند.تمركز اصلی كار دانشمندان بر شناخت خواص اساسی سلول‏های بنیادی و یافتن تفاوت آنها از سلول‏های تخصص یافته است. هر چه دانشمندان در این مطالعات پیشرفت كنند، درمان پزشكی امروز متحول‏تر و غربال‏گری داروها نیز آسان‏تر می‏شود. دانشمندان در حال حاضر درصدد هستند، چگونگی باقی ماندن این سلول‏ها به صورت غیرتخصصی و احیای مجدد خودشان را تعیین كنند، همچنین دانشمندان كوشش می‏كنند علائم و نشانه‏هایی را كه باعث می‏شوند سلول‏های بنیادی به سلول‏های تخصص یافته تبدیل شوند، مشخص كنند.