قانون هوش مصنوعی اروپا: متن ملاحظه 50
در خصوص سامانه‌های هوش مصنوعی که اجزای ایمنیِ محصولات هستند، یا خودِ آن‌ها محصول محسوب می‌شوند و در قلمرو برخی از قوانین هماهنگ‌سازی اتحادیه ــ که در پیوست این مقرره فهرست شده‌اند ــ قرار می‌گیرند، شایسته است این سامانه‌ها ذیل این مقرره به‌عنوان «پرخطر» طبقه‌بندی شوند، مشروط بر آنکه محصول مربوطه طبق قوانین هماهنگ‌سازی مرتبط اتحادیه، مشمول فرایند ارزیابی انطباق توسط یک نهاد ارزیابی انطباق شخص ثالث باشد.به‌طور خاص، این محصولات شامل ماشین‌آلات، اسباب‌بازی‌ها، آسانسورها، تجهیزات و سامانه‌های حفاظتیِ مورد استفاده در محیط‌های بالقوه انفجاری، تجهیزات رادیویی، تجهیزات تحت فشار، تجهیزات شناورهای تفریحی، تأسیسات کابلی، وسایل گازسوز، تجهیزات پزشکی، تجهیزات تشخیص پزشکی آزمایشگاهی (in vitro)، خودروها و هوانوردی می‌شوند.
تحلیل ملاحظه 50
ملاحظه ۵۰ یکی از معیارهای عملی و فنیِ مهم برای تشخیص «سامانه هوش مصنوعی پرخطر» را روشن می‌کند. این ملاحظه می‌گوید در برخی حوزه‌های صنعتی، صرفِ قرار گرفتن یک سامانه هوش مصنوعی در دل یک محصول خاص کافی نیست؛ بلکه ملاک اصلی برای پرخطر بودن، پیوند آن با رژیم‌های سخت‌گیرانه ارزیابی انطباق محصول است. به بیان ساده، اگر یک محصول دارای مؤلفه هوش مصنوعی طبق قوانین بخشی اتحادیه نیازمند ارزیابی انطباق توسط نهاد ثالث مستقل باشد، سامانه هوش مصنوعی مرتبط با آن نیز در منطق AI Act «پرخطر» تلقی می‌شود.اهمیت این ملاحظه در آن است که قانون‌گذار اروپایی برای شناسایی پرخطر بودن، از یک معیار کاملاً عینی و نهادی استفاده می‌کند: آیا محصول موردنظر آن‌قدر حساس است که پیش از ورود به بازار باید توسط نهاد مستقل ثالث ارزیابی شود؟ اگر پاسخ مثبت باشد، این خود نشانه‌ای است که محصول و در نتیجه مؤلفه هوش مصنوعی آن، ظرفیت ایجاد ریسک جدی برای سلامت، ایمنی یا حقوق بنیادین را دارد. بنابراین AI Act از همان منطق جاافتاده حقوق محصول برای شناسایی ریسک AI استفاده می‌کند.
این رویکرد مزیت مهمی دارد: نیازی نیست قانون‌گذار برای هر محصول از نو ثابت کند که چرا AI آن پرخطر است. خودِ قرار گرفتن محصول در یک رژیم سخت‌گیرانه ارزیابی انطباق، به‌نوعی قرینه حقوقیِ پرخطر بودن است. این باعث می‌شود طبقه‌بندی پرخطر، روشن‌تر، قابل پیش‌بینی‌تر و کم‌ابهام‌تر شود و فعالان بازار از ابتدا بدانند که در چه مواردی باید الزامات سخت‌گیرانه AI Act را رعایت کنند.
فهرست مثال‌های ذکرشده در این ملاحظه نیز بسیار معنادار است. قانون‌گذار به حوزه‌هایی اشاره می‌کند که در آن‌ها خطا می‌تواند مستقیماً به آسیب فیزیکی، جانی یا ایمنی گسترده منجر شود: از ماشین‌آلات صنعتی و آسانسورها گرفته تا تجهیزات پزشکی، خودرو و هوانوردی. در همه این موارد، اگر مؤلفه هوش مصنوعی دچار خطا شود، پیامد آن صرفاً یک نقص نرم‌افزاری ساده نیست، بلکه می‌تواند به تصادف، جراحت، اختلال درمانی یا تهدید جان انسان منجر شود. به همین دلیل، این حوزه‌ها به‌صورت پیش‌فرض در کانون سخت‌گیرانه‌ترین الزامات AI Act قرار می‌گیرند.
نکته مهم دیگر این است که ملاحظه ۵۰ پیوند میان AI Act و نظام سنتی ایمنی محصول را تقویت می‌کند. این ملاحظه نشان می‌دهد که قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، در عمل، منطق ایمنی محصول را به دنیای هوش مصنوعی گسترش می‌دهد: هرجا محصولی به‌دلیل ماهیتش حساس و نیازمند کنترل سخت‌گیرانه است، مؤلفه هوش مصنوعی آن نیز باید با همان سطح از حساسیت حقوقی و نظارتی دیده شود.
در مجموع، ملاحظه ۵۰ یک قاعده شفاف برای طبقه‌بندی ارائه می‌کند: اگر هوش مصنوعی در محصولی به‌کار رفته که طبق حقوق اتحادیه نیازمند ارزیابی انطباق توسط نهاد ثالث مستقل است، آن سامانه هوش مصنوعی به‌طور پیش‌فرض «پرخطر» محسوب می‌شود.
منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون
