آل مرتضي

از قديمي‌ترين خاندانهاي علم و زعامت شيعه در شام. اين خاندان عظيم افتخار توليت عظمي و کليدداري آستانه‌ي زينبيه‌ي شام را از قرن هشتم هجري تا عصر حاضر در دست دارند. اين طايفه از ذريه‌ي سيدعلي فرزدن سيدالحسين ابن سيدمحمد هستند که از اکابر فقهاي شيعه و نقيب سادات در شهر بعلبک در نيمه‌ي اول قرن هشتم بود. نسب اين خاندان جليل در اعيان الشيعه (150/8) افتادگي دارد و در کتاب مرقد العقيلة زينب (ص225) سيد علوان را فرزند سيدحسين ثبت نموده که صحيح آن سيد علوان بن سيدعلي بن سيد حسين است. اين سلسله‌ي جليله با بسياري از خاندانهاي علمي علوي ايران و عراق در نسب شريک مي‌باشند. بنيانگذار نهضت علمي اين خاندان «در اواخر قرن هفتم و مطلع قرن هشتم هجري سيدعلي (م710ق) از اکابر مجتهدين در شهر بعلبک بود که رياست تامه و زعامت عامه داشت و قاضي القضات دمشق بود. برخي از معاريف اين خاندان عبارتند از: 1) سيد موسي (م760ق) فرزند سيدعلي، از کبار علماي عصر خويش، وي شيخ الاسلام شهر بعلبک بوده و پس از پدر رياست آن سامان به وي منتهي گشت؛ 2) سيدحسين (م ب768ق) فرزند سيد موسي بن سيدعلي، از فحول علماي اماميه و اعاظم فقهاي شيعه و نقيب الاشراف بعلبک بود، وي زعامت مذهبي و رياست ديني و نقابت اشراف و سادات را از جد و پدر خويش در بعلبک به ارث برده و از مفاخر علماي اماميه در آن سامان بود، در سال 768ق آستانه‌ي زينبيه‌ي شام را تجديد بنا کرده و مسجد بزرگي در کنار آن تأسيس نمود و تمامي املاک خويش را وقف آنجا کرد، او اولين کليددار آستانه‌ي زينبيه‌ي شام از اين سلسله مي‌باشد؛ 3) سيدعلي فرزند سيدحسين، دومين شخص از اين سلسله است که به مقام رفيع کليدداري آستانه‌ي زينبيه‌ي شام نائل گشت؛ 4) سيد علوان (870-945ق) فرزند سيدعلي بن سيدحسين [صاحب موقوفات زينبيه‌ي شام]، مجتهد کبير، فقيه زعيم، از مراجع امور و اعلم علماي نسب در عصر خويش و پس از پدر خويش از مراجع امور شيعيان در بعلبک و دمشق بوده و سومين کليددار آستانه‌ي زينبيه‌ي شام از اين سلسله و نقيب سادات و اشراف بعلبک بود؛ 5) سيدعلي (940 -1030ق) فرزند سيدعلوان، نقيب الاشراف و سادات و از اکابر مجتهدين اماميه در عصر خويش و از مراجع امور شرعيه در شام بود و رياست تامه و رهبري شيعيان آن سامان را در دست داشت؛ وي چهارمين کليددار آستانه‌ي زينبيه‌ي شام است؛ 6) سيدعباس فرزند سيد سليم آل مرتضي، وي سالها توليت عظماي آستانه‌ي زينبيه‌ي شام را به عهده داشت و از اجلاء فضلا و از معاريف اين سلسله محسوب مي‌گردد.
کتابنامه: اعيان الشيعه، 182/6، 150/8، 288؛ مراقد المعارف، 328/1-331؛ مرقد العقلية زينب، 144-150، 223-225؛ مقام السيدة زينب، 8-18؛ وقفنامه‌ي حضرت زينب کبري (خطي).
منبع مقاله :
گروه نويسندگان، (1391) دائرةالمعارف تشيع، تهران: حکمت، چاپ اول