به عبارت دیگر غول مرحله آخر هر سال را میتوان خانه تکانی عید به حساب آورد؛ کاری که وقتگیر، خستهکننده و در عین حال ضروری میباشد. حال و هوای عید نوروز همه را به یاد این رسم قدیمی میاندازد که وقت غبارروبی از تمامی آلودگیهاست. این کار نه تنها برای ایجاد یک محیط تمیز و زیباست، بلکه نمادی از تجدید حیات و شروع دوباره هم میباشد.
تعریفی که می توان از خانه تکانی بیان کرد این است که خانه تکانی یا جارو بندان، سنتی است که در فرهنگهای مختلف از جمله ایران، تاجیکستان، افغانستان و جمهوری آذربایجان مهم شمرده میشود. در این رویداد نوروزی، مردم قبل از آغاز سال نو، خانه و وسایل خود را گردگیری، شستشو و تمیز میکنند. این آیین به باور برخی افراد، از ایده فروهران یا ارواحی که در فصل بهار به خانه بازمیگردند، گرفته شده است. اگر خانه پاک و آراسته باشد، معتقدند که برکت و شادکامی به خانواده خواهد رسید.
خانه تکانی نه تنها تمیزکاری فیزیکی را در بر دارد، بلکه نماد تغییر و تحول در رفتارها و پاک شدن دل از کینه و کدورت نیز میباشد. این سنت زیبا نشان میدهد که مردم برای پذیرایی از نیاکان خود آماده هستند و با تازگی و نو شدن، زندگی را با حال و هوای بهاری مثبت پر میکنند.
در حال حاضر، خانه تکانی شامل گستره وسیعی از فعالیتهاست که بر اساس نیازها و فرهنگهای مختلف تغییر میکند. این فرایند شامل تمیزکاری کلیه فضاهای خانه، شستشو و پاکسازی اجناس خانگی، تعویض لوازم منسوخ با نو و حتی تزیین مجدد آنها میشود.
برای افزایش سرعت انجام این فرایند میتوان از ترفندها و نکات مناسبی بهره برد. تقسیم وظایف بین افراد خانواده، استفاده از ابزارهای مناسب تمیزکاری و ایجاد یک برنامه زمانبندی موثر، از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند به بهبود سرعت و کارایی در انجام خانه تکانی کمک کنند.
کارهایی که باید قبل از شروع خانه تکانی انجام دهیم
برای استقبال از نوروز و سال جدید، بسیاری از خانم های خانه دار در روزهای پایانی سال اقدام به خانه تکانی می کنند. برای تمیز کردن خانه لازم است هر روز بخشی از خانه را انتخاب کرده و تمیز کنید و همه خانه را یک دفعه به هم نریزید و کارها را با نظم پیش ببرید تا سردرگم و کلافه نشوید. از آنجا که برای بسیاری از افراد تمیز کردن خانه کاری بسیار کسل کننده و سخت است و نمی دانند که از کجا، کار تمیزکردن را شروع کنند.اما با یک برنامه ریزی دقیق و مراعات آیتم های خاصی می توان این مشکل را تا حدودی حل کرد و از تمیز کاری و خانه تکانی لذت برد در ادامه به برخی از این آیتم ها پرداخته ایم.برای اینکه بتوانید در سریع ترین زمان ممکن خانه ای مرتب و تمیز داشته باشید لازم است که در ابتدا کارهای مهم خود را لیست کرده و اولویت بندی کنید و بر اساس آن کار تمیز کردن خانه خود را انجام دهید. در ادامه برای آشنایی بیشتر شما یک لیست برایتان آماده کرده ایم که البته تنها یک پیشنهاد است و شما بر اساس میزان کثیفی و نامرتبی خانه خود می توانید لیست مخصوص خود را تهیه کنید.
بهتر است قبل از شروع کار، کارهایی را که به ذهنتان می رسد فهرست کنید و روی یخچالتان نصب کنید و بعد از تمام شدن هر مرحله کنارش یک تیک بزرگ بزنید. اما بدانید همه کارهای خانه به چیزهایی که نوشتید محدود نمی شود.
در زمان انجام کار جمله « بعدا این کار را انجام می دهم» و « الان موقع این کار نیست» را از ذهنتان کاملا بیرون کنید.
از کارهای سخت تر شلوغ کنید. چون پاکسازی قسمت های به هم ریخته تر به شما انرژی بسیار بالایی می دهد.
دستمال هایتان را بلافاصله بعد از کار بشویید و خشک کنید.
از قبل چند کیسه زباله بزرگ خریداری کنید و دور ریختنی هایتان را داخل آنها بریزید. یکی از لذت های خانه تکانی بردن این کیسه ها به بیرون از خانه است.
تا می توانید وسایل مختلف و همسو را تفکیک کنید. آنقدر که به این نتیجه برسید تفکیک بیشتر از این امکان پذیر نیست. وسیله های تفکیک کننده نیز مانند تخته های تفکیک کننده و یا قفسه ها می توانند به نظم خانه شما بیشتر کمک کنند.
حتما از یک ماه مانده به فروردین ماه، شروع به تمیز کاری کنید زیرا نگهداشتن انجام کارها برای روزهای آخر، فشار زیادی به سلامت بدن وارد می کند و احتمال آسیب دیدن را افزایش می دهد. هر روز مقداری از کارها را انجام دهید و به اندازه مناسب استراحت کنید تا با رسیدن به ایام عید، انرژی کافی داشته باشید.البته این خانه تکانی را نباید فقط به محل زندگی خود معطوف کنید. دیدن یک خانه تمیز توام با تغییرات، در روحیه شما تاثیر زیادی خواهد گذاشت.
خانه تکانی و نحوه برخورد با کشمکش کودکان
فصل خانه تکانی است و یکی از مشکلات مهم والدین خصوصا مادران مرتب و تمیز کردن و البته تمیز نگه داشتن اتاق فرزندان خصوصا نوجوانان است. مکالمات رایجی که کم کم از خانه ها به گوش می رسد برای همه آشناست:اصلا اتاق خودمه دوست ندارم هیچ وقت تمیز باشه. این خونه این همه اتاق داره. یعنی همه جا مرتب و تمیزه به جز اتاق من.
مامان تو رو به خدا دست از سرم بردار. حال ندارم. بهت قول می دم موقع سال تحویل اتاقم از همه جای خونه تمیزتر باشه.
مادران دوست دارند در ایام خانه تکانی فرزندان حداقل در کارهای مربوط به اتاق خود دستی داشته باشند تا هم حس همکاری در آنها تقویت شود، هم مسئولیت پذیری بیاموزند و هم قدری نظم و ترتیب را بیاموزند.
فرزند شما مرتب کردن اتاقش را هر روز به روز بعد موکول می کند، اما این زمان هیچ وقت فرا نمی رسد! این چنین مخالفت هایی در بین همه ی بچه ها دیده می شود و در واقع، نشان دهنده ی مراحل مهمی از رشد کودک شماست.
در ادامه برای مادرانی که دوست دارند در فصل خانه تکانی، با صلح و دوستی و کمک فرزندان خانه تکانی را به نحو احسنت به سرانجام برسانند توصیه می کنیم
نخستین زمان ابراز مخالفت، دو سالگی است. در این سن کودک کم کم به سخن گفتن مسلط می شود و مخصوصا کلمه نه را زیاد تکرار می کند. بله یا چشم لغتی است که او دیرتر به کار می گیرد. این امتناع ها، از کودکی تا نوجوانی، به دست آوردن تدریجی استقلال و عدم وابستگی را نشان می دهد. با این حال کودک همیشه به حضور و مراقبت شما نیاز دارد. تردید در گفتن نه یا بله حتی در مورد چیزهایی که دوست دارد، نشان دهنده ی تمایل او برای انتخاب و اینکه اطرافیان او را به عنوان فردی بزرگ قبول داشته باشند، است.
او همچنین تسلط و محدودیت های شما را با رفتارهایی نشان می دهد که مواجهه با آنها چندان آسان نیست؛ اما برای رشد مطلوبش لازم است. کودک نتایج این مخالفت ها را نیز پیش خود بررسی می کند:موارد دلخواه خود را باز هم انجام می دهد و از عمل به بقیه چشم پوشی می کند.
طبیعی ست که دوست داشته باشید فرزندتان اتاقش را مرتب کند و یا دست کم، وقتی این کار را از او می خواهید، درخواست شما را رد نکند. اما شما هم باید متناسب با سن فرزندتان رفتار مناسبی را در این باره را پیش بگیرید.
بین 3 تا 5 سالگی، کودک هر چیزی را از روی تقلید یاد می گیرد؛ مرتب کردن اتاق را مانند بازی به او نشان دهید و او را در این کار همراهی کنید. او نیاز دارد بداند که این کار را از کجا شروع کند و هر وسیله را چطور سرجای خود بگذارد. تصور نکنید فرزند شما خیلی کوچک است. همین حالا زمان یادگیری است. وقتی زمان تمیز کردن اتاق کودک تان می شود حتما مسئولیتهایی به او بدهید.
بین 6تا 11 سالگی، او تمایل دارد خود را مستقل تر نشان دهد و ترجیح می دهد اتاقش را به تنهایی مانند یک فرد بزرگسال مرتب کند. این به آن معنا نیست که او می داند چطور این کار را انجام دهد و در عین حال توصیه های شما را هم نمی پذیرد. این حس استقلال را به تدریج به او بیاموزید. دلایل صحبت های خود را برایش توضیح دهید، از تحمیل نظرات خود اجتناب کنید و به جای او وسایلش را مرتب نکنید. مثلا بدون هماهنگی و موافقت فرزندتان دکوراسیون اتاتق وی را برای ایام عید تغییر ندهید.
نوجوان در فاصله سنی 12 تا 18 سال، تمایل دارد اصول و قواعد خانواده را زیر سوال ببرد. چیدمان اتاقش، هم سو با تصورات و تخیلاتش که ممکن است احساسی، آشفته، رمانتیک و غیره باشد. اگر تا به حال هر سال در زمان خانه تکانی آنجا را مرتب می کرده، دلیل نمی شود از این بعد هم این کار را انجام دهد. او بدون هیچ تردیدی خود را از قید و بندهای خانواده راحت می کند و تنبلی یا عدم پذیرش این اصل را ابراز می نماید. نوجوان شما ترجیحا مسائل و قواعد تربیتی را که شما با تمام وجود به آنها پایبند هستید، زیرپا می گذارد.
البته کمی بی نظمی طبیعی است؛ نظم و ترتیب شدید، خصوصا با روش های سختگیرانه را به او تحمیل نکنید. هرگز اتاق فرزندتان را به ویژه زمانی که در خانه نیست، مرتب نکنید. وقتی می خواهید وارد شوید، در بزنید و منتظر بمانید تا شما را دعوت کند. در این رفتارتان، احترام به حریم شخصی و توجه به احساسات و دل مشغولی هایش را نشان می دهید.. این زمان فرصت خوبی است که در مورد نظر وی پیرامون نحوه تمیز کردن اتاقش برای ایام عید توافق نظر کنید.
پاکیزگی برای ایام عید خیلی مهم است اما آن را تبدیل به موضوعی جنجالی در خانواده نکنید بلکه با شناخت روحیات فرزندتان سعی کنید هم خانه تکانی را با موفقیت انجام دهید، هم همکاری فرزندان را جلب کنید و هم مسئولیت پذیری و نظم و ترتیب را در آنها تقویت کنید.
هنگامی که در مورد لزوم نظم و ترتیب اتاقش صحبت می کنید، مطمئن باشید که فرزندتان معنی و منظور این خواسته ی شما را درک می کند. او بدون این که بداند چرا، فقط نافرمانی می کند.
پیش از هر چیز توجه داشته باشید که هدف او از مخالفت، فقط اذیت کردن آنی شماست، به آنچه می گوید اعتقادی ندارد و خیلی زود همه چیز را فراموش می کند. صبور باشید و با حفظ حس استقلال طلبی وی، سعی کنید عملیات خانه تکانی را با موفقیت و بدون تنش خانوادگی به سرانجام برسانید.
برای انجام وظایف، به بچه ها جایزه و یا پول ندهید چون این کار باعث می شود آن ها از شما انتظار داشته باشند به ازای هرکاری که در خانه انجام می دهند جایزه دریافت کنند. کارهای خانه مسئولیت هایی هستند که با عضویت در یک خانواده به وجود می آیند.
راهکارهایی برای جلب مشارکت فرندان در خانه تکانی
همکاری فرزندان در انجام کارهای خانه حس مسئولیت پذیری و نظم و ترتیب را در آنها تقویت می کند. در ادامه به برخی از این روش ها برای جلب مشارکت فرزندان می پردازیماز فرزند خود بخواهید اتاقش را مرتب کند
هیچگاه خودتان به تنهایی اتاق کودک را مرتب نکنید بلکه زمانی که کودکتان حضور دارد با کمک او اتاق را تمیز کنید تا او ببیند و یاد بگیرد که چگونه می توان اتاق را مرتب کرد و تمیز نگه داشت و در کنار شما تجربه کسب کند.تبدیل خانه تکانی به بازی
شما با کمی تلاش و خلاقیت می توانید تمیز کاری را به یک بازی سرگرم کننده و هیجان انگیز تبدیل کنید. برای اینکه کودک خود را ترغیب به انجام خانه تکانی بکنید، تمیز کردن خانه را به کاری لذت بخش برای او تبدیل کنید مثلا اگر به کودکتان گفته اید که لباس و اسباب بازی های خود را جمع کند به او یک جعبه بدهید و مسابقه بگذارید که چه کسی می تواند زودتر جعبه اش را پر کند و تا زمانی که همه لباس ها و اسباب بازی ها جمع نشده بازی را متوقف نکنید.یا مثلا بعد از تمام کردن هر کار، یک توپ داخل سبد بسکتبالشان بیاندازند یا برایشان آهنگ بگذارید و اجازه دهید با حرکات موزون به این طرف و آن طرف اتاق بروند.
با سپردن کارهای سبک به کودک شروع کنید
کار کودک باید متناسب با سن، توانایی و وقت او باشد. بهتر است از کودک خود بخواهید وسایل خود را جمع کند و کارهای خطرناک مانند کار با مواد شیمیایی را به او نسپارید زیرا اینگونه سلامتی کودک به خطر خواهد افتاد. جمع کردن لباس های زمستانی، جمع کردن اسباب بازی ها، گردگیری قفسه ها از کارهای مناسب برای کودکان است.ساعت صرف غذا و خواب کودک فراموش نشود
مادران هنگام خانه تکانی و سرگرم شدن بچه ها با این کار نباید اجازه دهند که ساعات صرف غذا و خواب بچه ها به هم بریزد زیرا این کار باعث بد اخلاقی آنها می شود پس به این گونه موارد توجه نمایید.فریاد زدن بر سر کودکان ممنوع
اگر خانه تکانی بی حوصله تان کرده، این امر نباید باعث گردد که بر سر کودک خود فریاد بزنید. همچنین اگر کاری زا به فرزندتان سپرده اید و او آنگونه که باید این کار را به نحو احسن انجام نداد، از داد زدن بر سر بچه ها در مورد نحوه تمیزکاری، جدا خودداری کنید و با خونسردی به آنها توضیحات لازم را بدهید. برای انجام هر کاری باید خوشحالی کنیم و با صدای بلند بخندیم و از بچه ها تشکر کنیم که به ما کمک می کنند.ساده برگزار کردن خانه تکانی
برای تمیز کردن خانه نیز باید برنامه داشته باشید . اگر شما بدون برنامه یکباره همه وسایل اتاق ها، آشپزخانه، کابینت ها، کمدها و… را بیرون بریزید، خانه نامرتب و ناامن می شود و این بی نظمی سبب تهدید سلامت روانی بچه ها می گردد پس قبل از خانه تکانی از تمام کارهایی که باید انجام شود، فهرستی تهیه کنید و بعد زمانی را برای انجام هر کار در نظر گرفته و به طور منظم اجرا کنید و کارهای راحت و آسان را به کودک خود بسپارید.استفاده از مواد شوینده شیمیایی ممنوع
اگر دارای فرزند هستید برای سلامتی فرزند خود اهمیت قائل شوید و از مواد شوینده شیمیایی استفاده نکنید . کار کردن با مواد شوینده شیمیایی سبب مسمومیت و ایجاد مشکلات تنفسی می شود. این مواد شوینده تاثیر مخربی نیز روی کودکان می گذارد، زیرا بچه ها حساس ترند و آسیب جدی تری به سیستم تنفسی آنها وارد می شود.تمیز کردن اسباب بازی ها فراموش نشود
بچه ها هر روز با اسباب بازی های خود سرو کار دارند و اسباب بازی ها از حجم زیادی میکروب برخور دارند و ممکن است سلامت کودک ما به دلیل بازی مداوم با آنها به خطر بیفتد بنابراین نظافت اسباب بازی کودکان را فراموش نکنید.محول کردهن کارهایی به کودک که بتواند آنها را تمام کند
به کودک خود مسئولیتی متناسب با سن او بدهید و به کودکان کار هایی را محول کنید که می توانند تا انتها انجام دهند زیرا تمام کردن یک مسئولیت به آن ها عزت نفس می دهد و اگر کار را نیمه کاره رها کنند، بی خیال و بی مسئولیت خواهند شد.مراقب خستگی کودکان باشید
زمان زیادی را صرف تمیز کاری نکنید چون کودکان خسته می شوند. مثلا اگر از کودک خواسته اید جا هایی که قدش می رسد را گردگیری کند، بعد از تمام شدن کارش مسئولیت جدیدی به او ندهید و بگذارید کمی استراحت نماید.در انجام کارها به کودکان کمک کنیم
اگر به فرزندتان گفته اید که خود اتاقش را تمیز کند، بهتر است خودتان نیز با او همکاری کنید تا او احساس نکند که با این کار نا آشنا تنها است.خواسته خودرا از کودک مستقیم بیان کنید
اگر می خواهید کودک شما در کارهای خانه مشارکت کند با او گنگ و مبهم صحبت نکنید بلکه مستقیم به او بگویید چه کاری از او می خواهید و او چگونه این کار را انجام دهد مثلا به او بگویید اتاقت را تمیز کن و اسباب بازی هایت را درون سبدش بریز.مدرسه کودک فراموش نشود
کودکان باید دو، سه ساعت به انجام تکالیف مدرسه بپردازند و شش ساعت یا بیشتر هم در کلاس درس باشند بنابراین اضافه کردن کارهای دیگر آنها را خسته و عصبی می کند پس این خستگی ها را نیز در نظر بگیرید و برنامه انجام کارهای خانه را براساس آن و به طور مناسب تنظیم کنید؛ مثلا می توانید خانه تکانی را به روزهای آخر هفته موکول کنید.رشوه دادن ممنوع
کودکان باید بدانند تمیز کردن اتاقشان یک وظیفه است و باید مسئولیتش را بپذیرند. پس اگر او عنوان کرد که به شرطی خانه را تمیز می کنم که پاداش بگیرم هرگز این کار را نکنید و برای انجام وظایف، به بچه ها جایزه و یا پول ندهید چون این کار باعث می شود آن ها از شما انتظار داشته باشند به ازای هرکاری که در خانه انجام می دهند جایزه دریافت کنند. تنها برای تشویق فرزندتان می توانید برای او غذای مورد علاقه و یا خوراکی محبوبش را تهیه کنید.سخت گیر نباشید
با این کار مسئولیت پذیری را به کودکان می آموزید و نمی خواهید که از آنها یک خدمه کاربلد بسازید. پس آسان بگیریدو کارهایی که خود دوست دارند را به آنها بسپارید.منبع: گروه خانواده راسخون
