اصلاح ناهنجاري‌هاي فک

گفتگو با دکتر علي حسني، متخصص جراحي فک و صورت

آقاي دکتر، تغييرات ظاهري فک و صورت چطور تقسيم‌بندي مي‌شوند؟ آيا همه موارد ژنتيکي‌‌اند؟
 

طيف گسترده‌اي از مشکلات وجود دارند که شايد بتوان از منظري آنها را به مادرزادي و اکتسابي تقسيم کرد. منظور از اکتسابي مي‌تواند عواملي باشد که موجب مي‌شود آن ژنتيک نهفته مثبت بيدار شود و بارز گردد. مادرزادي هم که فکر کنم همه با آن آشنا باشند. همين شکاف لب و کام يا شکاف استخوان آلوئل‌فک (محل رويش دندان‌ها در آينده) که نوزادان با آن متولد مي‌شوند. اختلال در رشد طبيعي فک بالا يا مختل شدن فرم طبيعي رشد بيني از موارد مادرزادي‌اند. براي درمان اين مشکلات مادرزادي بيشتر همکاران جراح روي يک زمان طلايي و مناسب درمان اتفاق‌نظر دارند. به‌طور مثال، براي شکاف لب 3 ماهگي، شکاف کام 6 ماه تا 5/1 سالگي يا شکاف سطح آلوئلي 9 سالگي (که زمان رويش دندان نيش اصلي است) را بهترين موقع درمان مي‌دانند. درباره قسمت دوم سوال شما بايد بگويم گاهي علت ژنتيکي است، گاهي هورمونال است (براي مثال، ترشح زياد هورمون رشد بعد از بلوغ که بيماري اکرومگالي را منجر مي‌شود و دفورمي فک و استخوان‌هاي صورت را به وجود مي‌آورد.) و گاهي به علت عادات غلطي است که کودک سال‌ها با خود دارد که البته درصد اين موضوع زياد نيست.

چه عاداتي؟
 

مکيدن انگشت يا خودکار به دندان گرفتن و شبيه اينها که تا سنين بالاتر ادامه پيدا مي‌کند. چون فک و سيستم دنداني در سنين پايين انعطاف‌پذيرند، بعضي فرم‌هاي عادتي تاثيرگذار است. گذشته از اين فاکتور مهم ديگري نيز مدنظر من است که بدون دخالت بچه‌ها و به علت بيماري‌شان فلان عادت را دارند. فرض کن بچه‌اي که پوليپ دارد يا انحراف بيني، چه اتفاقي برايش مي‌افتد؟ نمي‌تواند از بيني خوب نفس بکشد بنابراين تنفس دهاني دارد. حتي شب‌ها با دهان باز مي‌خوابد و کام او عميق شده و فک براي جبران کام عميق، رشد کرده و به پايين مي‌آيد. اينجا عادت تنفس دهاني تقصير بچه نيست، والدين بايد بيماريش را درمان مي‌کردند که بي‌توجهي کرده‌اند.

افرادي که متوجه تغييرات فرم اين چنيني مي‌شوند در چه سني بايد درمان شوند؟
 

براي بچه هشت ساله هم مي‌شود کارهاي نگه‌دارنده‌اي کرد که با زمينه ژنتيکي موجود، اوضاع تا دوره بلوغ وخيم‌تر نشود اما بايد بيمار حتما توجه کند که در اين درمان نگه‌دارنده (ارتوپديک ارتودنسي) نتيجه کار نيز بسته به علت مشکل يکسان نخواهد بود. اگر فرزند شما نوع ناهنجاري‌اش درست بررسي شود، آن موقع مي‌توان پاسخ کامل داد. اما تا پيش از پايان رشد بسته به مورد خاص، تصميم‌گيري بر عهده پزشک شماست. اگر دقت کرده باشيد گاهي در جامعه افرادي را مي‌بينيد که فک عقب رفته دارند، انگار چانه ندارند در اصطلاح ما صورت پرنده هستند، براي اين شخص نمي‌توان همان کاري را کرد که براي فردي با فک کمي عقب رفته انجام مي‌دهيم. شايد اولي را در سن 14 سال عمل کرده فکش را کمي بيرون بياوريم تا در مراحل رشد هم به حد معمول برسد اما در مورد دوم بايد تا 18-17 سال صبر کرد.

مشکلاتي که به دنبال تغيير فرم فک براي فرد به وجود مي‌آيد، چيست؟
 

مشکل او چند جانبه است. از منظر فيزيولوژيک، در جويدن غذا مشکل دارد. چون سيستم دنداني‌اش در شرايط خوبي نيست. گاهي در بلع، فرم قرارگيري زبان و به خصوص حرف زدن (اغلب فک‌هاي عقب رفته) مشکل دارد. از نظر رواني اين افراد روحيه خوبي ندارند چون با چهره خاصي که دارند توجه هر رهگذري را به خود جلب مي‌کنند. بسياري از اين بيماران بعد از اصلاح فک و جراحي، به طريقي شيوه زندگي‌شان عوض مي‌شود که تعجب خانواده و دوستان را برمي‌انگيزد. حساب کنيد از نظر موقعيت شغلي، دوست‌يابي، ازدواج، حتي حس خوشايندي که خود را در آينه مي‌بينند چقدر رويه زندگي‌ آنها را متحول مي‌کند. گذشته از اينها، پيامدهاي بعدي که به علت فرم ناصحيح فک و سيستم دندان و استخواني نامنظم حاصل مي‌شود مي‌تواند روي مفصل فکي- گيجگاهي اثر بگذارد و باعث درد آن يا ايجاد صدا در موقع بر هم زدن فک بشود.

شما فقط به فک عقب يا جلو زده اشاره کرديد، ناهنجاري‌هاي ديگري هم داريم؟
 

بله، همان‌طور که گفتم، طيف بسيار وسيعي است که در حوصله اين مبحث نمي‌گنجد. اما بعد از شکاف کام يک اختلال شايع ديگر نيز داريم که قرينه نبودن رشد در صورت است و به درجات گوناگون رشد نيافتن يک طرفه در صورت را مي‌بينيم. از درجات شديد مي‌توان به عدم تشکيل گوش آن سمت اشاره کرد تا درجات خفيف‌تر اين نشانگان که موجب کشيده شدن کنار لب کودک يا رشد نيافتن يک سمت فک مي‌شود.
منبع: http://www.salamat.com
/ج