انيس‌الدوله و تحريم تنباکو

در يکي از سفرهاي ناصرالدين شاه به روستاي امامه از قراي لواسان او با دختري دهقان‌زاده آشنا برخورد کرد که اسمش فاطمه بود. وي با وجود صغر سن به سوالات شاه جوابهاي مناسب داد. هوش و درايت دختر مورد توجه ناصرالدين شاه قرار گرفت و او را با خود به حرمسرا برد و به سوگلي محبوبش جيران سپرد. طي ساليان بعد پس از مرگ جيران، کليه اموال او به فاطمه داده شد و در سفر سلطانيه (1276ق) به عقد پادشاه درآمد. هوش و
شنبه، 28 دی 1387
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
انيس‌الدوله و تحريم تنباکو
انيس‌الدوله و تحريم تنباکو
انيس‌الدوله و تحريم تنباکو

نويسنده: نيلوفر کسري
در يکي از سفرهاي ناصرالدين شاه به روستاي امامه از قراي لواسان او با دختري دهقان‌زاده آشنا برخورد کرد که اسمش فاطمه بود. وي با وجود صغر سن به سوالات شاه جوابهاي مناسب داد. هوش و درايت دختر مورد توجه ناصرالدين شاه قرار گرفت و او را با خود به حرمسرا برد و به سوگلي محبوبش جيران سپرد. طي ساليان بعد پس از مرگ جيران، کليه اموال او به فاطمه داده شد و در سفر سلطانيه (1276ق) به عقد پادشاه درآمد. هوش و درايت اين تازه وارد قدرت و نفوذش را در حرمخانه سلطنتي افزايش داد و طينت پاکش او را به کسب لقب انيس‏الدوله رهنمون ساخت. بنابه گفته اعتمادالسلطنه يکي از مورخان آن عصر وي زني پاکدل بود و در مواقع ضروري غضب شاه را فرو مي‏نشاند و همواره از بيچارگان حمايت مي‏کرد و خود را دور از مردم نمي‏دانست. در هر حال مورد توجه و علاقة شاه واقع شد و سوگلي مخصوصش گشت. به طوري که انيس‏الدوله زن حرمسراي شاهي بود که مفتخر به دريافت نشان حمايل آفتاب 1 گشت. اين نشان در فرنگ به ملکه‏ها اعطا مي‏گشت و چون او جشن تولد مفصلي براي شاه ترتيب داده بود که خارج از حد تصور بود، شاه اين نشان را به او بخشيد. از آن به بعد اداره امور حرفخانه شاهي و برقراري حفظ و تعادل زنان اندروني و ادارة آنان برعهده انيس‏الدوله قرار گرفت. علاوه بر اين، مسئوليت پذيرايي از کليه ميهمانان خارجي زن در کليه مراسم جزو وظايف انيس‏الدوله قرار گرفت. او حتي در پاره‏اي از مسائل مملکتي مورد مشورت شاه قرار مي‏گرفت و عرايض مردم را به عرض شاه مي‏رسانيد و وساطت آنان را مي‏نمود. 2
انيس‌الدوله در اعياد و ميهمانيها در حاليکه نيمتاج بر سر و غرق در نشانها و جواهراتي بود که شاهان کشورهاي خارجي برايش فرستاده بودند از زنان اعيان و اشراف و شاهزادگان پذيرايي مي‏نمود. 3
اما همين زن قدرتمند هنگامي که مردم ايران در برابر امتياز رژي مخالفت کرده و علما تنباکو را تحريم نمودند در مبارزه مردمي عليه سيستم استبدادي شرکت کرد و با وجود دستورات اکيد شاه با ايمان کامل به مخالفت با امتياز تنباکو پرداخت. در آن زمان زنان به پيروي از علما در صف اول مبارزات قرار گرفته بودند و با روبنده‏هاي سفيد، پيچه و چادر در جلوي صف تظاهرکنندگان قرار داشتند. آنان يا علي و يا حسين گويان به بستن دکاکين تنباکوفروشي مي‏پرداختند و کليه آلات و ادوات آن را نابود مي‏ساختند و با صداي بلند مي‏گفتند: اي شاه باجي، شاه باجي سبيلو، اي لا مذهب ما تو را نمي‏خواهيم، اي خدا مي‏خواهند دين ما را ببرند، علماي ما را بيرون کنند و عقدمان را فرنگيان ببندند، اموات ما را فرنگيان دفن کنند و بر جنازه ما فرنگيان نماز بخوانند. 4 شدت اين تظاهرات به حدي بود که در بسياري از شهرها تعدادي از تظاهرکنندگان دستگير و زنداني شدند. در تهران دستور تيراندازي صادر شد و عده‏اي کشته و جمعي مجروح بر جاي ماند.
به دنبال اين جريانات مبارزه منفي شروع شد و مردم با وجود تعلق خاطري که به مصرف توتون و تنباکو داشتند مغازه‏هاي خود را بستند و تمامي غليان‏ها را برچيدند و نه تنها در شهر بلکه در اندرون شاهي نيز هيچ کس لب به دخانيات نمي‏زد. تمام قهوه‏خانه‏ها و ادارات دولتي استعمال توتون و تنباکو را کنار نهادند.
در حرمخانه سلطنتي نيز انيس‏الدوله سوگلي و ملکه قدرتمند حرمسراي شهي غليانها را جمع کرد. هنگامي که شاه مطلع شد و علت آن را پرسيد، انيس‏الدوله گفت : به دليل آنکه حرام شده آن را جمع کرديم. شاه متغير شد و گفت چه کسي حرام کرد؟. انيس‏الدوله گفت : همان کسي که ما را بر تو حلال کرده است! شاه متغير شده و چيزي نگفت و برگشت و به فاصله چند روز امتياز رژي را ملغي نمود. بدين ترتيب انيس‏الدوله ملکه و سوگلي ناصرالدين شاه با وجود قرار گرفتن در محيط بسته حرمسرا از همراهي و همکاري با مردم خودداري ننمود و به ايفاي نقش مهمي در پيروزي نهضت تنباکو پرداخت.

پی نوشت:

1. اعتمادالسلطنه. روزنامه خاطرات. ص 115، 596، 377-376.
2. ابوالقاسم تفضلي. انيس‏الدوله و روستاي امامه. ص 104-103.
3. دوستعلي معيرالممالک. يادداشتهايي از زندگاني ناصرالدين شاه. ص 105.
4. ابراهيم تيموري. اولين مقاومت منفي در ايران. ص 104-102.



تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
آداب پیام دادن؛ زمان‌سنجی، لحن نوشتار و احترام به حریم خصوصی
آداب پیام دادن؛ زمان‌سنجی، لحن نوشتار و احترام به حریم خصوصی
درگیری فیزیکی در جریان مناظره زنده تلویزیونی در ارمنستان + فیلم
play_arrow
درگیری فیزیکی در جریان مناظره زنده تلویزیونی در ارمنستان + فیلم
نبویان: اگر محاصره برداشته شود حاصل فشارهای نیروهای مسلح در تنگه هرمز است نه امضای تفاهم‌نامه و مذاکره + فیلم
play_arrow
نبویان: اگر محاصره برداشته شود حاصل فشارهای نیروهای مسلح در تنگه هرمز است نه امضای تفاهم‌نامه و مذاکره + فیلم