آل نوبخت

از خاندانهاي کهن علم و زعامت شيعه در بغداد. سر سلسله‌ي اين خاندان نوبخت زردشتي است که نسبش به گيو پسر گودرز پهلوان ايراني نسب داده شده. نوبخت به دست منصور عباسي (136-158ق) اسلام آورد و نامش را به عبدالله تبديل کرد. بعضي از رجال اين خاندان عبارتند از: 1) ابوسهل فرزند نوبخت که مانند پدر از منجمان مخصوص منصور بود؛ 2) اسماعيل بن اسحاق بن ابي سهل بن نوبخت بغدادي، از اکابر علماي اماميه در قرن دوم هجري؛ 3) يعقوب ابن اسحاق بن اسماعيل بن ابي سهل نوبختي، از استادان نجوم و حکمت و کلام و از ثقات علماي اماميه و ملتزمين امام رضا (عليه السلام) و نديم مأمون؛ 4) اسحاق بن ابي سهل بن نوبخت، مدير بيت الحکمه‌ي هارون الرشيد بود؛ 5) حسن (م ب232ق) فرزند ابوسهل بن نوبخت، متکلم و منجم، صاحب کتابي به نامن الانواء؛ 6) علي بن اسحاق بن ابي سهل بن نوبخت، امام رضا و امام جواد و امام هادي (عليهم السلام) را درک کرده است؛ 7) احمد ابوعبدالله بن عبدالله بن محمدبن صالح بن نوبخت؛ 8) جعفر ابو ابراهيم بن احمدبن ابراهيم نوبخت، از متکلمان و محدثان بزرگ شيعه در قرن چهارم؛ 9) روح بن ابي القاسم حسين بن روح بن ابي روح نوبختي، محدث؛ 10) سليمان ابن ابي سهل بن نوبخت، اديب و عروضي و لغوي؛ 11) ابراهيم بن جعفر بن احمدبن ابراهيم بن نوبخت بغدادي، محدث و متکلم؛ 12) احمد ابوجعفر بن ابراهيم بن نوبخت، دومين نايب از نواب اربعه‌ي حضرت ولي عصر (عجل الله تعالي فرجه الشريف)؛ 13) حسن ابومحمد (م302يا310ق) فرزند موسي بن حسن نوبختي، متکلم، اديب، منجم، صاحب الاداء و الديانات؛ التوضيح في حروب اميرالمؤمنين (عليه السلام)؛ الحجج في امامة؛ حجية الاخبار، الرد علي فرق الشيعه ما خلا الامامية؛ الموضح في حروب اميرالمؤمنين (عليه السلام)؛ 14) اسماعيل ابوسهل (م311ق) فرزند علي بن اسحاق بن ابي سهل بن نوبخت، از فحول متکلمين شيعه، خدمت امام حسن عسکري (عليه السلام) مشرف شد و هنگام وفات امام (عليه السلام) به محضر مقدس بقيه الله الاعظم (عجل الله تعالي فرجه شريف) رسيده است، تأليفات بسياري دارد از جمله: الاستيفا در امامت؛ الانوار في التواريخ ائمه الاطهار؛ 15) اسحاق (م322ق) فرزند اسماعيل بن اسحاق بن نوبختي، از اصحاب امام دهم (عليه السلام)؛ 16) حسن بن محمدبن علي بن عباس بن اسماعيل بن ابي سهل بن نوبخت؛ 17) ابوالقاسم (م326ق) فرزند روح بن روح نوبختي، سومين نفر از نواب اربعه و وکلا و سفراي خاص امام بقيه الله الاعظم (عجل الله تعالي فرجه الشريف)؛ 18) علي (م329ق) فرزند عباس بن اسماعيل نوبختي؛ 19) موسي ابوالحسن (م ب330ق) فرزند حسن بن عباس بن اسماعيل ابن ابي سهل بن نوبخت، محدث، نجومي، فقيه، اصولي، معروف به ابن کبرياء صاحب الکافي في احداث الازمنة؛ 20) ابراهيم بن اسحاق بن ابي سهل بن نوبخت بغدادي، از اکابر متکلمين اماميه در اواسط قرن چهارم، صاحب الابتهاج و الياقوت که علامه حلي بر آن شرحي به نام انوار الملکوت في شرح الياقوت نوشته است؛ 21) حسن ابومحمد (م402ق) فرزند حسين بن علي بن عباس بن اسماعيل بن ابي سهل بن نوبخت؛ 22) علي ابوالحسن (م416ق) فرزند احمدبن نوبخت.
کتابنامه: النوبختيه، سيد هبة الله محمدعلي شهرستاني، خاندان نوبختي، عباس اقبال آشتياني، اعيان الشيعه، اکثر مجلدات؛ فهرست ابن نديم، 177، 192، 194، 225، 295، 334.
منبع مقاله :
گروه نويسندگان، (1391) دائرةالمعارف تشيع، تهران: حکمت، چاپ اول