روابط هم زیستی در بیابان

در تعریف هم زیستی می‌توان گفت که هم زیستی یک تعامل طولانی مدت بین دو موجود زنده است که در همسایگی هم دیگر زندگی می‌کنند. در اصل سه نوع رابطه‌ی هم زیستی وجود دارند که عبارتند از : (1) متقابل، (2) همسفرگی و (3) انگلی. این تعاملات بیولوژیکی در عملکرد روان هر گونه اکو سیستمی نقش حیاتی دارند.

آیا واقعاً شن است؟

به نظر می‌رسد که کلمه‌ی بیابان مترادف با انبوهی از تل‌های شنی است اما آیا می‌دانید که فقط 20 درصد از بیابان‌های دنیا از شن تشکیل یافته‌اند.
در بیوم‌ جنگل استوایی و انبوه، مورچه‌های ارتشی و پرنده‌‌های آنت روابط ویژه‌ای را به اشتراک می‌گذارند. مورچه‌های ارتشی به خاطر تمایل خود برای از بین بردن هر چیزی که به هنگام قدم رو رفتن در کف جنگل سر راهشان است، بدنام هستند. اگر چه ممکن است غیر معمول به نظر برسد اما دیده شده که پرنده‌‌های آنت از کلنی مورچه‌های ارتشی پیروی می‌کنند. بدون شک، این پرندگان این کار را به خاطر دلیل خاصی انجام می‌دهند. زمانی که این مورچه‌ها کار غارت خود را تمام کردند یک سور آماده به شکل پس مانده‌ی غذا برای پرنده‌های آنت باقی می‌گذارند. به این شکل، پرنده‌های آنت از کلنی مورچه‌های ارتشی بهره می‌برند در حالی که این مورچه‌ها هم چنان بی‌نصیب می‌مانند.
حال این یک مثال مناسب از روابط هم زیستی در بیوم جنگل استوایی بود – رابطه‌ی همسفرگی باید جامع و دقیق باشد. اگر چه از این نوع مثال‌ها در جنگل‌های استوایی و انبوه، فراوان است اما بیوم‌های دیگر نیز نمونه‌های خوبی از چنین تعاملات بیولوژیکی دارند؛ بیوم بیابان نیز از این قاعده مستثنی نیست.
در زیست شناسی، رابطه‌ی هم زیستی فرآیند تعامل بین دو موجود زنده‌ی مختلف است که در آن هر دو موجود زنده و یا یکی از آنها به عنوان ذینفع هستند.

روابط هم زیستی در بیوم بیابان :

قبل از این که مثال بزنیم، شما باید با واژه‌ی بیابان که منسوب به سرزمین خشک و لم یزرع با زندگی گیاهی و بارش خیلی کم و یا عدم آن است، آشنا شوید. اگر طبق این تعریف پیش برویم، حدود 20 درصد از کل منطقه‌ی سطحی سیاره می‌تواند به عنوان بیابان در نظر گرفته شود. بیوم بیابان ممکن است از لحاظ تنوع زیستی همانند بیوم‌های دیگر غنی نباشد اما برخی از شگفت انگیزترین سازگاری‌های حیوانی را روی این سیاره دارد. در واقع، سازگاری‌های رفتاری حیوانات بیابان به طور مناسب در نمونه‌های روابط همزیستی در این بیوم، انعکاس می‌یابند. در زیر زوج مثال‌هایی آورده شده است که به شما ایده‌ی محکمی از این که چگونه موجودات زنده‌ی مختلف و متعدد در بیوم بیابان برای زنده ماندن به یک دیگر وابسته هستند را می‌دهد.

تقابل :

وقتی هر دو موجود زنده‌ی درگیر در یک تعامل ویژه از آن بهره می‌برند به آن رابطه‌ی متقابل گفته می‌شود. این رابطه به سه نوع طبقه بندی می‌شود : (1) تقابل تغذیه‌ای (هر دو موجود زنده به شکل منبع بهره‌مند می‌شوند)، (2) تقابل پراکنده (یک موجود زنده به شکل منبع بهره‌مند می‌شود در حالی که دیگری به شکل خدمت بهره‌مند می‌شود) و (3) تقابل دفاعی (هر دو موجود زنده به شکل خدمت بهره‌مند می‌شوند).

مثال‌ها : گیاه داروش و فینوپپلا

فینوپپلا از تخم‌های داروش تغذیه می‌کند و دانه‌های هضم نشده‌ی این تخم‌ها را از طریق پرتاب در محیط اطراف پخش می‌کند. با این روش، داروش غذای فینوپپلا را تأمین می‌کند (فایده‌ی منبع) و فینوپپلا نیز به انتشار داروش کمک می‌کند (فایده‌ی خدمت).

مثال‌های دیگر تقابل در بیوم بیابان . . .

 زنبور عسل، کاکتوس را گرده افشانی می‌کند و برای غذای خود به آن وابسته است.
 کویوت (گرگ صحرای آمریکای شمالی) میوه می‌خورد و هسته‌های آن را از طریق دهان خود منتشر می‌کند.

همسفرگی :

وقتی تنها یک موجود زنده از تعامل بهره‌ می‌برد و دیگری بی‌نصیب می‌ماند به آن همسفرگی گفته می‌شود. در این مورد، موجود میزبان نه آسیب می‌بیند و نه بهره‌مند می‌شود. همانند تقابل، همسفرگی نیز به سه گروه مختلف طبقه بندی می‌شود : (1) حامل (یک موجود زنده از موجود زنده‌ی دیگر برای انتقال استفاده می‌کند)، (2) جاگیری (یک موجود زنده از موجود زنده‌ی دیگر برای میزبانی استفاده می‌کند) و (3) دگرزیستی (یک موجود زنده، محیط مناسبی را برای دیگری ایجاد می‌کند).

مثال‌ها : چکاوک کاکتوس و کاکتوس کولا

چکاوک کاکتوس آشیانه‌ی خود را روی کاکتوس کولا می‌سازد. در مثال کتاب درسی برای جاگیری، این حالت برای پرنده مفید خواهد بود چون به آن کمک می‌کند تخم‌های خود (و جوجه‌های کوچک‌تر) را از خطر شکارچیان حفظ کند ولی گونه‌های کاکتوس بی‌تأثیر می‌مانند.

مثال‌های مهم دیگر در بیابان شامل . . .

 مارمولک با انگشت حاشیه‌ای و یا مار گوفر، سوراخی را که توسط موش صحرایی ایجاد شده است اشغال می‌کنند.
 گروزوت بوته، زیر سایه‌ی بوته‌ی راج رشد می‌کند.

انگل بودن :

وقتی یکی از دو موجود زنده‌ی درگیر در تعامل، هزینه‌ی دیگری را می‌دهد مثلاً یک موجود زنده بهره می‌برد و دیگری آسیب می‌بیند به آن رابطه‌ی انگلی گفته می‌شود. موجود زنده‌ای که از تعامل بهره می‌برد انگل نامیده می‌شود و موجود دیگر که مجبور است آسیب و لطمه را تحمل کند میزبان خوانده می‌شود. انگل بودن نیز به دو نوع تقسیم می‌شود : (1) زیست تغذیه‌ای (موجود میزبان آسیب می‌بیند اما نمی‌میرد) و (2) مردار تغذیه‌ای (موجود میزبان به حدی آسیب می‌بیند که می‌میرد).

مثال : آخوندک نماز خوان و زنبور

در تعامل بین آخوندک نماز خوان و زنبور در صحرای مجاوه آمریکا، زنبور در کنار تخم‌های آخوندک، تخم گذاری می‌کند. وقتی جوجه‌های زنبور از تخم بیرون آمدند، لاروها شروع به تغذیه از تخم‌های آخوندک کرده و راه خود را پیدا می‌کنند.
مثال‌های دیگر در بیوم بیابان شامل . . .
 گونه‌های داروش که در گیاهان میزبانی چون درخت آهن بیابانی زندگی می‌کنند.
 کک‌هایی که روی بدن کویوت (گرگ صحرای آمریکای شمالی) و دیگر حیوانات بیابانی زندگی می‌کنند.
اگر چه بیوم بیابان تنوع زیستی زیادی ندارد اما برخی ویژگی‌های شگفت انگیز دارد که نمی‌توان از آنها چشم پوشی کرد. در کل، این واقعیات و برخی واقعیات مشابه آنها، این بیوم را به یکی از شگفت انگیزترین بیوم‌ها روی این سیاره تبدیل کرده‌ است.