كميته مشترك ضد خرابكاري
منبع:www.ir-psri.com
بي‌شك يكي از بزرگترين دلائل شكل‌گيري انقلاب اسلامي و سقوط رژيم شاه، اختناق سياسي و خفقاني است كه حكومت پهلوي با حمايت شبكه‌هاي اطلاعاتي امريكا و رژيم صهيونيستي در كشور بوجود آورده بود. سازمان اطلاعات و امنيت كشور موسوم به ساواك در ايجاد نارضائي‌هاي اجتماعي ايران بويژه در دهه پاياني عمر حكومت شاه نقش ويژه‌‌اي داشت.
يكي از مخوف‌ترين تشكيلات اطلاعاتي ايران در سالهاي پاياني حكومت شاه «كميته مشترك ضد خرابكاري» نام داشت. تشكيل اين كميته گامي در جهت هماهنگي ميان عملكرد ادارات و سازمانهائي بود كه به نوعي در ايجاد امنيت مورد نياز حكومت شاه در كشور ايفاي نقش مي‌كردند. تا پيش از دهه پنجاه شهرباني، ساواك ، اداره ضد اطلاعات ارتش و ساير مراكز اطلاعاتي رژيم پهلوي هر يك به تنهائي اهداف اطلاعاتي و امنيتي خود را دنبال مي‌كردند. اين اقدامات جداگانه در بسياري موارد سبب ايجاد ناهماهنگي و حتي اصطكاك ميان سازمانهاي عمل كننده مي‌شد و در نتيجه ضريب توفيق عملكرد اين مراكز را كاهش مي‌داد.
در آذر 1349 شوراي امنيت كشور تصميم گرفت براي اجتناب از برخورد ميان تيمهاي عملياتي با ايجاد يك تشكل واحد، زمينه هماهنگي و وحدت رويه را ميان سازمانهاي اطلاعاتي و امنيتي كشور بوجود آورد. اين تصميم در اوائل بهمن 1350 عملي شد و ظهور تشكيلاتي به نام «كميته مشترك ضد خرابكاري» حاصل همين تلاش بود. كميته مزبور مركب از واحدهاي اطلاعاتي و امنيتي شهرباني، ارتش، ژاندارمري و اداره كل سوم ساواك (اداره تأمين امنيت داخلي) بود. نمودار تشكيلاتي كميته مشترك شامل سه واحد اطلاعاتي، اجرائي و پشتيباني با 375 پست سازماني دائم و 188 پست موقت، بود. كميته محل استقرار مجرب‌ترين و خشن‌ترين شكنجه‌گران رژيم شاه بود. ساختمان كميته كه در 1316 ش. زمان رضاخان توسط آلماني‌ها به عنوان قسمتي از نظميه تهران طراحي ساخته شد، در چهار طبقه به صورت مدور بنا شد و شامل بندهاي انفرادي، عمومي و محلهائي براي شكنجه بازداشت شدگان بود. اين كميته كه ساختمان زندان موقت شهرباني در محل باغ ملي را مقر خود قرار داده بود، در اوائل خرداد 1352 با اوجگيري مبارزات مردم و گروهها، به فعاليتهاي خود توسعه داد و به سرعت زير نفوذ و سلطه اداره سوم ساواك و تحت فرمان چهره‌هائي چون پرويز ثابتي، نصيري و پاكروان درآمد. اكثر مأمورين اين كميته را نيز مأموران با سابقه ساواك تشكيل مي‌دادند. اين مأموران با شركت در كلاسهاي آموزشي «امنيتي اطلاعاتي» در ساواك و موساد به مهارتهاي قابل توجهي در تعقيب و مراقبت، عمليات ضد براندازي، بازجوئي و شكنجه دست يافتند و خونين‌ترين جنايات را در سالهاي پاياني عمر حكومت پهلوي عليه مردم و مخالفين رژيم به راه انداختند.
شكنجه مخالفان و مبارزان سياسي كه در تمام دهه 1340 جريان داشت پس از تشكيل «كميته مشترك ضد خرابكاري» به اوج رسيد. اسناد و مدارك بي‌شمار و خاطرات مبارزان و مخالفان سياسي و اثار و مدارك بر جاي مانده دربازداشتگاهها و زندانها به ويژه پس از تشكيل «كميته مشترك ضد خرابكاري» حاكي از رواج شكنجه‌هاي مرگباري است كه از سوي ساواك اعمال مي‌شد. بخش عمده ابزارها و ادوات اين كميته براي شكنجه زندانيان از سوي سازمانهاي اطلاعاتي موساد و سيا تأمين مي‌شد.
سايروس ونس وزير خارجه آمريكا در دوران كارتر در كتاب خاطرات خود بدون اشاره به نقش سازمان «سيا» در تجهيز و آموزش ساواك، به رواج روشهاي غير انساني در رفتار ساواك با متهمان و محكومان اشاره كرده آن را از عمده‌ترين دلائل گسترش نارضايتي عمومي و گرايش نهائي مردم به سوي تحركات انقلابي و به سقوط كشاندن نظام سياسي حاكم بر كشور خوانده است.1
با اين همه، روشهاي خشن و غير انساني «كميته مشترك ضد خرابكاري» نه تنها نتوانست تضميني براي تداوم حيات سياسي حكومت شاه باشد، بلكه خود به عامل در تسريع سقوط شاه تبديل شد. مجموعه دستگاه‌هاي پليسي و امنيتي حكومت پهلوي به طور اعم و «كميته مشترك ضد خرابكاري» به طور اخص با برخورداري از حمايت سازمانهاي اطلاعاتي و جاسوسي انگليس و امريكا و اسرائيل محيطي مملو از رعب و اختناق را در جامعه ايراني بوجود آوردند. غافل از آنكه اين خشونتها خود موجبي مهم براي ساقط ساختن حكومت ستمگر شاه خواهد شد.
يكي از مخوف‌ترين تشكيلات اطلاعاتي ايران در سالهاي پاياني حكومت شاه «كميته مشترك ضد خرابكاري» نام داشت. تشكيل اين كميته گامي در جهت هماهنگي ميان عملكرد ادارات و سازمانهائي بود كه به نوعي در ايجاد امنيت مورد نياز حكومت شاه در كشور ايفاي نقش مي‌كردند. تا پيش از دهه پنجاه شهرباني، ساواك ، اداره ضد اطلاعات ارتش و ساير مراكز اطلاعاتي رژيم پهلوي هر يك به تنهائي اهداف اطلاعاتي و امنيتي خود را دنبال مي‌كردند. اين اقدامات جداگانه در بسياري موارد سبب ايجاد ناهماهنگي و حتي اصطكاك ميان سازمانهاي عمل كننده مي‌شد و در نتيجه ضريب توفيق عملكرد اين مراكز را كاهش مي‌داد.
در آذر 1349 شوراي امنيت كشور تصميم گرفت براي اجتناب از برخورد ميان تيمهاي عملياتي با ايجاد يك تشكل واحد، زمينه هماهنگي و وحدت رويه را ميان سازمانهاي اطلاعاتي و امنيتي كشور بوجود آورد. اين تصميم در اوائل بهمن 1350 عملي شد و ظهور تشكيلاتي به نام «كميته مشترك ضد خرابكاري» حاصل همين تلاش بود. كميته مزبور مركب از واحدهاي اطلاعاتي و امنيتي شهرباني، ارتش، ژاندارمري و اداره كل سوم ساواك (اداره تأمين امنيت داخلي) بود. نمودار تشكيلاتي كميته مشترك شامل سه واحد اطلاعاتي، اجرائي و پشتيباني با 375 پست سازماني دائم و 188 پست موقت، بود. كميته محل استقرار مجرب‌ترين و خشن‌ترين شكنجه‌گران رژيم شاه بود. ساختمان كميته كه در 1316 ش. زمان رضاخان توسط آلماني‌ها به عنوان قسمتي از نظميه تهران طراحي ساخته شد، در چهار طبقه به صورت مدور بنا شد و شامل بندهاي انفرادي، عمومي و محلهائي براي شكنجه بازداشت شدگان بود. اين كميته كه ساختمان زندان موقت شهرباني در محل باغ ملي را مقر خود قرار داده بود، در اوائل خرداد 1352 با اوجگيري مبارزات مردم و گروهها، به فعاليتهاي خود توسعه داد و به سرعت زير نفوذ و سلطه اداره سوم ساواك و تحت فرمان چهره‌هائي چون پرويز ثابتي، نصيري و پاكروان درآمد. اكثر مأمورين اين كميته را نيز مأموران با سابقه ساواك تشكيل مي‌دادند. اين مأموران با شركت در كلاسهاي آموزشي «امنيتي اطلاعاتي» در ساواك و موساد به مهارتهاي قابل توجهي در تعقيب و مراقبت، عمليات ضد براندازي، بازجوئي و شكنجه دست يافتند و خونين‌ترين جنايات را در سالهاي پاياني عمر حكومت پهلوي عليه مردم و مخالفين رژيم به راه انداختند.
شكنجه مخالفان و مبارزان سياسي كه در تمام دهه 1340 جريان داشت پس از تشكيل «كميته مشترك ضد خرابكاري» به اوج رسيد. اسناد و مدارك بي‌شمار و خاطرات مبارزان و مخالفان سياسي و اثار و مدارك بر جاي مانده دربازداشتگاهها و زندانها به ويژه پس از تشكيل «كميته مشترك ضد خرابكاري» حاكي از رواج شكنجه‌هاي مرگباري است كه از سوي ساواك اعمال مي‌شد. بخش عمده ابزارها و ادوات اين كميته براي شكنجه زندانيان از سوي سازمانهاي اطلاعاتي موساد و سيا تأمين مي‌شد.
سايروس ونس وزير خارجه آمريكا در دوران كارتر در كتاب خاطرات خود بدون اشاره به نقش سازمان «سيا» در تجهيز و آموزش ساواك، به رواج روشهاي غير انساني در رفتار ساواك با متهمان و محكومان اشاره كرده آن را از عمده‌ترين دلائل گسترش نارضايتي عمومي و گرايش نهائي مردم به سوي تحركات انقلابي و به سقوط كشاندن نظام سياسي حاكم بر كشور خوانده است.1
با اين همه، روشهاي خشن و غير انساني «كميته مشترك ضد خرابكاري» نه تنها نتوانست تضميني براي تداوم حيات سياسي حكومت شاه باشد، بلكه خود به عامل در تسريع سقوط شاه تبديل شد. مجموعه دستگاه‌هاي پليسي و امنيتي حكومت پهلوي به طور اعم و «كميته مشترك ضد خرابكاري» به طور اخص با برخورداري از حمايت سازمانهاي اطلاعاتي و جاسوسي انگليس و امريكا و اسرائيل محيطي مملو از رعب و اختناق را در جامعه ايراني بوجود آوردند. غافل از آنكه اين خشونتها خود موجبي مهم براي ساقط ساختن حكومت ستمگر شاه خواهد شد.
پي‌نوشت‌ها:
1 – ويليام سوليوان و آنتوني پارسونز، خاطرات دو سفير، ص 448، به نقل از «سقوط»،مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي
