تحلیل گفت‌وگو

Conversation Analysis
تحلیل گفت‌وگو که گاهی به اختصار آن را CA می‌نامند، شاخه‌ای از جامعه‌شناسی است که با سازماندهی کنش متقابل اجتماعی در متن و زمینه‌های روزمره و نیز در محیط‌های نهادی تخصصی‌تر سروکار دارد. این رشته که از پژوهش‌های هاروی ساکس و همکاران او امانوئل شگلاف و گیل جفرسن نشئت گرفت، برایند تأثیر اتنومتدولوژی و تحلیل کنش متقابل اروینگ گافمن بود. نطفه‌های اولیه‌ی آن در درسگفتارهای دوره‌ای و خصوصی ساکس (72-1964) شکل گرفت و اکنون به حوزه‌ای پژوهشی تبدیل شده است که در سراسر جهان پی‌گرفته می‌شود.
اصلی‌ترین هدف پژوهشی CA توصیف و تحلیل قابلیت‌های اجتماعی است که زیربنای تولید و بازشناسی کنش‌های اجتماعی معمول هستند. بسیاری از این قابلیت‌ها ابعاد هنجارمند دارند. CA در این دیدگاه با اتنومتدولوژی اشتراک دارد: پیکره‌ی مشترکی از کرد و کارهای هنجارین هست که هم تولید کنش و هم تفسیر آن را شکل می‌دهد، و این کرد و کارهای هنجارین در زمینه‌های اجتماعی پویایی به کار بسته می‌شود که با هر مشارکت پی‌درپی در کنش متقابل، تغییر می‌کند. تحلیل این کرد و کارها به واسطه‌ی این واقعیت امکان‌پذیر می‌شود که، در جریان کنش متقابل، هر طرف (دانسته یا ندانسته) نشان می‌دهد که کردار دیگری را از رهگذر انجام کنش بعدی خود در یک زنجیره‌ی تعاملی، درک و تحلیل می‌کند. CA چارچوبی تحلیلی فراهم می‌آورد که بر پایه‌ی همین واقعیت استوار است. بنابراین به جای این‌که سخنگویان و مقاصد فردی آن‌ها را کانون توجه خویش قرار دهد، کار خود را از کرد و کارهای هنجارینی آغاز می‌کند که زنجیره‌های متوالی کنش متقابل میان گویندگان و طرح کنش‌ها یا اظهارات خاص در این زنجیره‌های متوالی را شکل می‌دهند. استفاده از این رهیافت به گردآوری دامنه‌ی بسیار فراخی از یافته‌ها درباره‌ی سازمان کنش، فهم متقابل در تعامل‌ها و، به صورت فزاینده، میزان عمومیت یا خصوصیت فرهنگی یافته‌های مربوط به داده‌های تعاملی یک فرهنگ خاص انجامیده است.
رویکرد تجربی CA مبتنی بر مشاهده و طبیعت‌گرایانه است نه روش‌های آزمایشگاهی. این روش متکی بر داده‌هایی است که با ضبط صوت یا فیلمبرداری و عکاسی از محیط‌های طبیعی کنش متقابل جمع‌آوری می‌شود. بسیاری از این داده‌ها به گفت‌وگوهای اتفاقی میان دوستان و آشنایان مربوط است. این نوع مکالمه‌ها اساسی‌ترین شکل کنش متقابل در اکثر، اگر نه همه‌ی، فرهنگ‌ها است. این گفت‌وشنودهای آزاد و بی‌برنامه، به گفته‌ی شگلاف، قرارگاه ازلی معاشرت‌جویی انسانی است و در مطالعه‌ی کنش اجتماعی و خردورزی عملی اهمیت بنیادی دارد. علاوه بر این، گفت‌وگوهای معمولی شکلی از کنش متقابل است که آدمیان در جریان اجتماعی شدن پیش از هر چیز با آن مواجه می‌شوند و فرایند اجتماعی شدن نیز از همین مجرا پیش می‌رود. تحلیل سازمان زیربنایی مکالمه، جای پایی فراهم می‌آورد که براساس آن می‌توان روش‌های ویژه‌ی شکل‌های پیچیده‌تر کنش متقابل را، مانند آن‌چه در دادگاه‌ها، مصاحبه‌های خبری، معاینه‌های پزشکی و از این قبیل می‌گذرد، ثبت و تحلیل کرد.
پژوهش‌ها و یافته‌های CA نمونه‌ی عالی آمیزش ابتکاری رهیافت‌های جامعه‌شناختی به ماهیت کنش متقابل با نگرش‌های تحلیلی کاربردشناسی زبان‌شناختی است. جزئیات در حال انباشت این یافته‌ها، فرصت‌های تازه‌ای برای مطالعات دقیق‌تر درباره‌ی نحوه‌ی عمل نهادهای اجتماعی خاص فراهم می‌سازد و تأثیر مهمی بر رشته‌های مجاور مثل انسان‌شناسی، زبان‌شناسی، روان‌شناسی اجتماعی و علمِ شناخت به جا می‌گذارد.
منبع مقاله :
آوتوِیت، ویلیام. باتامور، تام؛ (1392)، فرهنگ علوم‌اجتماعی قرن بیستم، ترجمه‌ی حسن چاوشیان، تهران: نشر نی، چاپ اول