عُجب،عامل سقوط انسان
نويسنده: دکتر احمد انصاريان
مقدمه:
کليدواژه:
2- شکر: سپاسگزاري، سپاس داشتن احسان ديگران، سپاسگزاري از خداي متعال به خاطر نعمتي که عطا کرده است.
3- تواضع: فروتني، خود را از ديگران برتر و بالاتر نديدن.
علماء و بزرگان اخلاق و عرفان در تعريف عُجب گفته اند:
« عُجب آن است که انسان اعمال صالح و شايسته خود را بزرگ بشمارد و به خاطر داشتن آنها خود را لايق پاداش و ثواب بداند».
در اين تعريف دو نکته قابل توجه است:
1- تنها کارهاي خلاف و اعمالي که خداي متعال نهي کرده باعث گناه نمي شود بلکه انسان گاهي با اعمال شايسته به گناه مي افتد.
2- بزرگ جلوه دادن اعمال صالح باعث مي شود انسان از خودش راضي شود. خودش را کسي ببيند که در نزد خداي متعال جايگاه و منزلت ويژه اي دارد. به همين خاطر احساس بزرگ بيني در او ايجاد مي شود و خود را سزاوار و لايق پاداش مي داند.
امام خميني ( رحمه الله عليه) در اين مورد مي فرمايد:
« صاحب اين مقام خود را محبوب حق تعالي مي پندارد و خود را در سلک مقربين و سابقين مي شمارد و اگر اسمي از اولياء حق برده شود يا از محبوبين و محبين يا سالک مجذوب سخني پيش آيد در قلب، خود را از آنها مي داند... خود را از خداي تعالي به واسطه ايمان يا ملکات يا اعمال طلب کار بداند و مستحق ثواب شمارد و لازم بداند که او را در اين عالم، عزيز و در آخرت صاحب مقامات کند».(1)
امام صادق ( عليه السلام) فرموده اند:
« شيطان مي گويد اگر در سه چيز بر انسان تسلط پيدا کنم، هيچ باکي از اعمال او ندارم. زيرا هيچ کدام از آنها قبول نمي شود.
1- عمل خود را زياد ببيند. 2- گناه خود را فراموش کند. 3- عُجب در او راه پيدا کند.(2)
نکته ي قابل توجه اين است که توفيق عبادت و عمل صالح بايد در انسان حالت شکرايجاد کند. شکر از خداي متعال به خاطر توفيقي که پيدا کرده است و دراين صورت به نشاط و خوشحالي مي رسد که شکرگزار خداي متعال مي شود. به عنوان مثال کسي که توفيق تقوا و پرهيزکاري و دور شدن از گناه را دارد بايد به خاطر تقوا شکرگزار خداي متعال باشد. رسيدن به اين مرحله توفيق ديگري هم براي انسان فراهم مي کند و آن تواضع در برابر خداي متعال است. در اين صورت نه تنها خود را مستحق ثواب نمي داند، بلکه همواره از نقص ها و عيب هاي اعمال خود بيمناک است.خوف و ترس دارد از اينکه اعمال ناقص و ضعيف او مورد قبول خداي متعال قرار نگيرد.
پي نوشت ها:
1- امام خميني( رحمه الله عليه) چهل حديث، مؤسسه تنظيم و نشر آثار، صفحه 64.
2- همان، صفحه 68.
/ن
