0
مقالات مرتبط
ویژه نامه ها
ویژه نامه دهه وقف

ویژه نامه دهه وقف

شنبه، 11 آبان 1398
تولیدات چند رسانه‌ ای اربعین حسینی

تولیدات چند رسانه‌ ای اربعین حسینی

يکشنبه، 21 مهر 1398

انقلاب اسلامی در نگاه شهید مطهری

شهید مرتضی مطهری به عنوان یکی از شخصیت‌های تأثیرگذار در تئوری‌پردازی مبانی انقلاب اسلامی توانست نقش بزرگی را در شکل‌گیری مبانی تئوریک انقلاب اسلامی ایفا نماید.
انقلاب اسلامی در نگاه شهید مطهری

چکیده

شهید مطهری معتقد است انقلاب، طغیان و عصیان مردم علیه نظام حاکم موجود برای ایجاد وضع مطلوب است. وی به انقلاب فردی و اجتماعی که در هر دو جهتی الهی لحاظ شده، معتقد است؛ وی از این دو با عناوین «توبه» و «انقلاب تکامل» یاد می‏کند. مطهری اصلاح را تغییری در چهارچوب سیستم سیاسی می‏داند و کودتا را تغییری در ساختار سیستم بدون دخالت مردم؛ به همین دلیل وی تعداد انقلاب‏های جهان را اندک می‏داند و انقلاب منحصر به فرد ملت ایران را به انقلاب صدر اسلام تشبیه می‏کند. انقلابی بر اساس مذهب و آموزه‏ های مذهب،آموزه ‏هایی چون جهاد و امر به معروف و نهی از منکر؛ دین وضع مطلوب را ترسیم می‏کند و این عناصر دین، در واقع آموزه‏ های اعتراض، عصیان، اصلاح و انقلاب را.
 

مقدمه

انقلاب از واژه‏ هایی است که در فقه، فلسفه و علوم سیاسی کاربرد دارد. ما در اینجا به مفهوم این واژه در علوم سیاسی اشاره خواهیم کرد، تا کنون حجم انبوهی از تعاریف این واژه فراهم آمده است، در اینجا بدون اشاره به این تعاریف متعدد و گوناگون این واژه از منظر استاد مطهری واکاوی می‏شود.
 

مفهوم انقلاب

انقلاب از مقوله عصیان، انکار، اعتراض، طغیان، تغییر و دگرگونی است. استاد مطهری در تعریف این واژه می‏گوید: انقلاب چندان احتیاج به تعریف ندارد، می‏ فرماید: «انقلاب عبارت است از طغیان و عصیانی که مردمی علیه نظام حاکم موجود برای ایجاد وضع و نظمی مطلوب انجام می‏دهند.» [1]
 

انواع انقلاب

وی انقلاب را منحصر در انقلاب سیاسی و اجتماعی نمی‏داند، بلکه علاوه بر حوزه اجتماعی در حوزه فردی هم انقلاب را جاری می‏داند و معتقد است انقلاب یا فردی است یا اجتماعی. یعنی یا فرد انقلاب می‏کند و یا جامعه.‏ انقلاب فردی یا حیوانی است و یا انسانی. [2]

از این سخن استاد مطهری اینگونه برداشت می‏شود که وی توبه را انقلابی فردی می‏داند که می‏تواند انسانی و الهی باشد و می‏تواند حیوانی و غیر الهی باشد؛ لذا باید ما بتوانیم در عرصه سیاست و اجتماع هم از دو انقلاب الهی و غیر الهی سخن بگوییم، به همین دلیل در ادامه استاد مطهری از «انقلاب تکامل» اسم می‏برد و انقلاب غیرالهی در عرصه فردی و اجتماعی را عصیان می‏داند، نه انقلاب: «اگر در تعریف انقلاب تکامل را داخل کنیم، انقلاب خشمی و جاهی‏ انقلاب نیست، به علاوه جنبه انتخابی و ارادی ندارد ولی البته عصیان هست‏، عصیان عقده‏های مکتوم علیه نظم حاکم بر شعور ظاهر.

توحید اسلام، نفی و اثبات است، کفر به طاغوت و ایمان به الله است از این جهت که ایمان اسلامی یک ایمان انقلابی است، طغیان علیه نظم‏ طاغوتی حاکم بر روح و بر جامعه برای برقراری نظم الهی بر روح و یا بر جامعه. صرف نارضائی و خشم برای انقلاب کافی نیست، روحیه تعرض و تهاجم و نفی و انکار لازم است اینجاست که نقش مکتب ظاهر می‏شود اسلام مشتمل بر عنصر شورش و تعرض است و آن عبارت است از فرمان جهاد و فرمان امر به‏ معروف و نهی از منکر. [3]
 

ریشه‏ های انقلاب

استاد مطهری علاوه بر اینکه مبدأ و مسیری الهی برای حرکت انسان و جامعه قائل است، و همین اعتقاد به توحید و به تبع اعتقاد به معاد را عامل اصلی انقلاب می‏داند، به نظر می‏رسد وی با توجه به تعریف انقلاب علاوه بر اعتقاد به اسلام، ریشه‏های «انقلاب» را سه چیز می‏داند:

1.   نارضایتی و خشم از وضع موجود

2.   عصیان، تهاجم و تعرض

3.  در نظر داشتن یک آرمان و وضع مطلوب، به جای وضع موجود

مطهری شناخت یک انقلاب را هم معطوف به شناخت همین موارد می‏داند. حال این سؤال مطرح است که این عصیان، طغیان و شورش باید تا چه اندازه باشد که ما بتوانیم آن را انقلاب بنامیم؟ برای اینکه پاسخ این پرسش روشن شود لازم است به تفاوت انقلاب، با مفهوم اصلاح و همچنین مفهوم کودتا اشاره شود.
 

انقلاب، اصلاح و کودتا

تغییراتی که در جامعه صورت می‏گیرد، چند صورت است؛ شهید مطهری درباره مفهوم اصلاح بر این باور است که اگر تغییر و دگرگونی که در اجتماع صورت می‏گیرد جزئی باشد و ساخت اصلی نظام سیاسی حاکم را متحول نکند، اصلاح نامیده می‏شود، و لذا مصلح هم فردی است که ساخت جامعه را دگرگون نمی‏کند، اما به وضع جامعه بهبود می‏بخشد. [4]

اما کودتا؛ انقلاب ماهیت مردمی دارد، ولی کودتا چنین نیست. در کودتا، یک اقلیت مسلح و مجهز به نیرو، در مقابل اقلیت دیگری که حاکم بر اکثریت جامعه است، قیام می‏کنند و وضع‏ موجود را متحول می‏کنند و خود، جای گروه قبلی قرار می‏گیرند، آنچه اهمیت دارد این است که در کودتا اکثریت مردم از حساب خارج هستند و در فعل و انفعالات نقشی ندارند. [5]
 

انقلاب بی ‏نظیر

استاد مطهری اذعان دارد بیشتر تحولاتی که در کشورهای جهان رخ داده یا کودتا بوده و یا اصلاح. وی تعداد انقلاب‏های دنیا را اندک می‏داند و انقلاب ایران را یک انقلاب واقعی که ماهیت انقلابی‏اش «خیلی بیشتر» از انقلاب فرانسه و انقلاب اکتبر روسیه است؛ معرفی می‏کند، چرا که در انقلاب اسلامی ایران مردمی با دست خالی و فقط با روحیه انقلابی علیه یک رژیم، قیام کردند و در قیام خود موفق شدند. او انقلاب صدر اسلام را به عنوان نظیری برای انقلاب اسلامی مردم ایران ذکر می‏کند. [6]
 

جمع‏ بندی

مطهری معتقد است انقلاب، طغیان و عصیان مردم علیه نظام حاکم موجود برای ایجاد وضع مطلوب است. وی به انقلاب فردی و اجتماعی که در هر دو جهتی الهی لحاظ شده، معتقد است؛ وی از این دو با عناوین «توبه» و «انقلاب تکامل» یاد می‏کند. مطهری اصلاح را تغییری در چهارچوب سیستم سیاسی می‏داند و کودتا را تغییری در ساختار سیستم بدون دخالت مردم؛ به همین دلیل وی تعداد انقلاب‏های جهان را اندک می‏داند و انقلاب ایران منحصر به فرد ملت ایران را به انقلاب پیامبر، در صدر اسلام تشبیه می‏کند. انقلابی بر اساس مذهب و آموزه‏های مذهب، آموزه‏هایی چون جهاد و امر به معروف و نهی از منکر؛ دین وضع مطلوب را ترسیم می‏کند و این عناصر دین، در واقع آموزه‏های اعتراض، عصیان، اصلاح و انقلاب را. 

پینوشت:
[1] . آینده انقلاب اسلامی، مرتضی مطهری، تهران: صدرا، 1387، ص59.
[2] . پیرامون جمهوری اسلامی، مرتضی مطهری، چاپ چهارم، تهران: صدرا، 1367، ص 143. البته انقلاب اجتماعی هم ممکن است حیوانی باشد.
[3] . پیرامون جمهوری اسلامی، مرتضی مطهری، چاپ چهارم، تهران: صدرا، 1367، ص144.
[4] . آینده انقلاب اسلامی، مرتضی مطهری، تهران: صدرا، 1387، ص131. به نظر می‏رسد عنصری که در انقلاب و اصلاح مشترک است، جهت‏گیری الهی آن و به تعبیری حرکت به سمت خوبی می‏باشد.
[5] . پیرامون انقلاب اسلامی، مرتضی مطهری، چاپ نهم، تهران: صدرا، 1372، ص 29- 30
[6] . آینده انقلاب اسلامی، مرتضی مطهری، تهران: صدرا، 1387، ص119.


منبع: مرکز مطالعات شیعه
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
دوشنبه، 22 مهر 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 46
موارد بیشتر برای شما
حقایق جالب درباره چپ دست ها
حقایق جالب درباره چپ دست ها

حقایق جالب درباره چپ دست ها

رحماء علی الکفار اشداء بینهم
رحماء علی الکفار اشداء بینهم

رحماء علی الکفار اشداء بینهم

گیاهان متناسب با شخصیت متولد هر ماه چیست؟
گیاهان متناسب با شخصیت متولد هر ماه چیست؟

گیاهان متناسب با شخصیت متولد هر ماه چیست؟

نحوه بستن Copy share url در اینستاگرام
نحوه بستن Copy share url در اینستاگرام

نحوه بستن Copy share url در اینستاگرام

شیوه هایی برای افزایش برد مودم

شیوه هایی برای افزایش برد مودم

با بلندترین مجسمه های جهان آشنا شوید
با بلندترین مجسمه های جهان آشنا شوید

با بلندترین مجسمه های جهان آشنا شوید

چگونگی حذف اکانت دوم اینستاگرام
چگونگی حذف اکانت دوم اینستاگرام

چگونگی حذف اکانت دوم اینستاگرام

نظریة فمینیستی در جامعه شناسی خانواده
نظریة فمینیستی در جامعه شناسی خانواده

نظریة فمینیستی در جامعه شناسی خانواده

۷ تا از عجیب ترین سوالات کنکور ایران!
۷ تا از عجیب ترین سوالات کنکور ایران!

۷ تا از عجیب ترین سوالات کنکور ایران!

نظریه ستیز اجتماعی در جامعه شناسی خانواده
نظریه ستیز اجتماعی در جامعه شناسی خانواده

نظریه ستیز اجتماعی در جامعه شناسی خانواده

نظریه کنش متقابل نمادین در جامعه شناسی خانواده
نظریه کنش متقابل نمادین در جامعه شناسی خانواده

نظریه کنش متقابل نمادین در جامعه شناسی خانواده

نظریه کارکردگرایی در جامعه شناسی خانواده
نظریه کارکردگرایی در جامعه شناسی خانواده

نظریه کارکردگرایی در جامعه شناسی خانواده

نظریة مبادله اجتماعی در جامعه شناسی خانواده
نظریة مبادله اجتماعی در جامعه شناسی خانواده

نظریة مبادله اجتماعی در جامعه شناسی خانواده

آیا شما هم کوری انحنا دارید؟

آیا شما هم کوری انحنا دارید؟

آنچه از فواید انار برای سلامتی باید بدانید (بخش سوم)
آنچه از فواید انار برای سلامتی باید بدانید (بخش سوم)

آنچه از فواید انار برای سلامتی باید بدانید (بخش سوم)

از نگاه دین باید چه چیزهایی به کودکان آموخت (بخش دوم)
از نگاه دین باید چه چیزهایی به کودکان آموخت (بخش دوم)

از نگاه دین باید چه چیزهایی به کودکان آموخت (بخش دوم)

نگاهی به سیره سیاسی امام صادق(علیه السلام)
نگاهی به سیره سیاسی امام صادق(علیه السلام)

نگاهی به سیره سیاسی امام صادق(علیه السلام)

دکتر ابراهیم فیاض؛ جامعه پذیرای مباحث چند همسری نیست
دکتر ابراهیم فیاض؛ جامعه پذیرای مباحث چند همسری نیست

دکتر ابراهیم فیاض؛ جامعه پذیرای مباحث چند همسری نیست

هرآنچه راجع رمزگذاری در تلگرام باید بدانیم

هرآنچه راجع رمزگذاری در تلگرام باید بدانیم

چگونگی دیلیت اکانت در اینستاگرام
چگونگی دیلیت اکانت در اینستاگرام

چگونگی دیلیت اکانت در اینستاگرام

آنچه از فواید انار برای سلامتی باید بدانید (بخش دوم)
آنچه از فواید انار برای سلامتی باید بدانید (بخش دوم)

آنچه از فواید انار برای سلامتی باید بدانید (بخش دوم)