0
ویژه نامه ها
و هو العلی - ویژه نامه عید سعید غدیر خم

و هو العلی - ویژه نامه عید سعید غدیر خم

شنبه، 3 شهريور 1397
مولودی های عید سعید غدیر خم

مولودی های عید سعید غدیر خم

پنجشنبه، 24 مرداد 1398

الحدود تدرأ بالشُّبهات

حکم جهل به حکم شرعی چیست؟

یکی از قواعد مهم حاکم بر قوانین قضائی در فقه امامیه است. نام این قانون بر گرفته از مضمون حدیث مشهوری است که از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت شده که (إدرَئوا الحدودَ بِالشُّبَهات) یعنی
حکم جهل به حکم شرعی چیست؟
حکم جهل به حکم شرعی چیست؟

نویسنده: محمدرضا انصاری
 

یکی از قواعد مهم حاکم بر قوانین قضائی در فقه امامیه است. نام این قانون بر گرفته از مضمون حدیث مشهوری است که از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت شده که (إدرَئوا الحدودَ بِالشُّبَهات) یعنی هرگاه مسلمانی مرتکب جرمی شد که دارای عقوبت معینی است آن حدّ و عقوبت بر اثر وجود شبهه از میان می‌رود و تنفیذ نمی‌شود. مقصود از شبهه‌ای که سبب سقوط و عدم تنفیذ حد شرعی بر مرتکب می‌گردد، جهل و نادانی او به حکم شرعی است، بدین‌گونه که هرگاه مکلف اقدام به انجام جرمی نظیر همبستر شدن غیر مشروع با زنی نماید (= زنا) در حالی که زناکار از حرام و ممنوع بودن و عقوبت داشتن این جرم ناآگاه باشد در این حال عقوبتی که در شرع برای زناکاران قرار داده شده از او برطرف می‌گردد. نظیر همین حکم در مواردی همچون ازدواج مرد با یکی از محارم خود چون مادر - خواهر بر اثر شبهه‌ی جواز ازدواج و جز اینها، و بیا همبستر شدن با زنی بیگانه به خیال همسر بودن او نافذ و جاری است.
اساس و حکمت این اصل و قاعده بر گرفته از قانون والاتر دیگری است که ملاک حاکم بودن قوانین و نفوذ آنها بر مکلفین را مبتنی بر آگاهی مکلف از موضوع و حکم آن قانون قرار داده است، و در واقع شرع میان علم مکلف و جهل و ناآگاهی او تفاوت قائل شده است. پس هرگاه مکلف، آگاه و عالم به حکم شرعی و موضوع آن بود آن حکم و قانون در حق او منجّز و مجری بوده و آثار آن از ثواب اُخروی (برای مکلفی که اطاعت نموده) و یا عقوبت دنیوی (برای مکلفی که عصیان و نافرمانی کرده) بر مکلف بار می‌شود. و هرگاه مکلف ناآگاه و جاهل به موضوع و یا حکم بود (اعم از این که جهل او ناشی از کوتاهی و تقصیر او در نیاموختن احکام و قوانین شرعی باشد یا آن که ناشی از قصور و ناتوانی او بوده باشد) اثر حقوقی این جهل آن است که کلیه‌ی آثار حقوقی آن حکم و قانون واقعی از این مکلف جاهل برداشته و مُلغی می‌گردد. نفوذ این حکم تا هنگامی است که جهل مکلف برقرار باشد. لیکن به محض زدوده شدن بخشی از جهل مکلف و جایگزین شدن علم و آمدن شبهه و احتمال ممنوعیت عمل و جرم ارتکابی و یا حتی آگاه شدن مکلف هنگام ارتکاب جرم از این که به حکم شرعی واقعی یا ظاهری جاهل است سبب لغو این اصل و قاعده‌ی حاکم می‌گردد. درباره‌ی عام بودن کلمه‌ی (حدّ) که در روایت آمده است اختلافی میان فقهاء نمی‌باشد، از این رو مطلق حدود را اعم از حدود اصطلاحی که در شرع برای آنها عقوبت معین و مشخص قرار داده شده و یا تعزیراتی که حد معینی نداشته و اختیار چگونگی و مقدار آن به دست حاکم شرع و قاضی است را شامل شده، و هر دوی این عقوبات با برقرار شدن جهل و شبهه از میان رفته و تنفیذ نمی‌گردد.
کتابنامه :
وسائل الشیعة، باب 24؛ جواهر الکلام، 348/39، 261/41؛ مبانی تکملة المنهاج، 167/1؛ کتاب الحدود در همه‌ی کتب فقهی.

منبع مقاله :
گروه نویسندگان، (1391)، دائرةالمعارف تشیع (جلد ششم)، تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول.
 
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
دوشنبه، 21 خرداد 1397
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 2263
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
رکوردشکنی نیروهای پلیس در خودکشی
رکوردشکنی نیروهای پلیس در خودکشی

رکوردشکنی نیروهای پلیس در خودکشی

همخوانی زیبای «یا امام الصبر»
همخوانی زیبای «یا امام الصبر»

همخوانی زیبای «یا امام الصبر»

واشنگتن پست: ارزش پول ملی بعد از سقوط پهپاد آمریکایی افزایش یافت/ایران با اصلاحات ارزی به جنگ آمریکا رفت
واشنگتن پست: ارزش پول ملی بعد از سقوط پهپاد آمریکایی افزایش یافت/ایران با اصلاحات ارزی به جنگ آمریکا رفت

واشنگتن پست: ارزش پول ملی بعد از سقوط پهپاد آمریکایی افزایش یافت/ایران با اصلاحات ارزی به جنگ آمریکا رفت

آمار و ارقام ترک تحصیل‌ کرده های ایران چقدر است؟
آمار و ارقام ترک تحصیل‌ کرده های ایران چقدر است؟

آمار و ارقام ترک تحصیل‌ کرده های ایران چقدر است؟

بر بخش‌های پیشران اقتصاد باید تکیه شود

بر بخش‌های پیشران اقتصاد باید تکیه شود

از حواشی و مسائل فرعی پرهیز کنید
از حواشی و مسائل فرعی پرهیز کنید

از حواشی و مسائل فرعی پرهیز کنید

پیش به سوی خوبی‌ها/قسمت سوم
پیش به سوی خوبی‌ها/قسمت سوم

پیش به سوی خوبی‌ها/قسمت سوم

در محرم و صفر چه سریال‌هایی از تلویزیون پخش خواهدشد؟
در محرم و صفر چه سریال‌هایی از تلویزیون پخش خواهدشد؟

در محرم و صفر چه سریال‌هایی از تلویزیون پخش خواهدشد؟

«بیمه سلامت» برای تمام افراد فاقد پوشش بیمه‌ الزامی اعلام شد
«بیمه سلامت» برای تمام افراد فاقد پوشش بیمه‌ الزامی اعلام شد

«بیمه سلامت» برای تمام افراد فاقد پوشش بیمه‌ الزامی اعلام شد

برای دفاع از خود به کسی وابسته نمی شویم
برای دفاع از خود به کسی وابسته نمی شویم

برای دفاع از خود به کسی وابسته نمی شویم

رئیس جمهور فرانسه: پیشنهادات جدیدی به ایرانی‌ها درباره تحریم‌ها ارائه می‌کنم
رئیس جمهور فرانسه: پیشنهادات جدیدی به ایرانی‌ها درباره تحریم‌ها ارائه می‌کنم

رئیس جمهور فرانسه: پیشنهادات جدیدی به ایرانی‌ها درباره تحریم‌ها ارائه می‌کنم

شرط بامزه افسانه پاکرو برای ازدواج!
شرط بامزه افسانه پاکرو برای ازدواج!

شرط بامزه افسانه پاکرو برای ازدواج!

افت قیمت خودرو به دنبال بازداشت مدیران خودروساز/ کاهش قیمت‌ها ادامه دارد
افت قیمت خودرو به دنبال بازداشت مدیران خودروساز/ کاهش قیمت‌ها ادامه دارد

افت قیمت خودرو به دنبال بازداشت مدیران خودروساز/ کاهش قیمت‌ها ادامه دارد

مالک نفت‌کش انگلیسی با وزیر امور خارجه دیدار کرد

مالک نفت‌کش انگلیسی با وزیر امور خارجه دیدار کرد

مداحی عید غدیر/ نریمانی: مدح و شعر خوانی مداح نونهال
مداحی عید غدیر/ نریمانی: مدح و شعر خوانی مداح نونهال

مداحی عید غدیر/ نریمانی: مدح و شعر خوانی مداح نونهال

مداحی عید غدیر/ نریمانی: می بینیم دوباره باز نور جلی رو
مداحی عید غدیر/ نریمانی: می بینیم دوباره باز نور جلی رو

مداحی عید غدیر/ نریمانی: می بینیم دوباره باز نور جلی رو

مداحی عید غدیر/ نریمانی: مینشیند روی لبها قل هو الله احد
مداحی عید غدیر/ نریمانی: مینشیند روی لبها قل هو الله احد

مداحی عید غدیر/ نریمانی: مینشیند روی لبها قل هو الله احد

مداحی عید غدیر/ نریمانی: به آوای علی ولی الله به امضای علی ولی الله
مداحی عید غدیر/ نریمانی: به آوای علی ولی الله به امضای علی ولی الله

مداحی عید غدیر/ نریمانی: به آوای علی ولی الله به امضای علی ولی الله

مداحی عید غدیر/ نریمانی: تو سر سبزی و دل من بیابون

مداحی عید غدیر/ نریمانی: تو سر سبزی و دل من بیابون

مداحی عید غدیر/ نریمانی: هر سو که بشم راهی میره سوی گمراهی
مداحی عید غدیر/ نریمانی: هر سو که بشم راهی میره سوی گمراهی

مداحی عید غدیر/ نریمانی: هر سو که بشم راهی میره سوی گمراهی

ابعاد جدید از کشتار سگ‌ها در کهریزک
ابعاد جدید از کشتار سگ‌ها در کهریزک

ابعاد جدید از کشتار سگ‌ها در کهریزک