الهداية

مؤلف:
ابو جعفر محمد بن علي بن بابويه قمي، معروف به شيخ صدوق (م 381 ق).
زندگينامه و اظهار نظرها:
بر اثر دعاي حضرت حجت - عليه السلام - کودکي به دنيا آمد که او را محمد ناميدند. شيخ صدوق از نبوغ خاصّي برخوردار بود و از کودکي در مسير علم و فراگيري احاديث معصومان بود. در نوجواني شروع به تأليف کتاب نمود و مرجعي صادق در بيان گفتار معصومان بود. وي فقيهي کامل، محدثي جامع، نويسنده اي ماهر و از استعداد و حافظه اي قوي برخوردار بود و در حفظ و ضبط احاديث يکتاي آن زمان به شمار مي رفت. صدوق عمر خويش را به تأليف کتب و ارشاد مردم عصر خويش گذرانيد. جمع تأليفات او را تا سيصد جلد نوشته اند. صدوق با آل بويه معاصر بود. او در شهر ري وفات کرد و اکنون قبرش زيارتگاه شده است. در زمان قاجار، هنگام اصلاح قبرش، جسد تازه او نمايان گرديد.
استادان:
محمد بن حسن بن احمد بن وليد، احمد بن علي بن ابراهيم بن هاشم قمي، احمد بن محمد بن يحيي عطار اشعري، محمد بن احمد بن علي اسدي معروف به ابن جرادة بروعي، احمد بن محمد بن صقر صائغ العدل، احمد بن محمد بن حسن قطان، حسين بن احمد بيهقي، احمد بن ابراهيم بن بکر خوزي، علي بن ثابت دواليبي، محمد بن بکران نقاش، حسن بن محمد بن عمرو بصري....
شاگردان:
شيخ مفيد، حسين بن علي بن موسي، حسن بن حسين بن علي، علي بن احمد پدر نجاشي، ابوالقاسم علي بن محمد بن خزازي، حسين بن عبيدالله غضائري، هارون بن موسي تلعکبري، محمد بن طلحه نعالي بغدادي، ابوبکر محمد بن احمد بن علي.
تأليفات:
من لا يحضره الفقيه، عيون الاخبار، جامع الاخبار، معاني الاخبار، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، علل الشرائع، اوصاف النبي، اثبات الوصية، اثبات الخلافة، صفات الشيعة، فضل الشيعة، ذکر المجالس، خصال، توحيد، اعتقادات، الاوائل و الاواخر، هدايه، مقنع، مصابيح، مصباح، معراج، ابطال، اختيار، کتاب طهارت، کتاب صلات، کتاب صوم و.... [1]
معرفي اجمالي کتاب:
اين کتاب دو بخش دارد: بخش نخست مربوط به اصول اعتقادي از قبيل توحيد، نبوت، امامت، تقيه، اسلام و ايمان، امر به معروف و نهي از منکر، جهاد، ارکان الاسلام و نيت است. بخش دوم در فروع فقهي است که از ابواب طهارت شروع مي شود و به ابواب ارث پايان مي پذيرد.
در طول قرن‌ها فقهاي شيعه، اهتمام و توجه خاصي به اين کتاب داشته اند و از مصادر فقهي و روايي معتبر در نزد آنها بوده است؛ تا جايي که بزرگان شيعه آنچه در اين کتاب ذکر شده، به عنوان حديث تلقي کرده اند. شيخ انصاري مي فرمايد: «... کما عمل بفتاوي علي بن بابويه لتنزيل فتواه منزلة روايته...». [2]
وضعيت نشر:
اين کتاب در يک جلد به زبان عربي، به همت مؤسسة الامام الهادي، در قم، به سال 1418 ق چاپ و منتشر شده است.

پی نوشت:

[1]. گنجينه دانشمندان، محمد شريف رازي، ج 1، ص 101 ـ 102؛ علماي بزرگ شيعه از كليني تا خميني، ص 13؛ موسوعة طبقات الفقهاء، مؤسسه امام صادق، 1418 ق، ج 4، ص 434؛ مقدمه كتاب الهداية.
[2]. فرائد الاصول، ص 78.

منبع: کتابشناسي تفصيلي مذاهب اسلامي