دادلی، رابرت

[rābert dādli]
Robert Dudley
(ت. شین هاوس، ساری، انگلستان، 16 مرداد 952 / 7 اوت 1573؛ و. ویلّا دی کاستلو، فلورانس، ایتالیا، 15 شهریور 1028/ 6 سپتامبر 1649) ، دریانوردی.
دادلی پسر رابرت دادلی، ارل لستر، و بانو داگلاس شفیلد بود. مشروع بودن ولادت دادلی در دوره‎ی حیاتش مورد تردید قرار گرفت، با این همه امتیازات متناسب با پایگاه پدرش در انگلستان عصر الیزابت به وی اعطا گردید. او دانشجوی کرایست چرچ در آکسفرد بود، و در بیست و یک سالگی با فرماندهی دو کشتی به طرف جزایر هند غربی راه دریا در پیش گرفت. در سال 975 در نبرد کادیس همراه ارل اسکس بود، و به سبب دلاوریهای خود به مقام اشرافی مفتخر شد. در سال 984 دادلی همسر و کودکان خود را در انگلستان رها ساخت و همراه با یکی از زیبارویان آن روزگار، الیزابت ساوثول، به ایتالیا سفر کرد. در فلورانس جایگاه خود را مستحکم ساخت، کاتولیک شد، دوشیزه ساوثول را به زنی گرفت و به خدمت دوک بزرگ توسکانی درآمد. مسئولیت چندین طرح بزرگ مهندسی، از جمله ساختن بندر لگهورن، و مقدّمات احیای اراضی نزدیک پیسا، به او محوّل شد. وی هرگز به انگلستان برنگشت؛ عناوین عاریتی او، ارل و اریک و دوک نورثمبرلند، هر چند در انگلستان نامعتبر بود، از جانب فردیناند دوم، امپراتور روم مقدس، به تقدیر از خدماتش، تأیید گردید.
نخستین اثر دادلی، که شرحی از سفر او به جزایر هند غربی بود، به همّت هَکلوت در چاپ دوم voyages («سفرها»)‎ی او تحت عنوان «مسافرتی ... به جزیره‎ی ترینیداد و ساحل پاریا» به طبع رسیده بود. وی در آن روزگاری که در آکسفرد بود به دریانوردی علاقه مند شده بود، و این علاقه به سبب همنشینی نزدیک با کاپیتان بزرگ دریا، تامس کوندیش، برادر همسر اولش، بیشتر تحریک شده بود. او کار خود را درباره‎ی مسائل مُبرم دریانوردی، از جمله تعیین درجه‎ی طول جغرافیایی، ادامه داد؛ مجموعه‌ای از بهترین و پیشرفته ترین ابزارهای مربوط به دریانوردی ساخت که اکنون در «موزه‎ی علوم فلورانس» است؛ و در هفتاد و سه سالگی اثر بزرگ خود، Dell: arcano del mare («راز دریا») (سه جلد، فلورانس، 1946-1647) را انتشار داد. این اثر یکی از اطلس‌های بزرگ دریایی همه‎ی زمان‌ها است که به طرزی عالی گراوور شده بود، و براستی می توان آن را دانشنامه‎ی معرفت مربوط به دریا بشمار آورد. کتاب مشتمل است بر رساله ای درباره‎ی فنّ دریانوردی؛ دستورنامه ای برای کشتی سازی؛ راهنماییهائی برای ساختن استحکامات بندری؛ دستورهائی برای راهنمایی دریانوردان، از جمله عناصر اساسی تقویمهای دریایی؛ و یک رشته نقشه از تمام جهان. این نقشه‌ها است که به کتاب دادلی اهمیت ویژه ای بخشیده است؛ کتاب «راز دریا» نخستین اطلس دریایی است همراه با همه‎ی نقشه‌هایی که بر پایه‎ی طرحهای مرکاتور ترسیم شده و به همت ادورد رایت اصلاح گردیده بودند. این نقشه‌ها، که عملاً فاقد تزیین و محدود به آگاهیهائی است که برای دریانوردان ضروری است، به رغم اشتباهات و کاستیهائی که دارد، جزو کارهای برجسته و معتبر در نقشه کشی دریایی است.

کتابشناسی

طرح زندگینامگی و پیشگفتار ف. وارنر در Voyages دادلی، چاپ «انجمن هکلوت» (لندن، 1899) ؛ و The Italian Biography of Sir Robert Dudley، از وون تامس (آکسفرد، 1861؟) .
منبع مقاله :
گیلیپسی، چارلز کولستون؛ (1387)، زندگینامه علمی دانشوران، ترجمه‌ی: احمد آرام ...]و دیگران[، زیر نظر احمد بیرشک، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول