معرفی خار خسک و خواص درمانی آن

نام علمی:

Tribulus terrestris L.، نام فرانسه Tribule couche و نام انگلیسی آن Land caltrop می‌باشد. نام‌های دیگر آن به فارسی، عربی و در کتب طب سنتی، خارخسک، شکرهَنج، خارسوهوک، ضرس العجوز و حَسَک نامیده شده است.

تیره گیاه:

اسفند Zygophyllaceae

نوع گیاه:

بوته

مشخصات ظاهری:

گیاهی است علفی، یکساله و خودرو با ساقه‌ای خوابیده، خزنده، کرکدار و دارای انشعابات گسترده بر روی زمین، برگ‌های آن متقابل و مرکب از برگچه‌های کوچک و ریزی هستند که به تعداد 3 الی 6 زوج در طرفین دمبرگ اصلی جای دارند. در محور ساقه و یا کناره‌ی برگ‌ها، گل دهنده و گل‌های آن به وضع منفرد و به رنگ زرد روشن می‌باشند. میوه‌اش مدور و شامل 5 قسمت جداشدنی و خاردار است.

طبیعت خارخسک:

طبق نظر حکمای طب سنتی طبیعت آن کمی گرم و خشک می‌باشد.

رویش جغرافیایی:

در نواحی گرمسیری اغلب کشورها و در ایران بیشتر در استان‌های شمالی، آذربایجان شرقی و غربی، لرستان، خوزستان، ایلام، فارس، خراسان و اطراف تهران انتشار دارد.
ترکیبات شیمیایی و مواد موجود در میوه: یک نوع آلکالوئید، اسانس روغنی فرّار، فلاونوئید، ساپونین، مقداری روغن، رزین و هرمین در آن تشخیص داده شده است. در ضمن در سرشاخه‌های گیاه ماده‌ی هرمان وجود دارد.

بخش مورد استفاده:

میوه (خارخسک). در ضمن قسمت‌های دیگر گیاه نیز خواص دارویی دارند.

نحوه مصرف:

به طور معمول میوه را به صورت دم کرده یا جوشانده استفاده می‌کنند و در طب سنتی برای درمان بیماری‌ها نحوه و مقدار مصرف آن را پزشک تشخیص داده و تجویز می‌کند.

خواص درمانی:

تقویت کننده و اشتهاآور، دفع کننده سنگ کلیه و مثانه و تنظیم کننده عادت ماهیانه، ضد التهاب مجاری ادراری و رفع کننده خارش و جرب، شیرافزا و تقویت کننده نیروی جنسی مردان، ضد کرم و دفع کننده انگل‌های شکم، تصفیه کننده خون و مقوی کبد و کلیه، التیام‌بخش زخم‌های مجاری ادراری و رفع درد در هنگام خروج ادرار، ضد خونریزی و مسکن دردهای کلیه و مثانه، کاهنده فشار خون و تقویت کننده بینایی، ضد اگزما و خون‌ساز، کاهنده ورم پروستات و مفید برای انزال زودرس، ضد آسم و مسکن دردهای ناحیه کمر می‌باشد. در ضمن برای بیماری‌های پوستی، بواسیر، سیلان منی، نقرس، تکرار ادرار، حبس‌البول، آرتروز، روماتیسم و ورم کلیه و مثانه نیز مفید است. در استعمال خارجی جوشانده آن به صورت غرغره برطرف کننده التهاب و برفک دهان می‌باشد.

تذکر:

مصرف خارخسک برای خانم‌های باردار ممنوع و در صورت استفاده ممکن است سقط جنین به همراه داشته باشد و استفاده از آن برای اشخاصی که به بیماری صرع دچار هستند مضر است.
منبع مقاله :
صانعی، صمصام؛ (1395)، طبّ الصمصام -آشنایی با بیش از 400 نوع از گیاهان دارویی- (جلد دوم)، تهران: انتشارات حافظ نوین، چاپ اول.