تیلدن، سِر ویلیام آگاستس

[sər wiliəm āgāstəs tilden]
Sir William Augustus Tilden
(ت. لندن، انگلستان، 24 امرداد 1221/ 15 اوت 1842؛ و، لندن، 19 آذر 1305/ 11 دسامبر 1926)، شیمی.
ویلیام، بزرگترین فرزند آگاستس تیلدن، تحصیلات ابتدایی آشفته‌ای داشت که از نقل مکانهای متعدد خانواده‌‌‌‌‌‌‌اش ناشی می‌شد. وی، اندکی پس از ورود به مدرسه‌ی ایست دیئرم، در 1236 به شاگردی الفرد آلشین داروساز درآمد؛ شخص اخیر تیلدن را در رشته شیمی بسیار تشویق کرد و به او اجازه داد که آخرین سال دوره کارآموزیش را به تحصیل در کالج سلطنتی شیمی بگذراند. تیلدن در 1242 دستیار آزمایشگاه انجمن داروسازی شد، و این مقام را در مدت نه سالی که در دانشگاه لندن برای گرفتن لیسانس علوم (1247) و دکتری در علوم (1250) تحصیل می‌کرد برعهده داشت.
تیلدن در 1248 با شارلت پایذر بوشی (و. 1284) پیمان زناشویی بست. در 1251 به عنوان استاد علوم به کالج کلیفتن پیوست و در آنجا به پژوهش درباره مشتقات نیتروزوی ترپنها، بویژه آلفا پینن و لیمونن، پرداخت. در 1259 به عضویت انجمن سلطنتی برگزیده شد و مقام نخستین استاد شیمی در کالج میسن را احراز کرد. در 1273 به عنوان استاد شیمی کالج سلطنتی علوم لندن جای ت.ا. ثارپ را گرفت. تیلدن در 1286 جولیا مری رَمی را به عنوان دومین همسر برگزید. نام استاد ممتاز کالج امپراتوری، که از کالج سلطنتی علوم بوجود آمده بود، به او داده شد، و در 1288 لقب اشرافی گرفت. اگرچه بازنشستگی به دوره‌ی استادی تیلدن در کرسی شیمی پایان بخشید، ولی او به نوشتن و نشر کتاب ادامه داد.
آشنایی با تیزاب سلطانی و کلورور نیتروزیل تیلدن را به مطالعه مشتقات ئیدرو کربونی NOCl رهنمون شد- نخست فنول، و سپس آلفاپینن و لیمونن. در آن زمان ساختار ترپنها، و از جمله پینن و لیمونن، موضوع جرّ و بحث بود. سهولت تهیه کلورورهای نیتروزیل از ترپنها نه تنها موجب تشخیص ویژگیهای این ترکیبها شد، بلکه واسطه‌های آماده‌ای برای واکنش بیشتر را نیز فراهم آورد. مشتقات نیتروزو ترپن، که از آبکافت (ئیدرولیز) بازیِ کلورورهای نیتروزیل تهیه می‌شد، به تیلدن امکان داد که ترپنها را در تعداد محدودی از طبقه‌ها رده بندی کند تا نوعی نظم در آشفتگی پیشین بوجود آید. در طرح او ترپنها به سه نوع تقسیم می‌شدند، و این تقسیم بندی بر پایه مشتقات نیتروزوی آنها استوار بود: ترپانتینها، که آلفاپینن در آنها ماده تشکیل دهنده اصلی بشمار می‌رود، مشتقاتی با نقطه ذوب 120 س بدست می‌دادند؛ سیترنها، که در آنها لیمونن معمولیترین ماده موجود است، مشتقاتی با نقطه ذوب 76 س پدید می‌آوردند؛ و سیلوسترن، که از دو دسته دیگر متمایز شمرده می‌شد. زمانی که این طبقه بندی صورت پذیرفت، تعیین ساختار یک ترپن در طبقه‌ای خاصی بسرعت تمام انجام می‌گرفت. بعدها دسته اول به عنوان موادی حاوی ترپنهای دو حلقه‌ای، و دسته‌های دوم و سوم به عنوان ترپنهای تک حلقه‌ای شناخته شدند، که هر یک ساختاری متفاوت داشت. تیلدن، که نخستین کار علمی خود را در 1256 با بررسی مشتقات نیتروزو آغاز کرده بود، در سرتاسر زندگی علمی خود به تحقیق درباره‌ی ترپنها ادامه داد. یک پژوهش دیگر وی را به بررسی تجزیه حرارتی ترپنها در لوله آهنی گداخته رهنمون شد. یکی از مواد متعددی که در اثر این تجزیه حاصل شد ایزوپرن بود، که اکنون به عنوان سنگ بنای نه تنها ترپنهای 10C بلکه سسکی ترپنهای 15C، دی ترپنهای 20C و‌تری ترپنهای 30C نیز شناخته می‌شوند. مادّه‌ی چسبنده‌ای که او از ایزوپرن بدست آورد، با قرارگرفتن در معرض نور خورشید، به ماده ابتدایی تشکیل دهنده کائوچوی مصنوعی تبدیل شد، اما تیلدن هرگز بررسی موارد استعمال آن را پی نگرفت.
مسأله‌ی ارتباط گرمای ویژه با وزن اتومی علاقه تیلدن را در اواخر دوره‌ی زندگی علمیش به خود معطوف ساخت. او گرمای ویژه را به عنوان تابعی از دما برای چند فلز اندازه‌گیری کرد و دریافت که گرمای ویژه به طور قابل ملاحظه‌ای تابع دما است. کار وی نشان داد که گرمای ویژه در اثر نیروهای فیزیکی نامشخصی تعیین می‌شود و نه در اثر کاری که برای جدا کردن اتومهای مادّه مورد نیاز است.
تیلدان از 1270 تا 1273 در مقام رئیس «مؤسسه‌ی شیمی» خدمت کرد، از 1278 تا 1282 سمت خزانه دار «انجمن شیمی» را داشت، و از 1282 تا 1284 رئیس انجمن بود؛ در 1284 نشان دِیوی به او اعطا شد.

کتابشناسی

یکم.کارهای اصلی.

کتابی از مجموعه‌ی مقالات تیلدن موجود نیست. بیشتر مقالات او در زمینه‌ی ترپنها در JCS (1865-1907)، و مقالاتش درباره‌ی گرمای ویژه در PTRS منتشر شد.
طرز تهیه‌ی آلفاپینن نیتروسیل کلوراید در JCS، 28 (1875)، 514، چاپ شده و طرز تهیه‌ی لیمونن نیتروسیل کلوراید در همان، 31 (1877)، 554.
تیلدن کتابهای متعددی نوشت، که مشهورترین آنها بدین قرارند: A Short History of the Progress of Scientific Chemistry (لندن، 1899)؛ The Elements (لندن، 1910)؛ Chemical Discovery and Invention in the Twentieth Century (لندن، 1917)؛ A Life of Sir William Ramsay (لندن، 1918)؛ و Famous Chemists (لندن، 1921).

دوم. خواندنیهای فرعی.

دو زندگینامه‌ی کوتاه بسیار خوب عبارتند از: Journal of the Chemical Society (1927)، 3190-3202؛ و Proceedings of the Royal Society، A117، شماره‌ی 778 (1928)، یک تا پنج، همراه با کتابشناسی.
منبع مقاله :
گیلیپسی، چارلز کولستون، (1387) زندگینامه‌ی علمی دانشوران، ترجمه احمد آرام ... [و دیگران]، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول