تاریخ کشف زیرکونیوم

اکسید زیرکونیوم به میزان زیادی شبیه اکسید آلومینیوم یا آلومین است. برای مدت زمانی طولانی اکسید آلومینیوم وجود اکسید زیرکونیوم را در خود پنهان کرده بود. هیچ کس در وجود یک عنصر ناشناخته در سنگ معدنهای زیرکونیوم، که خیلی پیشتر در قرون وسطی شناسایی شده بودند، شک نداشت. به هر حال، زیرکونیوم، که یکی از فلزات فراوان در سطح زمین است (0/02 درصد)، تا اواخر قرن هجدهم ناشناخته باقی ماند. امروزه کانی زیرکون منبع اصلی تهیه‌ی زیرکونیوم است. این سنگ معدن به دو شکل در طبیعت یافت می‌شود: هیاسینت و جارگون (زیرکون). شاید بتوان گفت که هیاسینت از قرنها پیش به خاطر تنوع رنگهای زیبایش که از زرد مایل به قهوه‌ای تا سبز تیره است، به عنوان سنگی گرانبها شناخته شده بود.
در گذشته تصور می‌شد که ترکیب هیاسینت مشابه یاقوت و زبرجد هندی است.
سنگ معدن زیرکون بارها و بارها مورد تجزیه قرار گرفت و در تمام موارد نتایج اشتباه حاصل می‌شد. در سال 1787، هنگامی که شیمیدان آلمانی، ویگلب (1)، مشغول تجزیه‌ی زیرکون سیلان بود، چیزی جز دی اکسید سیلیسیوم و مخلوطی اندک از آهک، منیزی، و آهن نیافت. پیشتر، شیمیدان مجربی چون برگمان، دریافته بود که هپاسینت سیلان حاوی 25 درصد دی اکسید سیلیسیوم، 40 درصد اکسید آلومینیوم، 13 درصد اکسید آهن، و 20 درصد آهک است. فلزی که بعدها با نام زیرکونیوم کشف گردید به شکلی ماهرانه در اکسید آلومینیوم مخفی شده بود.
در سال 1789، کلاپروت پرده از روی این استتار طبیعی برداشت. وی پودر زیرکون (نمونه‌ای مشابه با آنچه که برگمان به کار برده بود) را با قلیا در بوته‌ای نقره‌ای حرارت داد. سپس آلیاژ را در اسید سولفوریک حل کرد و خاک جدیدی از محلول به دست آورد که آن را زیرکونیوم نامید. نتایج تجزیه‌ای این دانشمند حاوی 25 درصد سیلیس، 0/5 درصد اکسید آهن، و 70 درصد خاک زیرکونیوم بود. مشاهده می‌شود که محصول به دست آمده توسط این دانشمند با مخلوطی که برگمان به دست آورده بود هیچ‌گونه شباهتی ندارد. در همان سال، گیتون دو موروو با یافتن زیرکونیوم از سنگ معدن هیاسینت نتایج کار کلاپروت را تأیید کرد.
ظاهراً تهیه‌ی زیرکونیوم فلزی خیلی آسان نبود. در سال 1808، دیوی کوشش بیهوده‌ای برای تجزیه‌ی خاک زیرکونیوم با استفاده از جریان برق به عمل آورد. این کار پس از سال 1824 انجام یافت که برزلیوس توانسته بود زیرکونیوم ناخالص را از حرارت دادن مخلوط خشکی از پتاسیوم، فلوئورید پتاسیوم، و زیرکونیوم در یک بوته‌ی پلاتینی به دست بیاورد. زیرکونیوم نام خود را از سنگ معدنش گرفت.

پی‌نوشت‌:

1. . Wiegleb

منبع مقاله :
تریفونوف، دیمیتری نیکولایویچ ، تریفونوف، ولادیمیر؛ (1390)، تاریخچه‌ی کشف عناصر شیمیایی، برگردان: عبدالله زرافشان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ چهارم