نماز و آیین مستقیم

و ما امروآ الاّ لیعبدوا الله مخلصین له الدّین حنفاء و یقیموا الصّلوة و یؤتوا الزّکوة‌ و ذلک دین القیمّة. (1)

 به اهل کتاب فرمانى داده نشده جز آنکه خدا را بپرستند در حالى که دین را براى او خالص ساخته و گرایش به حق داشته باشند و نماز را به پا دارند و زکات بپردازند و این است دین استوار.

«حنفاء» جمع «حَنیف» به معناى گرایش به حق است، در برابر کلمه «جَنیف» که به معناى گرایش به باطل است.

عبادت خالص چیست؟
 اگر آیه «ذلک دین القیّمة» را در کنار آیه «فاقم وجهک للدّین حنیفاً فطرة اللّه»(2) بگذاریم مى توان استفاده کرد که عبادت خالص و بى پیرایه و رابطه با خدا (نماز) و کمک به دیگران (زکات)، از امور فطرى هر انسانى است.

دستور به اهل کتاب و مشرکان
در حالی که به آنها دستوری داده نشده بود جز اینکه خدا را پرستش کنند با کمال اخلاص، و از شرک به توحید بازگردند، نماز را برپا دارند، و زکات را ادا کنند، و این است آئین مستقیم و صحیح و پایدار.«بینه ، آیه‌ی 5»

اهل کتاب و به تبع آنها مشرکان را مورد ملامت قرار داده می‌گوید: چرا در این آیین جدید اختلاف کردند، بعضی مؤمن و بعضی کافر شدند در حالی که در این آیین دستوری به آنها داده نشده است.

جز اینکه خدا را پرستش کنند، و عبادت او را از عبادت غیر او خالص سازند، و از هر گونه شرک باز گردند و متمایل به توحید شوند. نماز را برپا دارند و زکات را ادا کنند.

سپس می‌افزاید:و این است آیین مستقیم و پایدار (و ذلک دین القیمة).در این که منظور از (و ما امروا)... در اینجا چیست؟

جمعی گفته‌اند منظور این است که اهل کتاب در آیین خودشان مسأله‌ توحید و نماز و زکات وجود داشته و اینها مسائلی است ثابت، ولی آنها به دستورات نیز وفادار نمانده‌اند.

دیگر اینکه در آیین اسلام دستوری جز توحید خالص و نماز و زکات و مانند آن نیامده، و اینها اموری هستند شناخته شده چرا از قبول آن سرباز می‌زنند و در پذیرش آن اختلاف می‌کنند.

معنی دوم نزدیکتر به نظر می‌رسد، زیرا به دنبال آیه‌ قبل که سخن از اختلاف آنها در پذیرش آیین جدید می‌گفت مناسب همین است که (امروا) ناظر به آیین جدید باشد.

از این گذشته معنی اول تنها درباره‌ اهل کتاب صادق است و مشرکان را شامل نمی‌شود در حالی که معنی دوّم همگان را شامل می‌شود.
 

منظور از دین چیست؟

منظور از دین که باید آن را برای خدا خالص کنند به عقیده بعضی از مفسران همان (عبادت)‌ است، و جمله (الا لیعبدوا الله) که قبل از آن ذکر شده نیز همین معنی را تأیید می‌کند.

ولی این احتمال وجود دارد که منظور مجموعه‌ دین و شریعت باشد، یعنی آنها مأمور شده بودند که خدا را پرستش کنند و دین و آیین خود را در تمام جهات خالص گردانند.

این معنی با گستردگی مفهوم (دین) سازگارتر است و جمله‌ بعد (وذلک دین القیمة) که دین را به معنی وسیع مطرح کرده همین معنی را تأیید می‌کند.

جمله‌ (و ذلک دین القیمة) اشاره به‌ آن است که این اصول یعنی توحید خالص و نماز توجه به خالق و زکات (توجه به خلق) از اصول ثابت و پا بر جای همه‌ ادیان است. بلکه می‌توان گفت اینها در متن فطرت آدمی قرار دارد.(3)

پیام ها
 1- سلیقه ها و هوسهاى دیگران متغیّر است. دین پایدار و ثابت، سرسپردگى خالصانه به خداى ثابت است. «مخلصین له الدین... ذلک دین القیّمة»

 2- ایمان بدون نماز و زکات استوار نیست. «یقیموا الصّلاة و یؤتوا الزکاة و ذلک دین القیّمة»

 3- توجه به سابقه لجاجت ها و تفرقه ها، سبب تسلّى پیامبر و پیروان است. «و ما تفرّق الّذین... الاّ من بعد ما جاءتهم البیّنة»

 4- توحید و پرستش خالصانه خداوند، عامل وحدت است. «و ما تفرّق الّذین اوتوا الکتاب... و ما امروا الاّ لیعبدوا اللّه»

 5 - پیامبران، مردم را به سوى خدا دعوت مى کردند نه خود. «و ما امروا الاّ لیعبدوا اللّه»

 6- خالص و بى پیرایه بودن، رمز بقاء است. «مخلصین... ذلک دین القیّمة»

7- فرمان توحید و نماز و زکات در تمام ادیان آسمانى بوده است. «و ما امروا الاّ لیعبدوا اللّه...»

تفسیر روایی
الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ ... وَ ما أُمِرُوا هَؤُلَاءِ الْأَصْنَافُ إِلَّا لِیَعْبُدُوا اللهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ وَ الْإِخْلَاصُ الْإِیمَانُ بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) وَ الْأَئِمَّهًِْ (علیهم السلام) وَ قَوْلُهُ وَ یُقِیمُوا الصَّلاةَ وَ یُؤْتُوا الزَّکاةَ فَالصَّلَاهًُْ وَ الزَّکَاهًُْ أَمِیرُ‌الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ‌بْنُ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) وَ ذلِکَ دِینُ الْقَیِّمَةِ قَالَ هِیَ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها).(4)

امام باقر (علیه السلام)- و به این گروه‌ها دستوری داده نشده بود. جز اینکه خدا را بپرستند و دین خود را برای او خالص کنند.

اخلاص ایمان به خدا و پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ائمّه (علیهم السلام) است.

وَ یُقِیمُوا الصَّلاةَ وَ یُؤْتُوا الزَّکاةَ نماز و زکات امیرالمؤمنین علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) است. وَ ذلِکَ دِینُ الْقَیِّمَةِ اشاره به فاطمه (سلام الله علیها) است.

الصّادق (علیه السلام)- وَ ذلِکَ دِینُ الْقَیِّمَةِ قَالَ إِنَّمَا هُوَ وَ ذَلِکَ دِینُ الْقَائِم (عجل الله تعالی فرجه الشریف)(5)

.امام صادق (علیه السلام)- وَذَلِکَ دِینُ الْقَیِّمَةِ؛ آن همان دین حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.

نتیجه:
از مطالب فوق حول آیه ی 5 سوره بینه به این نکات می رسیم.
الف: اهل کتاب و مشرکان چه این دستور الهی در دین خودشان بوده یا در آیین اسلام در هر دو صورت از خداوند اطاعت نکرده اند.
ب:آنچه به قول حق نزدیکتر است این است که اهل کتاب در آیین جدید(اسلام) اختلاف و سرپیچی کرده اند.
ج: نماز و زکات و عبادت صرفا اختصاص به مسلمانان نداشته است.
د: در این آیه دین حق و عبادت خالص جدای از ولایت اهل بیت علیهم السلام  بی معنا خواهد بود.
 

پی نوشت:
1.آیه ی 5 سوره  بینه،
2.آیه ی 30سوره روم،

3. تفسیر نمونه، ج 27، ص 203، 204، 205.
4.تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۰۰ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۶۹/
5.تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۰۰ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۷۰/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۸۰۱/ البرهان