خشونت در عصر ظهور
نويسنده:خلیل منتظر قائم
با توجه به روايتهايي كه در زمينه جنگها و نبردهاي عصر ظهور و برخورد قاطعانه امام مهدي(ع) با ستمكاران و گردنكشان دوران وارد شده است، اين پرسش يا ابهام در ذهن برخي به وجود آمده كه چگونه قيامي كه با هدف عدالت گستري آغاز شده است، ميتواند همراه با خشونت و خونريزي باشد؟
براي پاسخ به اين پرسش، لازم است نكاتي را به عنوان مقدمه يادآور شويم.
1. شبيهترين مردم به رسول خدا(صلی الله علیه واله)
در روايات متعددي بر اين موضوع تأكيد شده است كه امام مهدي(ع)، شبيهترين مردم به رسول خدا(ص) چه از نظر چهره و شمايل ظاهري و چه از نظر خلق و خو و رفتار است. از جمله در روايتي كه از پيامبر اعظم(ص) نقل شده است، ميخوانيم:
نهمين نفر از ايشان (فرزندان امام حسين(ع)) قائم (برپا دارنده) اهل بيت من و مهدي است. او شبيهترين مردم به من در شمائل، گفتار و رفتار است1...
در روايت ديگري، وقتي راوي از امام محمدباقر (ع) ميپرسد: «وقتي قائم به پا خيزد، با مردم چگونه رفتار ميكند؟» آن حضرت پاسخ ميدهد: «آنگونه كه رسول خدا ـ كه درود و سلام خدا بر او و خاندانش باد ـ رفتار ميكردند تا زماني اسلام آشكار و فراگير شود». راوي دوباره ميپرسد: «سيره رسول خدا(ص) چگونه بود؟» و امام پاسخ ميدهد:
آنچه مربوط به جاهليت بود نابود ساخت و با عدالت به مردم روي نمود....2
امام حسن عسكري(ع) نيز فرزند خود را شبيهترين مردم به رسول خدا(ص) معرفي ميكند:
خدا را سپاس ميگويم كه مرا از دنيا نبرد تا اينكه جانشينم را به من نشان داد. او شبيهترين مردم به رسول خدا ـ درود خدا بر او و خاندانش باد ـ است....3
همه ما ميدانيم كه رسول خدا(صلی الله علیه واله) چنان مهربان بود كه حتي حاضر نشد دشمنان خود را نفرين كند. اين ويژگي رسول خدا(ص) در قرآن كريم نيز ستايش شده است و خداوند ميفرمايد: به سبب رحمت خداست كه تو با آنها چنين خوشخوي و مهربان هستي. اگر تندخو و سخت دل بودي، از گرد تو پراكنده ميشدند.4
در جاي ديگر نيز ميفرمايد:
هر آينه پيامبري از خود شما بر شما مبعوث شد، هر آنچه شما را رنج ميدهد، بر او گران ميآيد. سخت به شما دل بسته است و با مؤمنان رئوف و مهربان است.5
بنا براين، نسبت دادن خشونت و سنگدلي به شبيهترين مردم به پيامبر خاتم، حضرت رحمةللعالمين(ص)، هرگز
شايسته نيست.
2. قاطعيت لازمة گسترش عدالت
چنان كه ميدانيم، امام مهدي(ع) با هدف گسترش ايمان، عدالت و معنويت و از بين بردن همه مظاهر كفر، ستم و فساد، قيام جهاني خود را آغاز ميكند. طبيعي است نهضتي كه با اين اهداف آغاز شود، با مقاومت و مانعتراشي سران كفر و ستم و مروجان فرهنگ فساد و تباهي روبهرو ميشود. بنا براين، امام مهدي (ع) براي پيشبرد اهداف خود چارهاي جز جنگيدن و درگير شدن با سران جبهه كفر و استكبار و برخورد قاطع با كساني كه مانع قيام عدالت گستر ايشان هستند، ندارد. با اين حال، آن حضرت در نبردهاي خود هرگز خون بي گناهي را بر زمين نميريزد و در آغاز حركت خود نيز از يارانش بيعت ميگيرد كه: مسلماني را دشنام ندهند؛ خون كسي را به ناحق نريزند؛ به آبروي كسي آسيب نزنند؛ به خانه كسي آسيب نزنند؛ به خانه كسي هجوم نبرند؛ كسي را به ناحق نزنند و... .6
به دليل همين رفتار مناسب با عموم مردم است كه در روايات ميخوانيم پس از ظهور، همه ساكنان زمين از امام مهدي(ع) خشنودند و به او عشق ميورزند: شما را به مهدي، مردي از قريش بشارت ميدهم كه ساكنان آسمان و زمين از خلافت و فرمانروايي او خشنودند.7
براي پاسخ به اين پرسش، لازم است نكاتي را به عنوان مقدمه يادآور شويم.
1. شبيهترين مردم به رسول خدا(صلی الله علیه واله)
در روايات متعددي بر اين موضوع تأكيد شده است كه امام مهدي(ع)، شبيهترين مردم به رسول خدا(ص) چه از نظر چهره و شمايل ظاهري و چه از نظر خلق و خو و رفتار است. از جمله در روايتي كه از پيامبر اعظم(ص) نقل شده است، ميخوانيم:
نهمين نفر از ايشان (فرزندان امام حسين(ع)) قائم (برپا دارنده) اهل بيت من و مهدي است. او شبيهترين مردم به من در شمائل، گفتار و رفتار است1...
در روايت ديگري، وقتي راوي از امام محمدباقر (ع) ميپرسد: «وقتي قائم به پا خيزد، با مردم چگونه رفتار ميكند؟» آن حضرت پاسخ ميدهد: «آنگونه كه رسول خدا ـ كه درود و سلام خدا بر او و خاندانش باد ـ رفتار ميكردند تا زماني اسلام آشكار و فراگير شود». راوي دوباره ميپرسد: «سيره رسول خدا(ص) چگونه بود؟» و امام پاسخ ميدهد:
آنچه مربوط به جاهليت بود نابود ساخت و با عدالت به مردم روي نمود....2
امام حسن عسكري(ع) نيز فرزند خود را شبيهترين مردم به رسول خدا(ص) معرفي ميكند:
خدا را سپاس ميگويم كه مرا از دنيا نبرد تا اينكه جانشينم را به من نشان داد. او شبيهترين مردم به رسول خدا ـ درود خدا بر او و خاندانش باد ـ است....3
همه ما ميدانيم كه رسول خدا(صلی الله علیه واله) چنان مهربان بود كه حتي حاضر نشد دشمنان خود را نفرين كند. اين ويژگي رسول خدا(ص) در قرآن كريم نيز ستايش شده است و خداوند ميفرمايد: به سبب رحمت خداست كه تو با آنها چنين خوشخوي و مهربان هستي. اگر تندخو و سخت دل بودي، از گرد تو پراكنده ميشدند.4
در جاي ديگر نيز ميفرمايد:
هر آينه پيامبري از خود شما بر شما مبعوث شد، هر آنچه شما را رنج ميدهد، بر او گران ميآيد. سخت به شما دل بسته است و با مؤمنان رئوف و مهربان است.5
بنا براين، نسبت دادن خشونت و سنگدلي به شبيهترين مردم به پيامبر خاتم، حضرت رحمةللعالمين(ص)، هرگز
شايسته نيست.
2. قاطعيت لازمة گسترش عدالت
چنان كه ميدانيم، امام مهدي(ع) با هدف گسترش ايمان، عدالت و معنويت و از بين بردن همه مظاهر كفر، ستم و فساد، قيام جهاني خود را آغاز ميكند. طبيعي است نهضتي كه با اين اهداف آغاز شود، با مقاومت و مانعتراشي سران كفر و ستم و مروجان فرهنگ فساد و تباهي روبهرو ميشود. بنا براين، امام مهدي (ع) براي پيشبرد اهداف خود چارهاي جز جنگيدن و درگير شدن با سران جبهه كفر و استكبار و برخورد قاطع با كساني كه مانع قيام عدالت گستر ايشان هستند، ندارد. با اين حال، آن حضرت در نبردهاي خود هرگز خون بي گناهي را بر زمين نميريزد و در آغاز حركت خود نيز از يارانش بيعت ميگيرد كه: مسلماني را دشنام ندهند؛ خون كسي را به ناحق نريزند؛ به آبروي كسي آسيب نزنند؛ به خانه كسي آسيب نزنند؛ به خانه كسي هجوم نبرند؛ كسي را به ناحق نزنند و... .6
به دليل همين رفتار مناسب با عموم مردم است كه در روايات ميخوانيم پس از ظهور، همه ساكنان زمين از امام مهدي(ع) خشنودند و به او عشق ميورزند: شما را به مهدي، مردي از قريش بشارت ميدهم كه ساكنان آسمان و زمين از خلافت و فرمانروايي او خشنودند.7
پىنوشتها:
1. بحارالأنوار، ج 52، ص 379.
2. همان، ج 52، ص 381، ح 192.
3. همان، ج 51، ص 161، ح 9.
4. سوره آل عمران (3)، آيه 159.
5. سوره توبه (9)، آيه 128.
6. لطف الله صافي گلپايگاني، منتخب الأثر، ص 469.
7. شيخ حرّ عاملي، إثبات الهداة، ج 2، ص 524.
