در این روز های پر التهاب ماه مبارک رمضان جنگ نابرابر آمریکایی - صهیونیستی آعاز شده است بر علیه حمهوری اسلامی ایران که به روایت رهبر شهید انقلاب از جنگهای پیامبر اکرم(ص) در ماه رمضان و وجود اراده نیرومند برای مبارزه بهتر با دشمنان خدا در این ماه تا جهاد اکبر مبارزه با نفس همان لحظاتی از ایستادگی ملت شجاع ایران در روز ها و شب های پایداری را رقم می زند که در راهپیمایی روز قدس ۱۴۰۴ زیر حملات هوایی آمریکا و اسرائیل و پاسخ کوبنده نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به متجاوزان است.
در همین راستا بر ما فرض است که ضمن هوشیاری بیشتر در مقابل دشمن چگونگی دستورات دینی را در این شرایط بیشتر درک کنیم، ضرورتی که اگر دقت نکنیم و حواسمان به دستورات دینی و روایی و رهبران دینی نباشد ، دشمن خونخوار همچنان در این جنگ برای خود طرح ها و برنامه هایی ریخته است که فقط با هوشیاری و بیداری ملت ایران در هم پیچیده خواهد شد. استمرار و پایداری و مقاومت در پشت جبهه و روحیه امید و باور به دست های غیبی الهی یقینا بهترین سرمایه های امیدواری مردم است.
لذا هدف از این مطلب پاسخ به چندین سوال است که از جمله ی آنها این است که: چرا جنگ؟ مگر اسلام دین صلح نیست؟ یا چرا در ماه حرام جنگ شروع شده است؟ اسلام جگونه دفاع را واجب کرده است؟ چرا دفاع نکردن؛ نفرت الهی را به دنبال دارد؟ چرا ضربه دشمن خارجی مهلک تر از منافق داخلی نیست ؟ خائن به وطن کیست؟ واقع بینی در جنگ به چه معناست؟
دفاع همه جانبه : از خائنان و منافقین داخلی تا ضربه به دشمن خارجی
1- وقتی دفاع، تنها راه رسیدن به صلح است
1-1.مقدمه: آیا اسلام، دین صلح است یا تسلیم؟در شرایطی که دشمن بی محابا به ما حمله می کند، ممکن است این سوال پیش بیاد که: "مگرنمی گوییم اسلام دین صلح و رحمت است؟ پس چرا باید بجنگیم؟"
درست است، اسلام دین صلح و رحمت است، ولی وقت جنگ، صلح طلبی به معنی بی غیرتیه؛ در اون لحظه، دین تسلیم! وقتی دشمن به ما حمله می کند، وقت دفاع است نه دیپلماسی.
1-2.بدنه: دفاع در قرآن و سیره اهل بیت (ع)
قرآن کریم و سیره معصومین (ع)، به وضوح نشون می دهند که در برابر تجاوز دشمن، ایستادگی و دفاع لازم است:
الف:فرمان الهی هنگام لشکرکشی
قرآن کریم به ما می گوید :ا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا لَقِیتُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا زَحْفًا فَلَا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبَارَ: ای اهل ایمان! هنگامی که با کافران در حالی که بر ضد شما لشکرکشی می کنند روبرو می شوید، به آنان پشت نکنید [و نگریزید.](1)
نکته ها:
«زَحف»، به معناى غلتیدن و روى زمین کشیدن است، به لشکرکشى و حرکت یک لشکر انبوه هم از این جهت که از دور چنین به نظر مىرسد که روى زمین مىغلتند و پیش مىآیند، زحف گفته مىشود.
امام رضا علیه السلام فرمود: «فرار از جهاد، موجب وهن دین، استخفاف رهبر حقّ، جرأت یافتن دشمن و محو مذهب است». (2)
در فضائل حضرت على علیه السلام آمده است: «وى در تمام عمر، حتّى یک بار هم از جبهه و جنگ فرار نکرد». (3) و آن حضرت فرمودند: «پسندیدهترین مرگ، شهادت است، سوگند به آن کسى که جان فرزند ابىطالب بهدست اوست، براى من کشته شدن با هزار ضربهى شمشیر، راحتتر و آسانتر از مرگ در بستر است». (4)
پیام ها:
1- خداوند از مؤمنان انتظار ویژهاى دارد.
2- تعداد زیاد دشمن، مجوّز فرار از جبهه نمىشود
3- در هنگام نبرد، فرار از جنگ جایز نیست. (البتّه فرار، آنگاه ممنوع است که دو گروه، با آمادگى جنگ کنند، ولى اگر دشمن مسلّح غافلگیرانه شبیخون زد و مسلمانان آمادگى نداشتند، عقبنشینى مانعى ندارد. (5)
4- جنگ ها ى اسلامى، مکتبى است، نه استعمارى و از روى هوا و هوس.
ب: برخورد با مشرکان و کافران
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا لَقِیتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَاذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیرًا لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ :ای اهل ایمان! هنگامی که [در میدان نبرد] با گروهی [از مشرکان و کافران] برخورد کردید، ایستادگی نمایید و خدا را بسیار یاد کنید تا رستگار شوید. (6)
نکته ها:
مراد از ذکر و یاد خدا در آیه، تنها ذکر زبانى نیست، بلکه توجّه درونى و یاد لطفها و امدادهاى و وعدههاى و یاد عزّت، عظمت و فرمان او نیز مقصود است، چنانکه امام صادق علیه السلام فرمودند: «از امور مهمّى که خداوند بر بندگان لازم دانسته است، بسیار یاد نمودن از خداوند است، یاد الهى هنگام مواجهه با حلالها و حرامها که اگر اطاعت الهى باشد بدان عمل کند و اگر معصیت خدا باشد، آن را ترک کند». (7)
پیام ها:
1- لازمهى ایمان، ثابت قدمى است.
2- ما مأمور به ثبات قدم در جبههایم، «فَاثْبُتُوا» امّا همین پایدارى را هم باید از خدا بخواهیم. «رَبَّنا أَفْرِغْ عَلَیْنا صَبْراً وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا» (8)
3- فضاى جبههى مسلمانان باید آکنده از یاد خدا باشد و هر چه مشکلات بیشتر باشد، نیاز به یاد خدا بیشتر است.
4- یادى از خدا کافى نیست، باید خدا را بسیار یاد کنیم. «وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیراً» زیرا اگر در بحران جنگ و حوادث جبهه، یاد خدا زیاد نباشد، امکان انحراف در هدف، عمل وشیوه بیشتر است.
5- در جبهه، باید یاد خدا، جایگزین یاد زن، فرزند، مال و ... شود. «وَ اذْکُرُوا اللَّهَ» چنانکه امام سجاد علیه السلام در دعاى مرزداران مىفرماید: خدایا! یاد مال و فرزندان و ... را از دل رزمندگان ببر و بهشت را جلوى چشمشان جلوه بده. (9)
6- پایدارى و یاد خدا، رمز پیروزى در نبرد و رستگارى جاوید است.
7- میدانهاى نبرد وجبههها، یکى از مراکز رستگارى است.
ج: چهار ماهى که جنگ در آن حرام است
إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِی کِتَابِ اللَّهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ۚ ذَٰلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ ۚ فَلَا تَظْلِمُوا فِیهِنَّ أَنْفُسَکُمْ ۚ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِکِینَ کَافَّةً کَمَا یُقَاتِلُونَکُمْ کَافَّةً ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِینَ.
همانا عدد ماههای سال نزد خدا در کتاب (تکوین و تشریع) خدا دوازده ماه است از آن روزی که خدا آسمان و زمین را بیافرید و از آن دوازده ماه چهار ماه ماههای حرام است (نزد اکثر مفسرین آن چهار ماه ذیقعده و ذیحجه و محرم و رجب است).
این است دین استوار و محکم، پس در آن ماهها ظلم و ستم (به جنگ و خونریزی) در حق خود و یکدیگر مکنید و متفقا همه با مشرکان قتال و کارزار کنید چنانکه مشرکان نیز همه متّفقا با شما به جنگ و خصومت برمیخیزند و بدانید که خدا با اهل تقواست. (10)
نکته ها:
سال، دوازده ماه دارد و کلمهى «شَهْرُ» (ماه) نیز دوازده بار در قرآن آمده است. (11)
عدد دوازده که بارها در قرآن آمده است، عدد مبارکى است؛ تعداد رهبران بنىاسرائیل و چشمههاى آب زلال که با معجزهى موسى علیه السلام جوشید، عدد امامان اهل بیت علیهم السلام و ... دوازده است.
چهار ماهى که جنگ در آن حرام است عبارتند از: ذى القعده، ذى الحجّه، محرّم و رجب. سه ماه اوّل پىدرپى است. (12)
نظام حرکت ماه به دور زمین و چرخشى که به ارادهى الهى در منظومهى شمسى در طول سال است، از آغاز خلقت بر این کرات حاکم بوده است.
احترام ماههاى حرام تا وقتى است که دشمن از آن سوء استفاده نکند و در این ماهها حمله و هجوم نیاورد والّا اگر دشمن حمله کرد، دفاع لازم است.
طبق آیهى 194 سوره بقره: «وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ، فَمَنِ اعْتَدى عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَیْکُمْ»، همهى چیزهاى مورد احترام، قابل قصاص است. هر کس از قانون عدم تعرّض، سوء استفاده کرد و بر شما تجاوز کرد، شما هم به همان گونه عمل کنید.
تعبیر ثابت و پا بر جا بودن این آیین، شاید اشاره به این باشد که احترام چهارماه در همهى ادیان آسمانى ثابت بوده است. (طبق روایات)
در برخى روایات از امام باقر علیه السلام، دوازده امامِ پس از پیامبر اسلام، به عنوان تأویل این آیه شمرده شده است. (13)
پیام ها:
1- بهترین تقویمِ تاریخ و زمانبندى، آن است که ثابت، طبیعى و همگانى باشد. ماههاى قمرى این سه ویژگى را دارند.
2- وجود ماههاى دوازدهگانه، به تدریج شکل نگرفته است، بلکه از آغاز پیدایش زمین و آسمان بوده است. اثْنا عَشَرَ شَهْراً ... یَوْمَ خَلَقَ
3- رزمندگان و خانوادههایشان، نیاز به عیادت، آموزش، استراحت و رسیدگى به خانه و زندگى دارند. بنابراین یک سوّم سال، اجباراً باید جنگ خاموش شود تا فرصتى براى اینها باشد. «مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ» حتّى در جنگ هم باید اصولى رعایت شود و به ناآگاهان، اغفال شدگان، زنان، سالمندان و کودکان، تعرّض نشود و بدون توجیه و تذکّر قبلى، حمله نشود.
4- همه زمانها یکسان نیستند. در زمان هم قداست و حرمت مطرح است. «مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ»
5- اسلام، هم مکان أمن دارد، (مکّه) هم زمانِ امن (ماههاى حرام). جالب آنکه محور سه ماه (ذیقعده، ذیحجّه ومحرّم) از این چهار ماه حرام، ماه حجّ (ذیحجّه) است.
6- زیان بىتوجّهى به ماههاى حرام، به خود انسانها باز مىگردد
7- در اسلام اصل بر جنگ نیست، بلکه بر فکر، برهان، حکمت، موعظه و زندگى مسالمت آمیز است؛ مگر براى رفع مزاحمان اجتماعى و سرکوبى مستکبران یا براى دفاع، حتّى در ماههاى حرام.
8- اجازه ندهید دشمن از مقدّساتِ دینى و احکام فقهى شما سوء استفاده کند. «قاتِلُوا الْمُشْرِکِینَ کَافَّةً» اگر دشمن در ماههاى حرام حمله کرد، مقدّسمآب نشوید، بلکه مقابله کنید.
9- حمله به دشمن، باید همانند ابعاد حملات دشمن باشد.
10- پیروزى در سایهى تقواست.
2- درس تاریخ از امیرالمؤمنین (ع)
سیره امیرالمؤمنین علی (ع) هم مؤید همین حقیقت است.ایشان هیچ وقت آغازگر جنگ نبودند؛ اما هیچ وقت هم در برابر متجاوز عقبنشینی نکردند. در جنگ ها ی جمل، صفین و نهروان، با اینکه حرف زدند، صبر کردند، و اتمام حجت کردند، اما وقتی دیدند دشمن تصمیم گرفته بجنگه، مقتدرانه ایستادند و جنگیدند.2-1.دفاع از خانه و وطن
وقتی سپاه معاویه به شهر انبار (در محدوده حکومت ایشان) حمله کرد، أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ الْجِهَادَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ فَتَحَهُ اللَّهُ لِخَاصَّةِ أَوْلِیَائِهِ وَ هُوَ لِبَاسُ التَّقْوَى وَ دِرْعُ اللَّهِ الْحَصِینَةُ وَ جُنَّتُهُ الْوَثِیقَةُ. فَمَنْ تَرَکَهُ رَغْبَةً عَنْهُ أَلْبَسَهُ اللَّهُ ثَوْبَ الذُّلِّ وَ شَمِلَهُ الْبَلَاءُ وَ دُیِّثَ بِالصَّغَارِ وَ الْقَمَاءَةِ وَ ضُرِبَ عَلَى قَلْبِهِ بِالْإِسْهَابِ وَ أُدِیلَ الْحَقُّ مِنْهُ بِتَضْیِیعِ الْجِهَادِ وَ سِیمَ الْخَسْفَ وَ مُنِعَ النَّصَفَ.
پس از ستایش پروردگار، جهاد در راه خدا، درى از درهاى بهشت است، که خدا آن را به روى دوستان مخصوص خود گشوده است.جهاد، لباس تقوا، و زره محکم، و سپر مطمئن خداوند است، کسى که جهاد را ناخوشایند دانسته و ترک کند، خدا لباس ذلّت و خوارى بر او مى پوشاند، و دچار بلا و مصیبت مى شود و کوچک و ذلیل مى گردد، دل او در پرده گمراهى مانده و حق از او روى مى گرداند، به جهت ترک جهاد، به خوارى محکوم و از عدالت محروم است.
پس هیچ ملتی در خانه اش مورد هجوم قرار نگرفت، جز اینکه خوار شداین جمله تاریخی، اهمیت دفاع از خانه و وطن رو نشون می دهد.
2-2.لزوم دفاع قاطع :
بعد از ترور فرماندهان ما، حمله به مهمانهای رسمی در در کنسولگری (که خانه ما محسوب میشه)، و موشکباران خانه ما، ایران چاره ای جز دفاع قاطع نداشت.
البتهه در برابر این تجاوزات آشکار سکوت می کردیم و دفاع نمی کردیم، این سکوت به معنی چراغ سبز برای حملات بعدی و ادامه ی شرارتهای رژیم صهیونیستی بود.
2-3. کلام رهبر عزیزمان :
مقام معظم رهبری در این باره فرمودند" :ملت بزرگ ایران! رژیم صهیونی در سحرگاه امروز، دست پلید و خونآلود خود را به جنایتی در کشور عزیزمان گشود... رژیم باید منتظر مجازاتی سخت باشد. دست قدرتمند نیروی مسلح جمهوری اسلامی، او را رها نخواهد کرد باذنا ".
2-4.نتیجه این بخش:
حمله جمهوری اسلامی ایران به رژیم صهیونیستی پس از تجاوزات مکرر و آشکار این رژیم، نه یک اقدام تهاجمی، بلکه یک دفاع مشرو ع و ضروری بود.
در شرایط جنگی امروز و مواجهه با دشمنی که اصول و قوانین بینالمللی را زیر پا می گذارد، گاهی اوقات جنگ و دفاع به ما تحمیل می شود . ِ در چنین موقعیتی، تنها راه رسیدن به صلح پایدار و بازدارندگی، ایستادگی مقتدرانه و پاسخ قاطع به تجاوز است .این دفاع، به دشمن
اجازه نمی دهد که طمع تکرار داشته باشد و در واقع رحم به ملت و حفظ امنیت و کرامت آن است، نه رحم به متجاوز !این اقدام دفاعی، پیامی روشن برای دشمنان دارد که دوران بزن دررو تمام شده است و هر تجاوزی، با پاسخ قاطع و پشیمان کننده روبرو خواهد شد.
در شرایط جنگی امروز و مواجهه با دشمنی که اصول و قوانین بینالمللی را زیر پا می گذارد، گاهی اوقات جنگ و دفاع به ما تحمیل می شود. در چنین موقعیتی، تنها راه رسیدن بهصلح پایدار و بازدارندگی، ایستادگی مقتدرانه و پاسخ قاطع به تجاوز است.
این دفاع، به دشمن اجازه نم یدهد که طمع تکرار داشته باشد و در واقع رحم به ملت و حفظ امنیت و کرامت آن است، نه رحم به متجاوز !این اقدام دفاعی، پیامی روشن برای دشمنان دارد که دوران بزندررو تمام شده است و هر تجاوزی، با پاسخ قاطع و پشیمانکننده روبرو خواهد شد
3-دفاع نکردن؛ مورد نفرت الهی
فرض کنید کسی به حریم خانه شما تجاوز کند؛ بزند، بکشد، و ببرد... آیا در این موقعیت، منطقی است که بنشینید و تماشا کنید؟ نه عقل سلیم چنین چیزی را می پذیرد، نه غیرت اجازه می دهد، ونه دین اسلام! اما قضیه از این هم جدیتر است؛ خداوند متعال از کسی که دفاع نمی کند، بیزار است3-1.بدنه: دفاع در نگاه دین؛ وظیفه، فضیلت و واجب فوری
در آموزه های اسلامی، دفاع از خود، خانواده و جامعه، نه تنها یک حق، بلکه یک وظیفه شرعی و فضیلتی بزرگ محسوب می شود:
3-2.نفرت الهی از بی دفاعی :
پیامبر اکرم(ص):خداوند عزوجل، مردی را که در خانه اش مورد حمله قرار بگیرد و نجنگد، دشمن می دارد(14)
این حدیث نشان می یک ضعف نیست، دهد که دفاع نکردن، صرفا بلکه یک گناه قابل نفرت در پیشگاه الهی است.
3-3.دعای مکتب انسان ساز:
در دعای نورانی مکارم اخلاق از صحیفه سجادیه، از خداوند متعال چه م یخواهیم؟ :خدایا! قدرتی بده که بتوانم در َ برابر ظالم، از خودم دفاع کنم
این دعا بیانگر آن است که دفاع، یک توانایی و فضیلت انسانی و الهی است که باید آن را از خدا طلب کنیم.
3-4.فقه دفاع در اندیشه امام خمینی (ره) :
امام خمینی (ره)، با بینش عمیق فقهی خود، دفاع را به یک اصل بیقید و شرط تبدیل می کند. ایشان می فرمایند" :دفاع از اسلام و جامعه
مسلمان ها واجب بیقید و شرط است؛ نه به اجازه امام معصوم نیاز داره، نه فقیه، نه هیچ کس. وقتی دشمن حمله کرد، دفاع فوری و عمومی میشه وظیفه"!این یعنی دفاع، در لحظه تهاجم، یک تکلیف همگانی و بدون نیاز به اذن کسی است.
3-5.دفاع فراتر از نبرد نظامی :
نکته مهم اینجاست که دفاع، فقط به جبهه و اسلحه محدود نم یشود. امام خمینی (ره) حتی بر "مقاومت منفی "در برابر استیلای اقتصادی یا سیاسی دشمن تأید می کنند" :و حتی اگر حمله نظامی هم نباشه و ترس از استیلای اقتصادی یا سیاسی دشمن باشه، باید با مقاومت منفی دفاع کرد: نخریدن کالای دشمن، قطع رابطه، تحریم ".این یعنی دفاع، یک مفهوم گستردهتر شامل هوشیاری و ایستادگی در همه ابعاد است.
3-6.تحلیل امروز: دفاع؛ تضمین کننده بقا و عزت ملی
در شرایط حساس امروز، که کشور ما در یک جنگ ترکیبی قرار دارد و دشمن نه تنها از راه نظامی بلکه از طریق فشارهای اقتصادی و جنگ رسانه ای به دنبال تضعیف اراده ملت است، فرهنگ دفاع حیاتی تر از همیشه است.
3-7.ضرورت مقاومت همه جانبه :
وقتی خداوند از بیدفاعی بیزار است، وقتی پیامبر (ص) دفاع را معیار ایمان میداند، و وقتی فقه اسلامی دفاع را واجب فوری میداند، دیگر راهی برای بیتفاوتی و انفعال باقی نمیماند .دفاع در برابر حملات نظامی، تحریمهای اقتصادی، و
جنگ روانی دشمن، یک وظیفه همگانی است .این دفاع، نه تنها برای بقای مادی، بلکه برای حفظ عزت، هویت و کرامت ملی ما ضروری است
3-8.نتیجه گیری بحث:
ما به عنوان یک ملت مسلمان، برای دفاع آفریده شدیم و این یک "رسالت الهی " است. در جنگ امروز، بیتفاوتی و منفعل بودن، نه تنها مورد نکوهش خداوند است، بلکه منجر به خوار شدن و از دست رفتن دستاوردها می شود .
تنها با روحیه دفاع و مقاومت فعال، در همه عرصه ها می توانیم دشمن را از اهداف خود مأیوس کنیم و پرچم عزت و اقتدار را برافراشته نگه داریم .این روحیه دفاعی، پیام بازدارندگی قوی به دشمن می دهد که ملت ایران هرگز در برابر هیچ متجاوزی سر خم نخواهد کرد
4-جنگ؛ جریانی دائمی با اشکالی متغیر
4-1.مقدمه: آیا می توان به پایان جنگ ها امیدوار بود؟
شاید فکر کنیم روزی میرسد که جنگ ها تمام می شوند، دیگر هیچ دشمنی و تهدیدی وجود نخواهد داشت و هجوم ها برای همیشه به پایان می رسند. این خیال، شیرین است، اما با واقعیت فاصله دارد! باید بپذیریم که جنگ ها هرگز به طور کامل از بین نمیروند، بلکه فقط شکل عوض می کنند
4-2.بدنه: ماهیت دائمی جنگ در نگاه دین و تاریخ
جنگ، یک پدیده گذرا نیست؛ بلکه یک جریان دائمی است که در هر دورهای خود را به شکلی جدید نشان می دهد:
4-3.دگرگونی اشکال جنگ :
یک روز جنگ با توپ و تانک است و خاک ریزها بالا می رود .روز دیگر با تحریمهای اقتصادی، معیشت مردم را نشانه می گیرد .زمانی با ترور و حذف فیزیکی افراد برجسته، به دنبال ضربه زدن است .و در عصر حاضر، به حمله به باورها، ارزش ها و فرهنگ مردم تبدیل می شود؛ جنگی نرم و پنهان .این یعنی وقتی حتی صدای گلوله ها خاموش می شود، جنگ به پایان نرسیده، بلکه وارد لایه های عمیق تر و پنهانتری شده است.
4-4.نبرد دائمی حق و باطل در قرآن :
قرآن کریم به این ماهیت دائمی ظلم و لزوم دفاع در برابر آن اشاره می کند.أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ :به کسانی که [ستمکارانه] مورد جنگ و هجوم قرار می گیرند، چون به آنان ستم شده اذن جنگ داده شده، مسلماً خدا بر یاری دادن آنان تواناست.(15)
«أُذِنَ»: اجازه داده شده است. «أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقاتَلُونَ ...»: خدا به کسانی که بدیشان حمله و تعدّی می شود اجازه دفاع از خود داده است .این آیه نشان می دهد تا زمانی که ظلم وجود دارد، دفاع نیز باید ادامه داشته باشد
نزول این آیه:
«شیخ طوسى» گویند: این آیه درباره مهاجرینى نازل شده که اهل مکه آنها را از وطن خویش بیرون کرده بودند و وقتى که قوى شدند، خداوند آنها را به جهاد امر نمود و این آیه نخستین آیه اى است که درباره قتال نازل شده است.
علماى عامه از قبیل احمد در مسند خود و ترمذى در صحیح خویش و نیز حاکم در المستدرک از ابن عباس روایت کنند که وقتى که رسول خدا صلى الله علیه و آله از مکه بیرون رفت. ابوبکر گفت: آنهائى که پیامبر را از مکه بیرون راندند، نابود و هلاک خواهند شد سپس این آیه نازل گردید.
نکته ها:
گفتهاند: این آیه اوّلین آیهاى است که به پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله اجازه جهاد و جنگ مسلحانه داده است، زیرا کار آن حضرت چند مرحله داشت:
1- دعوت و اصلاح قلبى و خودسازى نیروها.
2- تشکّل و بسیج نیروها.
3- دفاع یا حمله.
پیام ها:
1- جهاد، بدون اذن خدا و رسول جایز نیست.
2- مظلومان، مجازند با دشمنان خود جهاد کنند.
3- نصرت خدا، بعد از بپاخاستن وحرکت ماست.
4- به رزمندگان روحیه دهید.
5- حقّ بر باطل پیروز است.
6- امداد الهى، تنها جنبهى نظامى ندارد و انواع نصرتها و امدادها را شامل مىشود. «نَصْرِهِمْ» به طور مطلق مطرح شده است.
7- نصرت الهى حتمى است.
8- امداد و یارى خداوند نسبت به مؤمنان گسترده است. «قدیر»، نفرمود: «قادر»(16)
5-کلام امام علی (ع) و پیامد بی تفاوتی :
امیرالمؤمنین علی (ع) وقتی از بی تفاوتی مردم در برابر حمله معاویه ناراحت شدند، فرمودند» : فَوَاللَّهِ مَا غُزِیَ قَوْمٌ قَطُّ فِی عُقْرِ دَارِهِمْ إِلَّا ذَلُّوا فَتَوَاکَلْتُمْ وَ تَخَاذَلْتُمْ حَتَّى شُنَّتْ عَلَیْکُمُ الْغَارَاتُ وَ مُلِکَتْ عَلَیْکُمُ الْأَوْطَانُ.به خدا سوگند، هر ملّتى که درون خانه خود مورد هجوم قرار گیرد، ذلیل خواهد شد. امّا شما سستى به خرج دادید، و خوارى و ذلّت پذیرفتید، تا آنجا که دشمن پى در پى به شما حمله کرد و سر زمین هاى شما را تصرّف نمود. (17)
5-1. تجربه تار یخی بشریت :
آمارها و شواهد تاریخی نیز این واقعیت را تأیید می کنند. طبق آمار، از ٣٥٠٠ سال قبل از میلادی تا قرن بیستم می میلادی ، بیش از ١٤٥٠٠ جنگ در جهان ر خ داده و بیش از ٥ میلیارد انسان در ایندرگیریها جان باخته اند. در این بازه زمانی طولانی، فقط حدود ٣٠٠ سال از عمر بشر در صلح کامل گذشته است. این یعنی جنگ، قاعدهی تاریخ بشریت است و صلح، استثنا!
5-2.تحلیل امروز: حضور فعال در نبرد بی پایان
در شرایط امروز جهان، که جبهه استکبار به سرکردگی آمریکا و رژیم صهیونیستی به دنبال سلطه و ظلم است، جنگ هرگز تمام نمی شود، بلکه پیوسته شکل عوض میکند .ما در میانه یک جنگ دائمی هستیم که از ابعاد نظامی و امنیتی تا اقتصادی، فرهنگی، رسانهای و شناختی را در بر می گیرد.
انتخاب میان نقش ها :مهم این است که ما به عنوان ملت ایران، در کجای این جنگ ایستاده ایم؟ آیا مدافع حقیم یا تماشاچی باخت؟ آیا پیشرو در مقاومتیم یا منفعل در عقبنشینی؟ اسلام به ما یاد داده است که تا وقتی ظلم هست، دفاع نیز وظیفه ای مقدس و دائمی است.
این بدان معنا نیست که ما به دنبال جنگ افروزی هستیم، بلکه به این معناست که در برابر هر نوع تجاوز و ظلم، هوشیار و آماده دفاع خواهیم بود.
5-1.نتیجه گیری بحث:
جریان جنگ در جهان، ایستا نیست و همواره در حال تغییر شکل و روش است. اما با بصیرت، هوشیاری، و روحیه مقاومت فعال می توانیم در این جریان، جهت را به نفع حق تعیین کنیم و به جای منفعل بودن، نقش آفرینی کنیم .
در جنگ امروز ، دفاع همه جانبه در برابر اشکال گونان ظلم، تنها راه حفظ استقلال، عزت و پیشرفت ملت است و هیچگاه نباید انتظار پایان کامل این نبرد را داشت؛ بلکه باید همیشه آماده بود و با روحیه تهاجمی در دفاع، دشمن را از اهدافش بازداشت.
6-خائن داخلی؛ زخم از پشت، مرگ از درون
6-1.مقدمه: آیا ضربه دشمن خارجی همیشه مهلک تر است؟تا به حال شده کسی از روبرو با شما بجنگد، اما درد آن به اندازه خنجری که از پشت خوردهاید،نباشد.ضربه دشمن خارجی، مشخص است و میتوان برای مقابله با آن آماده شد؛ اما خیانت داخلی، امنیت یک ملت را از درون نابود میکند .تاریخ به ما آموخته است که دشمن خارجی هرچقدر هم قوی باشد، اگر از داخل خائن نداشته باشد، نمیتواند به موفقیت برسد .
6-2.بدنه: خیانت داخلی در آینه تاریخ و کلام معصومین (ع)
خائنین داخلی، به دلیل جایگاه و پوشش خودی بودن، خطری به مراتب جدیتر از دشمن آشکار خارجی هستند:
6-3.جنگ صفین؛ نماد شکست از خودیها :
در تاریخ اسلام، جنگ صفین نمونه ای عینی از تأثیر ویرانگر خیانت داخلی است. امیرالمؤمنین علی (ع) در آستانه پیروزی قطعی بر معاویه بود؛ اما فریب خورده های داخلی با با بردن قرآن ها، حضرت را به صلح و عقبنشینی تحمیل کردند.
همین گروه، بعدتر به نام "خوار ج" بر علیه امام شوریدند و جنگ نهروان را بر ایشان تحمیل کردند. این یعنی علی (ع) با دشمن جنگید، اما در نهایت از ناحیه خودیهایی که ظاهر دینداری داشتند، شکست خورد.
6-4.روایت تکاندهنده پیامبر (ص) :
امیرالمؤمنین علی (ع) از پیامبر اسلام (ص) نقل می کند که فرمودند» : یعنی" :من برای امتم نه از مؤمن میترسم و نه از مشرک؛ زیرا مؤمن را خداوند به واسطه ایمانش جلوگیری میکند ومشرک را خداوند به سبب شرکش از پای درمیآورد. اما ترس من برای شما از منافق زبانبازی است که مطابق اعتقادات شما سخن میگوید و بر خلاف آنچه معتقدید عمل می کند ".
این کلام نبوی به وضوح نشان میدهد که خطرناترین دشمن، کسی است که ظاهرا زند. ً خودی است، اما در باطن، دلش با دشمن است و به جامعه ضربه می زند
6-1.تحلیل امروز: خیانت داخلی؛ مهره کلیدی جنگ ترکیبی
در جنگ ترکیبی امروز علیه ایران، نقش خائنین داخلی بسیار پررنگتر از گذشته است. این افراد، سربازان پیاده دشمن در خط مقدم جنگ نرم و اطلاعاتی هستند:
7• انواع خیانت داخلی در عصر حاضر :
7-1.فروش اطلاعات امنیتی :کسانی که با نفوذ در لایه های مختلف، اطلاعات حساس را به دشمن می فروشند.
7-2.ناامید کردن مردم :
افرادی که با بزرگ نمایی مشکلات و کوچک نمایی دستاوردها، به دنبال از بین بردن روحیه مقاومت و امید در جامعه هستند .
7-3.خط دهی به دشمن :
عناصری که در پشت صحنه، اطلاعات تحلیل شده و راهکارهای عملیاتی برای ضربه زدن به نظام و مردم را در اختیار دشمن قرار می دهند .
7-4.تغییر باورها و ارزشها :
کسانی که با ترویج افکار غربی، فساد، و بیبندوباری، به دنبال استحاله فرهنگی جامعه از درون هستند.
این ها دقیقا خائنین داخلی هستند که ضربه شان، عمیق تر و مهلک تر از پهپاد و موشک این همان دشمن است، زیرا از درون اعتماد را از بین می برند و توانایی مقاومت را تحلیل می برند.
7-5. نتیجه گیری:
اگر دشمن بیرونی را میتوان با تجهیزات و تاکتیک های نظامی شناخت و با او جنگید، خائن داخلی در لباس خودی پنهان می شود .او نه از بیرون صریح حمله می کند و نه آشکارا می جنگد؛ اما از درون، مانند موریانه، پایه های اعتقادی، اقتصادی و اجتماعی یک ملت را می جود .
بنابراین، در شرایط جنگی امروز، ما نه تنها باید مراقب "جبههی دشمن" باشیم و با آن مقابله کنیم، بلکه باید صدچندان هوشیار "نفوذیهای خودینما" باشیم که خطرشان به مراتب بیشتر است .بصیرت و شناخت این نفوذی ها، اصلی ترین راهکار برای پیروزی در جنگ امروز است.
8-دو گروه مشرکان در صدر اسلام
خداوند متعال، مشرکین را در صدر اسلام به دو گروه تقسیم می کند،1- گروهی که در عین کفر و شرک، با مسلمین کاری نداشتند، شمشیری بلند ننمودند و از خانه هایشان بیرونشان نکردند همانند قبیله «خُزاعه» که با مسلمین پیمان صلح امضا کرده بودند.
2- گروه دوم معاندانی بودند که به جنگ با مسلمین پرداختند و آنها را از مکه بیرون راندند، مسلمانان موظف بودند در مقابل این گروه بایستند و برای حفظ دین و موطن خود با آنها جهاد نمایند.
آیه شریفه ذیل، جهاد را تنها با این گروه جایز می شمارد: انَّما ینْهاکمُ اللَّهُ عَنِ الَّذینَ قاتَلُوکمْ فِی الدّینِ وَ اخْرَجُوکمْ مِنْ دِیارِکمْ وَ ظاهَرُوا عَلی اخْراجِکمْ انْ تَوَلَّوْهُمْ، وَ مَنْ یتَولَّهُمْ فَاولئِک هُمُ الظَّالِمُونَ. (18)
[خداوند تنها شما را از دوستی کسانی نهی می کند که در امر دین با شما پیکار کردند و شما را از خانه هایتان بیرون کردند، و یا به بیرون راندن شما کمک کردند، خداوند شما را از دوستی آنها نهی می کند و هر که آنها را دوست دارد، ظالم و ستمگر است.]
رسول خدا صلی الله علیه و آله در همین باره فرموده است: انَّ اللَّهَ یبْغِضُ رَجُلًا یدْخَلُ عَلَیهِ فی بَیتِهِ وَ لا یقاتِلُ. (19) [خداوند دشمن می دارد کسی را که به خانه اش حمله کنند و او با آنها کار زار نکند.]
حضرت امیر علیه السلام هنگام حمله سربازان به شهر «انبار» خطاب به مردم کوفه فرمودند:الا وَ انّی قَدْ دَعَوْتُکمْ الی قِتالِ هؤُلاءِ الْقَوْمِ لَیلًا وَ نَهاراً وَ سِرّاً و اعْلاناً، وَ قُلْتُ لَکمْ اغْزُوهُمْ قَبْلَ یغْزُوکمْ، فَوَ اللَّهِ ما غُزِی قَوْمٌ قَطُّ فی عُقْرِ دارِهِمْ الّا ذَلُّوا، وَ تَخاذَلْتُمْ حَتّی شُنَّتْ عَلَیکمْ الْغاراتِ وَ مُلِکتْ عَلَیکمُ الْاوْطانُ. (20)
[آگاه باشید، من شب و روز، پنهان و آشکار شما را به مبارزه این قوم( معاویه و لشکریانش) دعوت کردم و گفتم پیش از اینکه با شما بجنگند با آنها نبرد کنید، بخدا سوگند هر ملّتی در خانه اش مورد هجوم دشمنش قرار گیرد ذلیل خواهد شد و برای نبرد با دشمن باید به سرحدّات شتافت ولی شما سستی کردید، و دست از یاری برداشتید، تا آنجا که دشمن پیوسته به شما حمله کرد و سرزمین شما را مالک شد.]
آن حضرت بعد از حمله «ضحاک بن قیس» از فرماندهان معاویه به مکه، خطاب به کوفیان فرمود: ای دارٍ بَعْدَ دارِکمْ تَمْنَعُونَ. (21)
[شما که از خانه خود دفاع نمی کنید، چگونه می توانید از خانه دیگران دفاع کنید.]
بعد از حضرت موسی علی نبینا و آله و علیه السلام قوم او به دست فلسطینیان شکست خوردند و سالیان دراز آواره بودند. خداوند پیامبری بنام «اشموئیل» برای آنها برانگیخت، آنها گرد وی جمع شدند و از او خواستند کسی را به فرماندهی سپاه معین کند تا آنچه از دست داده اند باز پس گیرند.
پیامبر که پیمان شکنی آنها را می دانست از آن بیم داشت که مبادا از فرمان جهاد سر بتابند، آیه شریفه ذیل، ایمان و صلابت یهود را برای باز پس گیری اراضی خود از زبان خودشان بیان نموده است.
قالُوا وَ ما لَنا أَلَّا نُقاتِلَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ قَدْ أُخْرِجْنا مِنْ دِیارِنا... (22)][گفتند چگونه ممکن است در راه خدا پیکار نکینم، در حالی که از سرزمینمان رانده شده ایم.]
آنان خطاب به پیامبرشان گفتند: دشمن، ما را از وطن خود آواره ساخته و ما از سرزمین خود دفاع می کنیم. امّا بعد از آنکه اشموئیل طالوت را به امیری برانگیخت، نارضایتیها آغاز شد، و جز عده ای اندک با او نماندند.
غرض از بیان این داستان، اهمّیتی است که قرآن کریم به دفاع از سرزمین داده، بدان حد که یکی از مهمترین کارهای پیامبر خدا را اعاده این حق از دست رفته می داند و آن را در قرآن کریم مطرح ساخته است.
9- جنگ یک طرفه نیست؛ امید در دل واقعبینی
9-1.مقدمه: آیا فقط به زخم های خودمان نگاه می کنیم؟
چرا برخی افراد، به محض اینکه ضربه ای می خوریم، شروع می کنند به ناامید شدن و می گویند" :وای، باختیم !تموم شد"!؟ چرا فقط به تلفات و آسیبهای خودی زل می زنند و یادشان می رود که دشمن هم در میدان جنگ، در حال زمین خوردن و دادن تلفات است؟این اتفاق می افافتد چون جنگ را تنها با یک چشم میبینند، در حالی که منطق قرآن به ما میگوید باید با دو چشم به میدان نبرد نگاه کنیم.
9-2.بدنه: جنگ؛ میدانی دوطرفه در کلام الهی و سیره بزرگان
قرآن کریم و سیرهرهبران الهی، به ما میآموزند که جنگ همیشه رفت و برگشت دارد و هیچ نیرویی مصون از آسیب نیست:إِنْ یَمْسَسْکُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ ۚ وَتِلْکَ الْأَیَّامُ نُدَاوِلُهَا بَیْنَ النَّاسِ وَلِیَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَیَتَّخِذَ مِنْکُمْ شُهَدَاءَ ۗ وَاللَّهُ لَا یُحِبُّ الظَّالِمِینَ
اگر [در جنگ احد] به شما آسیب و جراحتی رسید، آن گروه را نیز [در جنگ بدر] آسیب و جراحتی مانند آن رسید. و ما این روزها [یِ پیروزی و ناکامی] را [به عنوان امتحان] در میان مردم می گردانیم [تا عبرت گیرند] و خدا کسانی را که [از روی حقیقت و خلوص] ایمان آورده اند، مشخص کند و از میان شما گواهانی [نسبت به پیروزی ها که نتیجه طاعت و تقواست، و شکست ها که محصول نافرمانی و بی تقوایی است] بگیرد؛ و خدا ستمکاران را [که با سستی و بی تقوایی بر خود ستم می کنند] دوست ندارد.
".این آیه به وضوح نشان میدهد که در جنگ، آسیب ها و زخم ها تنها مختص یک طرف نیست .دشمن نیز متحمل خسارت می شود،عقبنشینی میکند و تلفات میدهد .اما گاهی اوقات، ما به دلیل تمرکز بر درد خودمان، از این واقعیت غافل میشویم و از واقعبینی دور می شویم .
9-3.امام روح االه (ره) و منطق حاکم بر جنگ :
وقتی خبر سقوط خرمشهر را با بغض و اندوه فراوان به امام خمینی (ره) دادند، عده ای انتظار داشتند ایشان فریاد بزنند یا اشک بریزند .
اما امام (ره) با بینشی عمیق و نگاهی واقعبینانه فرمودند":جنگه! یه وقت ما میبر یم، یه وقت اونا"!همین جمله کوتاه، روحیه یک ملت را دگرگون کرد و نشان داد که جنگ، یعنی رفت و برگشت، و هیچ جنگی یکطرفه نیست .این کلام، در اوج سختی، امید و صلابت را به ارمغان آورد.
9-4.تحلیل امروز: مقابله به مثل؛ راهبرد جنگ امروز
در جنگ فعلی که دشمن اشکال مختلفی از تهاجم را به کار میگیرد، باید این واقعیت را همواره به یاد داشته باشیم :جنگ ما با دشمن، یک نبرد دوطرفه است.
9-5. پاسخ قاطع به هر تجاوز :
. اگر زیرساختهای ما مورد حمله قرار بگیرد، ما نیز زیرساختهای دشمن را هدف قرار میدهیم .
. اگر فرماندهان رشید ما به شهادت برسند، فرماندهان و عوامل دشمن نیز در امان نخواهند بود .
. اگر در فضای سایبری به ما حمله کنند، آن ها نیز پاسخ سایبری دریافت خواهند کرد.
. اگر تهدید به جنگ یا تحریم کنند، خودشان نیز با تهدید و فشار متقابل روبرو خواهند شد .
9-6.نتیجه گیری:
در میدان جنگ امروز، ضعف و آسیب دیدن یک واقعیت است، اما انفعال و تسلیم شدن، خیالی باطل است .ما در برابر هر ضربه ای که از دشمن می خوریم، ضربهای محکم تر می زنیم .
بنابراین، اگرر امروز دچار احساس شکست یا ناامیدی شدی، به این فکر کن که دشمن نیز در طول این نبرد چه زخمهای عمیق تری از ما خورده و چه تلفاتی داده است .جنگ، صحنهای دوطرفه برای تبادل قدرت و اراده است، نه میدانی برای کتکخورهای مظلوم و منفعل.این نگاه واقعبینانه، نه تنها باعث حفظ روحیه مقاومت می شود، بلکه دشمن را از ادامه تجاوز بازمیدارد و زمینه پیروزی نهایی را فراهم میکند.
پی نوشت:
1.آیه 15 سوره انفال2. تفسیر نورالثقلین. به نقل از تفسیر نور- جلد 3 - صفحه 283
3. تفاسیر نمونه و نور الثقلین. به نقل از تفسیر نور- جلد 3 - صفحه 284
4. آیه 45 سوره انفال
5. تفسیر فرقان. به نقل از تفسیر نور جلد 3 - صفحه 285
6. نهجالبلاغه، خطبه 121.
7. بحار، ج 93، ص 163.
8. بقره، 250.
9. صحیفه سجّادیه، دعاى 27.
10. آیه 36 سوره توبه
11. اعجاز عددى قرآن. به نقل از تفسیر نور- جلد 3 - صفحه 418
12. کافى، ج 4، ص 240.
13. تفسیر کنزالدقائق. به نقل از تفسیر نور- جلد 3 - صفحه 418
14.مستدرک الوسائل، ج ١١ ،ص ٥٣َ
15.آیه 39 سوره حج
16.تفسیر نور(10جلدى)، ج6، ص: 49
17.خطبه 27 نهج البلاغه
18. سوره ممتحنه، آیه 9.
19. عیون الاخبار، ص 28.
20. نهج البلاغه، خطبه 27.
21. همان، خطبه 29.
22. سوره بقره، آیه 246.
