و اگر بگویید: نمی تواند مثل خودش را خلق کند که در این صورت قدرت خدایتان را محدود کرده اید، در حالی که قرآن در بسیاری از آیات ادّعا کرده که خداوند بر همه چیز قادر است.
جواب شبهه:
با یک مقدمه، دو جواب را عرض می کنیم:
جواب اول:
از آنجایی که در جای خود ثابت شده که وجود شریک و مثل برای خداوند محال است، لهذا اصلا تعلقِ قدرت بر ایجاد آن معنا و مفهومی ندارد، یعنی وقتی ثابت شد که عقلا محال است خداوند شریک داشته باشد، پس جایی برای این سوال باقی نمی ماند که آیا عقلا خداوند قدرت دارد که مثل و شریکی برای خود خلق کند؟
جواب دوم:
عدّه ای از متکلّمین در جواب این اشکال گفته اند: از آنجایی که خداوند ماهیّت ندارد (یعنی حدّ و مرز معینی ندارد) لذا اگر بخواهد خدایی مثل خودش را خلق کند، باید آن را بی حد و مرز و بدون ماهیّت خلق کند، در حالی که مخلوق هیچ گاه نمی تواند بدون ماهیّت (بدون حدّ و مرز) باشد. بنابراین، خلق خدای دیگر از ناحیه‌ی خداوند، باز هم محال عقلی است و طبیعتا متعلّق قدرت واقع نمی شود. پس سوال از این که آیا خدا می تواند خدایی نامحدود مثل خودش را خلق کند، اساسا باطل خواهد بود.
برای واضح تر شدنِ جواب، مثالی عرض می کنیم:
فرض کنید مرد قدرتمندی می تواند سنگ بیست کیلویی را به بالای بام خانه‌ی سه طبقه بیاندازد. اگر به او بگویید یک ورق کاغذ را به بالای آن بام بیاندازد. یقیناً نمی تواند، چرا که کاغذ به خاطر سبکی وزن اصلا به بالا نمی رود و بالا رفتن کاغذ به دست آن مرد امری محال است. آیا مفهوم دارد که بگوییم این مرد قدرتمند توانایی غلبه بر این کاغذ سبک را ندارد؟! مشکل از ناحیه‌ی این فرد نیست، بلکه مشکل از بالا رفتن این کاغذ است که در عالم خارج واقع نمی شود.
خلاصه جواب:
از جواب های داده شده استفاده می شود که معنای آیاتی که عمومیّت قدرت خداوند را مطرح کرده اند، آن است که خداوند بر تمام امورات ممکن قدرت دارد و اگر قدرت خداوند را درمورد خلق شریک سلب می کنیم، اشکال از ناحیه‌ی خود فعل است (که عقلا محال است خداوند شریک داشته باشد) نه از ناحیه‌ی فاعل (نه این که قدرت خداوند محدود باشد). (1)
ملاحظه:
جواب بسیاری از سوالاتی که در محدوده‌ی قدرت الهی مطرح می شود همین است، مثلا گاهی سوال می کنند: آیا خداوند می‌تواند دنیا را با همان حجم بزرگ در تخم مرغی جای دهد؟ یا سوال می کنند آیا خداوند می تواند سنگ بزرگی خلق کند که خودش نتواند آن را بلند کند؟
در مقابل این نوع سوال ها نیز باید گفت: وقوع دنیا با آن حجم بزرگ در تخم مرغِ کوچک یا خلق سنگ بزرگی که بدون ماهیّت و بدون حد و حصر باشد، عقلا محال است. بنابراین، اصلا مفهوم قدرت بر این امور تعلق نمی گیرد و سوال از این امور بی فایده و لغو است.
پی‌نوشت‌ها:
1. تجرید الاعتقاد، مرحوم خواجه نصرین الدین طوسی (رحمه الله)، مبحث عمومیت قدرت خداوند.
منبع: پاسخ به شبهات اینترنتی (پاسخ به شبهاتی که سایت های ضد اسلامی و ضد شیعی منتشر کرده اند)، هادی کُردان، جلد دوم، تهران: انتشارات شارق، چاپ سوم، 1389ش.
