تسنتنرش ور

تسنتنرش ور، میئچیسلاف
[miečislāf tsentneršver]
Mieczyslaw Centnerszwer
(ت. ورشو، لهستان، 19 تیر 1250/10 ژوئیه‌ی1871؛ و. ورشو، 6 فروردین 1323/ 27 مارس 1944)، شیمی.
تسنتنرش ور پسر گابریئل تسنتنرش ور، کتابفروش و فروشنده‌ی مشهور کتابهای قدیمی، و ربکا سیلبرفلت بود. او در سال 1270 دبیرستان را به پایان رساند، سپس در دانشگاه لایپ تسیش به تحصیل شیمی پرداخت، و در آنجا بود که بین سالهای 1275-1277 زیر نظر ویلهلم اوستوالت به کارهای تخصصی پرداخت و درجه‌ی دکتری گرفت (1277). سپس دستیار پاول والدن در مؤسسه‌ی پولی تکنیک ریگا شد. او به اتفاق والدن در زمینه‌ی نظریه‌ی تفکیک برفکافتی آرنیوس به صورتی که در حلّالهای غیرآبگین، مخصوصاً دیوکسید گوگرد مایع، بکار می رفت به تحقیق پرداخت.
در سال 1281 با فرانتسیشکا آنا بک ازدواج کرد، و از او صاحب دختری به نام یادویگا شد. در 1283 از دانشگاه سن پترزبورگ مدرک فوق لیسانس گرفت، در 1284 تدریس در شیمی غیرآلی را در پولی تکنیک ریگا آغاز کرد، و در 1286 به دانشیاری و در 1288 به استادی آن منصوب شد.
در 1308 از پولی تکنیک ریگا «دکترای افتخاری» گرفت و به ورشو نقل مکان کرد، و کرسی شیمی فیزیکی دانشگاه ورشو به او محوّل شد. در 1309 به عضویت فرهنگستان علوم کراکوف انتخاب شد. در زمانی که آلمان لهستان را اشغال کرد، او به دلیل یهودی بودن مخفی شد، و در 6 فروردین 1323 به شکل اسرارآمیزی به قتل رسید.
نوشته های علمی تسنتنرش‌ور شامل 120 کتاب و مقاله است، که موضوع اکثر آنها آزمایشهائی در زمینه‌های مختلف شیمی فیزیکی است. او بیشتر به بررسی جنبش شناسی در شیمی می‌پرداخت و در زمینه‌ی تفکیک حرارتی نمک تحقیق می‌کرد؛ درباره‌ی خوردگی فلزات تعدادی مقاله انتشار داد و در موضوع شناخت حرکت محلول فلزات در اسیدها فرضیه‌ای عرضه کرد. پژوهشهائی در دمای جوش محلولهای غلیظ نیز انجام داد. مهمترین نوشته‌های او مربوط می‌شدند به آزمایشهائی در مورد قابلیّت حل و تجزیه‌ی مواد در محلولهای بی آبِ دیوکسیدگوگرد مایع، اسیدئیدروسیانیک، و سیانوژن.
تسنتنرش‌ور مؤسس مدرسه‌ی بزرگ و مهمی برای شیمیدانان بود که مدرسه‌ی بالتیک نامیده می‌شد. وی نویسنده‌ی چندین کتاب در شیمی آلی و شیمی فیزیکی بود، که انتشار یافتند یا به زبانهای لهستانی، روسی، آلمانی، فرانسوی، اسپانیایی، فنلاندی و لیتوانیایی ترجمه شدند.

کتابشناسی

یکم. کارهای اصلی. نوشته های تسنتنرش‌ور مشتملند بر Szkic z historii chemii (ورشو، 1909)، ترجمه به روسی (اودسا، 1912؛ لنینگراد، 1927)؛ Teoria jonów (ورشو، 1909)؛ Podrecznik do ćwiczeń z chemii fizycznej, termochemii I elektrochemii (ورشو، 1912)، با همکاری و. اسفیئتو سلافسکی، ترجمه به روسی (ریگا، 1912)، فرانسوی (پاریس، 1914)، و اسپانیایی (بارسلونا، 1922)؛ Das Radium und die Radioaktivität (لیپسک، لهستان، 1913، 1921)، ترجمه به روسی (لنینگراد، 1925) و فنلاندی (هلسینکی، 1915)؛ Die chemische Vermandschaft und ihre Bedeutung für die Technik (ریگا، 1914)، ترجمه به روسی (پتروگراد، 1915)؛ Praktikum po chimii ( ریگا، 1919)؛ Chemia fizyczna، جلد یکم، Przemiany materii (ورشو، 1922)؛ و Lekcja po nieorganiczeskoj chimii، 2 جلد (ریگا، 1923-1924)، ترجمه به لیتوانیایی به قلم ی.کروستینسون (ریگا، 1922-1924).
دوم. خواندنیهای فرعی.ــــ Czy wiesz kto to jest?، از س.لوزا (ورشو، 1938)، 95؛(1944- 1871) Mieczyslaw Centnerszwer»، از م. لازنیئفسکی، در PCh، 37 (1958)، 246-251 Zarys historii chemii w Polsce، از و.لامپه (کراکوف، 1948)، 31؛ پوگندورف، چهارم، 233؛ و زندگینامه‌ای کوتاه در Ilustrowana encyclopedia powszechna، از گوتنبرک، دوم (کراکوف، 1930)، 17.
منبع مقاله :
گیلیپسی، چارلز کولستون؛ (1387)، زندگینامه علمی دانشوران، برگردان: احمد آرام، [و دیگران]، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول