واکسيناسيون چتري براي سلامتي

متخصص کودکان MPH

هدف نهايي ايمن سازي، ريشه کن کردن بيماري ها است که در کوتاه مدت سبب پيشگيري از بروز بيماري ها نيز مي شود. براي رسيدن به اين هدف، بايستي ايمن سازي به عنوان يک اولويت در مراقبت از کودکان و بزرگسالان قرار گيرد. ريشه کني جهاني آبله در سال 1977 و حذف فلج اطفال در برخي کشورها، نمونه هايي از کنترل بيماري به دنبال ايمن سازي هستند. هر دوي اين موارد به دنبال دستيابي به پوشش بالاي واکسيناسيون همراه با مراقبت شديد و رعايت معيارهاي کنترل بيماري، حاصل شده است.
ايمن سازي براي کودکان در طول سال هاي اول زندگي، هنگامي که خطر بيماري هاي مسري (عفوني) بسيار جدي است، انجام مي شد. نوزاد يک سري آنتي بادي هاي طبيعي را که از طريق جفت در طول حاملگي دريافت کرده، داراست اما اين ايمني بعد از چند ماه از بين مي رود.
امروزه، واکسن ها را از ميکروب هاي ضعيف شده يا بخش هايي از پيکره آن ها به دست مي آورند. بشر اين موفقيت را مديون کوشش هاي لويي پاستور، دانشمند فرانسوي است. مشاهدات او در سال 1879 ميلادي باعث شد، بتواند به روش هاي گوناگون باکتري هاي مختلف را ضعيف کند و از آنها به عنوان واکسن بهره گيرد. بعضي از واکسن ها تقريبا کامل و براي تمام عمر ايجاد مصونيت مي کنند. در تعداد کمي از مردم پاسخ ايمني به واکسن مناسب نيست. ولي در بچه ها معمولا واکسيناسيون 98-85 درصد مؤثر است. وقتي که ماده مؤثر واکسن وارد بدن شد، سيستم دفاعي بدن تحريک مي شود و آنتي بادي هايي را در برابر بيماري توليد نمايد تا فرد بتواند هنگامي که در معرض اين ارگانيسم ها قرار گرفت، از خود دفاع نمايد. براي تداوم ايمني ممکن است تجويز نوبت هاي يادآور واکسن ضروري باشد.

محل تزريق و روش ايمن سازي

بسياري از واکسن ها تزريقي است، و تعداد کمي مانند فلج اطفال به صورت خوراکي استفاده مي شوند. واکسن هاي تزريقي بايد در محلي که خطر موضعي آسيب بافتي، عصبي و عروقي وجود نداشته باشد تزريق گردند. بازو و ران براي تجويز واکسن هاي عضلاني مناسب مي باشد، هر چند برخي از واکسن ها را مي توان زير جلدي تزريق نمود. محل ترجيحي براي تزريق واکسن ها به صورت زيرجلدي يا عضلاني شامل قسمت فوقاني ران و قسمت فوقاني بازو است. در کودکان کوچکتر از دو سال معمولا تزريق واکسن در ران و در افراد بالاتر از دو سال تزريق در عضله بازو صورت مي گيرد. تزريق در عضله بازو درد کمي دارد و هنگام تحرک کودک مشکل ساز نيست. در کودکان از تزريق واکسن ها در ناحيه باسن بايستي خودداري نمود.

برنامه ايمن سازي

کشور ما همگام و همراه با ساير کشورهاي عضو سازمان جهاني بهداشت، ايمن سازي کودکان عليه بيماري هاي ديفتري، سياه سرفه، کزاز، فلج اطفال، سرخک، سرخجه، اوريون، سل و هپاتيت ب را اجرا مي کند.
ايمن سازي در طول دوران کودکي انجام مي شود. افرادي که در معرض خطر خاصي قرار دارند، مثلا به دليل نوع کار يا مسافرت ممکن است بعضي واکسن هاي اضافي را در بزرگسالي دريافت کنند.
لازم به ذکر است که جدول ايمن سازي کودکاني که در وقت مقرر مراجعه ننموده اند، متفاوت مي باشد.

احتياطات و موارد منع واکسن ها

واکسن ها نه کاملا بي خطر و نه کاملا مؤثرند، هدف به دست آوردن بالاترين درجه ايمني با کمترين ميزان اثرات ناخواسته است. اگرچه واکسن هاي مورد استفاده از نظر ميزان اثر بخشي، بسيار مورد اطمينان هستند و عوارض جانبي آنها ناچيز است اما هيچ واکسني عاري از عوارض جانبي نيست. برخي از اين عوارض مثل التهاب موضعي بعد از تجويز واکسن سه گانه، تب و بثورات جلدي 2-1 هفته بعد از تجويز MMR (سرخک - سرخجه - اوريون) شايع و غيرقابل اجتناب هستند.
حالاتي که به طور شايع ولي نابجا به عنوان موارد منع استفاده از واکسن ها تلقي مي شوند عبارتند از:
1- بروز واکنش در مقابل واکسن سه گانه (DTP) که به صورت سوزش، قرمزي و يا تورم در نزديکي محل تزريق واکسن يا بروز تب کمتر از 40/5 درجه سانتيگراد.
2- وجود بيماري حاد خفيف با تب يا اسهال خفيف در يک کودک طبيعي
3- کودکي که در دوره نقاهت بيماري است و يا در حال استفاده از آنتي بيوتيک مي باشد.
4- وجود حساسيت به پني سيلين و مشتقات آن
5- حساسيت به گوشت يا پر اردک (به دليل اينکه هيچ واکسني در گوشت اردک تهيه نمي شود)
6- تاريخچه خانوادگي تشنج در فردي که براي سياه سرفه يا سرخک واکسينه مي شود.
7- تاريخچه وجود «سندرم مرگ ناگهاني شيرخوار» در خانواده کودکي که مي خواهد واکسن سه گانه دريافت بکند.
منبع: برگرفته از مجله دنياي سلامت شماره 27
/س