آیا ابلیس فرشته بود یا جن ؟

درنظراول چنین به نظر می رسد که ابلیس از فرشتگان باشد زیرا خداوند متعال او را از ملائکه استثنا می کند و می فرماید« به یاد آرید زمانی را که به فرشتگان گفتیم برای آدم سجده کنید آنها همگی سجده کردند جز ابلیس ، اما او جن بود ، از فرمان پروردگارش سرپیچی کرد»(1)
استثنا ابلیس از جمع ملائکه این تصور را به وجود می آورد که ابلیس از فرشتگان بوده و با توجه به عصیان و سرشکی او، این اشکال به نظر می‌رسد که چگونه از فرشته‌ای گناه کبیره ممکن است سر بزند؟
بخصوص اینکه در بعضی از خطبه های نهج الباغه نیز آمده است که « هرگز ممکن نیست خداوند انسانی را به بهشت بفرستد در برابر کاری که به خاطر آن فرشته ای را از بهشت رانده است »(اشاره به غرور ابلیس )(2). آیات قرآن پاسخ این مشکل را ارائه داده است آنجا که می فرماید :ابلیس از طایفه جن است از آن گذشته آیات فوق برای ابلیس ذریه فرزندانی قائل شده است و فرموده : آیا او و فرزندانش را به جای من ، اولیای خود انتخاب می کنید درحالی که آنها دشمن شما هستند.(3) ضمیمه خصوصیاتی که برای فرشتگان ذکر شد مشخص می شود که ابلیس هرگز فرشته نبوده ولی از آنجا که در صف آنها قرار گرفته و پرستش خدا کرده بود به مقام فرشتگان مقرب خدا تکیه زد و مشمول خطاب آنها در مساله سجده به آدم شده بود .براین اساس سرپیچی او به صورت یک استثنا در جمع ملائکه درآیات قران بیان گردیده است و در خطبه تاسعه هم نام ملک مجازاً بر او نهاده شده است.(4)
بیاد آر وقتی که جمع ملک بدادیم فرمان کنون یک به یک
نمایید سجده براین آدمی که از خود دمیدم به خاکش دمی
همه سجده کردند جزاهرمن که پیچیده ناگه سراز حکم من
فراموش کردید من را کنون بخواهید یاری زشیطان دون
زشیطان وفرزندهایش چرا گرفتید یاور به راه خطا
که ابلیس باشد شمارا عدو چگونه بخواهید یاری از او

فلسفه خلقت جن و شیطان

شیطان مبغوض خلق نشده