0

بازشناسی واقعه مسجد گوهرشاد و قیام خونین آن

واقعه مسجد گوهر شاد مشهد یکی از وقایع مهم و تاریخ ساز و در عین حال، ناگوار در تاریخ این مرز و بوم می باشدکه این نوشتار درصدد است علاوه بر بیان شرح وقایع واقعه مسجد گوهر شاد، ریشه ها و زمینه های آن را نیز مورد واکاوی قرار دهد.
بازشناسی واقعه مسجد گوهرشاد و قیام خونین آن
واقعه مسجد گوهر شاد مشهد یکی از وقایع مهم و تاریخ ساز و در عین حال، ناگوار در تاریخ این مرز و بوم می باشد. برای نسل های امروز، این واقعه می تواند بسیار روشن گر باشد، چرا که اجتماع مردمی که صرفا درصدد احقاق حق خود در موضوع پوشش و حجاب می باشند، یک حق غیر قابل انکار می باشد که در عین حال، رژیم پهلوی با نادیده گرفتن این حق، دست به جنایتی خون بار زد که نتیجه آن به خاک و خون کشیده شدن انسان های بی گناه شد، لذا بازخوانی پرونده این اتفاق می تواند چهره منحوس پهلوی را بیش از پیش نمایان سازد و کارنامه سیاه پهلوی را ننگین تر کند. این نوشتار درصدد است که علاوه بر بیان شرح وقایع واقعه مسجد گوهر شاد، ریشه ها و زمینه های آن را نیز تا حد امکان مورد واکاوی قرار دهد.

واقعه مسجد گوهر شاد در تیرماه سال 1314 هجری شمسی رخ داد که از جمله وقایع مهم دوران حکومت رضا شاه پهلوی می باشد که اعتراض مردم در جریان این واقعه به اجباری شدن بر سر نهادن کلاه شاپو توسط حکومت مرکزی بود[1] [2] که در مورد کشته شدگان این واقعه، تعداد سی نفر را ذکر کرده اند که ظاهرا پاسبان ها و نظامی هایی نیز کشته شده بودند که جزء این آمار ذکر نشده اند.

همانطور که ذکر شد، این واقعه در حقیقت اعتراض به فرمان شاه پهلوی مبنی بر تغییر پوشش عامه مردم هم در پوشش مردان و هم حجاب بانوان بود که زمینه این فرامین را باید در تغییر دیدگاه های شاه پهلوی در جریان سفر به ترکیه دانست. چرا که یک سال پیشتر از وقوع واقعه مسجد گوهرشاد، در سال 1313 هجری شمسی، رضاخان در سفری چهل روزه به ترکیه، از نزدیک فضای غرب گرایانه و غرب زده این کشور را لمس کرد که مظاهر توسعه یافتگی نیز از جمله مولفه های دیگری بود که به چشم رضاخان، بسیار زیبا جلوه نمود و مقصود قرار دادن آن، یکی از اهداف وی قرار گرفت؛ لذا بعد از سفر و بازگشت رضا خان به ایران، شاهد تغییر گرایش ها و سیاست های عمومی در حوزه مسائل فرهنگی بودیم که مهمترین آن را باید در مولفه های پوششی فرهنگ مشاهده کرد.

در کوته بینی رضاخان در مسائل فرهنگی همین بس که فارغ از این که تغییر پوشش به سبکی که مد نظر داشت، ناصواب می باشد، این که تغییر و اصلاح فرهنگ یک جامعه را صرفا در گرو پوشش آن بدانیم و این که معتقد باشیم که با تغییر ظواهر یک جامعه می توان آن جامعه را به سمت توسعه یافتگی و پیشرفت رهنمون شد، ایده ای بسیار کوته بینانه می باشد که از یک فرد عامی نیز انتظار نمی رود، چه به این که شاه یک کشور این گونه تفکر کند. بنابراین، زمینه اصلیِ واقعه مسجد گوهرشاد، اندیشه های تحول خواهانه رضاخان بود که منجر به دست زدن به اوامر غیر منطقی و غیر فرهنگی بود که جنبه های ضد دینی در آن مشاهده می شد.

از جهت دیگر، با توجه به علقه های مذهبی و فرهنگی که در جامعه ایرانی وجود داشت، هر گونه صحبت و الزام به تغییر پوشش، با واکنش های تند جامعه مواجه می شد مضاف بر این که این جریان، بر تغییر پوشش بانوان نیز تاکید داشت که واکنش مردم را بیش از پیش می طلبید.

به هر حال، رضاخان دستور تغییر لباس و تبدیل «کلاه پهلوی» به «کلاه شاپو» را صادر کرد و استاندار خراسان نیز ملزم به اعمال این قانون شد که مردم با تاکید بر این عنوان که «من تشبه بقوم فهو منهم» دست به قیام و اعتراض زدند[3] که در این بین، علما نیز همراه با مردم بودند و واکنش هایی نشان دادند که طی جلساتی تصمیم بر این شد که آیت الله حسین قمی به تهران برود و با رضاخان در مورد توقف اجرای بخشنامه یادشده مذاکرده کند که ایشان بعد از ورود به باغ سراج الملک در تهران، توسط نیروهای دولتی محاصره شدند و ممنوع الملاقات گشتند[4] که در این بین، روحانیون مشهد در اطلاعیه هایی از مردم خواستند که با اعتراض به سیاست های رضاخان و محدودیت های آیت الله قمی، دست به اعتصاب در مسجد گوهرشاد بزنند[5] که در این بین، مذاکرات و گفت و گوهایی بین ماموران مملکتی، امنیه، علما و مردم صورت گرفت که در نتیجه ی هیچ کدام از آن ها، مردم و علما، با حکومت به نتیجه نرسیدند که در نتیجه آن، بالا گرفتن و وخامت اوضاع بود که درگیری ها و سرکوب ها بالا گرفت و منجر به کشته و مجروح شدن تعداد زیادی از افراد شد.

نکته مهمی که در این جریان مشاهده می شود، حضور همیشگی علما و روحانیون با مردم بود، روحانیون مانند همیشه، دوشادوش مردم، درصدد تحقق حقوق اساسی مردم بوده و با تمام قوا، مقابل مظاهر بی فرهنگی و بی عفتی می ایستادند و در جریان واقعه مسجد گوهرشاد نیز جریان بدین صورت بود که نقطه اصلی تحریک مردم، بازداشت و ممنوع الملاقات شدن آیت الله قمی بود و پیش از آن نیز، علما زمام حرکت و قیام مردمی را در دست گرفتند و در تلاش بودند که مخالفت های خود را با طرح های ضد فرهنگی و ضد مذهبی  اظهار کنند و رمز به نتیجه رسیدن این حرکت ها و تلاش ها نیز، حضور همه جانبه علما و روحانیون بوده است.
 
  پی ­نوشت ها:
[1]   عاقلی، باقر (۱۳۸۰)، «جلد یک»، شرح رجال سیاسی نظامی معاصر ایران، به کوشش نشر علم.، تهران: انتشارات گفتار
[2] عاقلی، باقر (۳۰-۰۱-۱۳۸۶)، «دربارهٔ زمانه و کارنامه سیاسی محمدعلی فروغی؛ صدوسی‌سالگی تجدد محافظه‌کارانه»، روزنامه اعتماد (ش ۱۳۷۱)
[3]  شوشتری، خاطرات سیاسی سید محمدعلی شوشتری، ۱۳۷۹ش، ص ۳۹.
[4]  مکی، تاریخ بیست ساله ایران، ۱۳۶۲ش، ج۶، ص ۲۵۳.
[5]  حمید بصیرت‌منش، سیاست مذهبی حکومت رضاشاه، ۱۳۷۶ش، ص۴۵۹.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
جمعه، 21 تير 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 241
پدیدآورنده: محمدصادق ذوقی
موارد بیشتر برای شما
تمکین در برابر همسر
تمکین در برابر همسر

تمکین در برابر همسر

شب آخر
شب آخر

شب آخر

باوفا باشیم و بدقولی نکنیم
باوفا باشیم و بدقولی نکنیم

باوفا باشیم و بدقولی نکنیم

نکاتی پیرامون ازدواج موفق
نکاتی پیرامون ازدواج موفق

نکاتی پیرامون ازدواج موفق

چگونه در امتحانات پایان سال موفق شویم؟

چگونه در امتحانات پایان سال موفق شویم؟

۲۵ خوراکی که استخوان‌های بدن را قوی می‌سازد
۲۵ خوراکی که استخوان‌های بدن را قوی می‌سازد

۲۵ خوراکی که استخوان‌های بدن را قوی می‌سازد

درباره خمس چه می دانید؟
درباره خمس چه می دانید؟

درباره خمس چه می دانید؟

۱۱ خوراکی که خستگی بدن را کاهش می‌دهد
۱۱ خوراکی که خستگی بدن را کاهش می‌دهد

۱۱ خوراکی که خستگی بدن را کاهش می‌دهد

نکوهش قرض در روایات
نکوهش قرض در روایات

نکوهش قرض در روایات

خواص گلاب برای سلامتی و زیبایی
خواص گلاب برای سلامتی و زیبایی

خواص گلاب برای سلامتی و زیبایی

۱۱ خاصیت دارویی روغن زیتون
۱۱ خاصیت دارویی روغن زیتون

۱۱ خاصیت دارویی روغن زیتون

خواص روغن کنجد برای سلامتی
خواص روغن کنجد برای سلامتی

خواص روغن کنجد برای سلامتی

خواص روغن بنفشه برای سلامتی
خواص روغن بنفشه برای سلامتی

خواص روغن بنفشه برای سلامتی

۱۰ فایده باورنکردنی آناناس برای سلامتی

۱۰ فایده باورنکردنی آناناس برای سلامتی

نکات مهم به هنگام سوراخ کردن گوش نوزاد
نکات مهم به هنگام سوراخ کردن گوش نوزاد

نکات مهم به هنگام سوراخ کردن گوش نوزاد

۱۰ خاصیت باورنکردنی برنج برای سلامت بدن
۱۰ خاصیت باورنکردنی برنج برای سلامت بدن

۱۰ خاصیت باورنکردنی برنج برای سلامت بدن

علت ناله نوزاد در خواب چیست؟
علت ناله نوزاد در خواب چیست؟

علت ناله نوزاد در خواب چیست؟

۱۰ خاصیت اثبات شده ماهی برای سلامتی
۱۰ خاصیت اثبات شده ماهی برای سلامتی

۱۰ خاصیت اثبات شده ماهی برای سلامتی

علائم و درمان عفونت گوش نوزادان

علائم و درمان عفونت گوش نوزادان

۹ خاصیت دارویی و فوق‌العاده ازگیل برای سلامتی
۹ خاصیت دارویی و فوق‌العاده ازگیل برای سلامتی

۹ خاصیت دارویی و فوق‌العاده ازگیل برای سلامتی

همه چیز درباره کف کردن دهان نوزاد در خواب
همه چیز درباره کف کردن دهان نوزاد در خواب

همه چیز درباره کف کردن دهان نوزاد در خواب