ديابتيها و مسافرتهاي نوروزي در گفتگو با دکتر ايرج خسرونيا، متخصص داخلي
تا آغاز مسافرتهاي نوروزي، فرصت چنداني نيست. اين مسافرتها موجب تجديد قواي انسان ميشود. بيماران ديابتي نيز از جمله افرادي هستند که احتمالا در ميان اين مسافران قرار ميگيرند. رعايت برخي نکات به اين بيماران کمک ميکند تا بدون آنکه بيماريشان خطرساز شود، لحظات خوب و خوشي را در کنار خانواده سپري کنند. به همين دليل، به سراغ دکتر ايرج خسرونيا، رييس جامعه متخصصان داخلي ايران رفتيم تا نکات مهم بهداشتي بيماران ديابتي در مسافرت را از زبان ايشان بشنويم.
ديابتيها چگونه و با چه شرايطي ميتوانند سفر کنند؟
برخي از افرادي که به بيماريهاي مزمن به ويژه ديابت مبتلا هستند، در سفرهاي نوروزي نسبت به مصرف داروها و پرهيزهاي غذايي خود بياعتنا و فراموشکار ميشوند و يا اينکه بيش از حد نگراناند و فکر ميکنند به علت بيماريشان سفر براي آنها خطرناک است. اين افراد احساس ميکنند سفر روال عادي و روزمره زندگي آنها را به هم ميزند و نميگذارد بهطور مناسب از خود مراقبت کنند اما بايد اين نکته را خاطرنشان کنم که افراد مبتلا به ديابت نبايد بيماري را مانعي براي مسافرت خود بدانند بلکه با لحاظ کردن شرايط خاص سفر و راههاي مراقبت از خود ميتوانند ضمن حفظ سلامت خود، از سفرشان لذت ببرند.
آيا استرس ناشي از مسافرت سبب افزايش قندخون افراد مبتلا به ديابت نميشود؟
مسافرت نيز مانند برخي وقايع خوشايند و يا تلخ زندگي نوعي عامل استرسزا به شمار ميرود و همين استرس موجب بالا رفتن قندخون ميشود اما فراموش نکنيد که اگر براي سفر خود برنامهريزي منظم و منسجمي داشته و خود را آماده شرايط کرده باشيم، از اين استرس به مقدار زيادي خواهيم کاست و به اين ترتيب، از عوارض قندخون بالا نيز در امان خواهيم بود. بنابراين بيماران ديابتي بايد پيش از مسافرت حتما با پزشک خود مشورت کنند و درباره شيوه مراقبت از خود و بيماريهاي احتمالي دوران سفر سوال کنند و از او بخواهند داروها و رژيم غذاييشان را براساس ويژگيهاي فردي و فعاليتهايشان تنظيم کند.
درباره آمادگيهاي پيش از سفر براي بيماران ديابتي چه توصيههايي داريد؟
با توجه به استرسهاي مسافرت، تغيير ميزان فعاليت و نيز تغيير عادات زندگي و نوع تغذيه به بيماران ديابتي به ويژه نوع وابسته به انسولين آن توصيه ميشود که دستگاه سنجش قندخون و نوارهاي آن را به همراه داشته باشند و با فواصل کمتري نسبت به روزهاي عادي قند خون خود را بررسي کنند. همچنين به همراه داشتن کارت هويت بيماري که بيانگر ديابتي بودن شخص است، ضروري به نظر ميرسد. اين کارت بايد حاوي اطلاعاتي مبني بر نوع درمان و شماره تماس باشد.
به نظر شما، وسايل مورد نياز بيماران ديابتي هنگام مسافرت چيست؟
انسولين مورد نياز و قرص مصرفي براي تمام مدت سفر، سرنگهاي تزريقي انسولين، گلوکومتر و تيغ مخصوص آن، نوارهاي آزمايش، قند حبهاي، بيسکويت و آب ميوه براي درمان کاهش احتمالي قندخون و ميان وعدههاي مناسب براي چند روز مانند ميوه و ساندويچهاي کوچک و ديگر داروهاي مصرفي را همراه داشته باشند. همچنين پيشنهاد ميکنم که هميشه مقداري انسولين و قرص خود را به صورت اضافي در جاي جداگانه با خود ببرند تا در صورت گم شدن ساير وسايل دچار مشکل نشوند. اگر هم از جمله افرادي هستيد که طي سفر دچار تهوع و استفراغ ناشي از مسافرت ميشويد، از پزشک خود بخواهيد تا داروهاي لازم را برايتان تجويز کند.
برخي از بيماران ديابتي ناچارند با خود انسولين ببرند. در اين خصوص چه توصيهاي داريد؟
انسولين را تا يک ماه در دماي طبيعي اتاق ميتوان نگهداري کرد. از اين رو در سفر به مناطق معتدل نيازي به نگهداري انسولين در يخچال نيست اما طي مسافرت مراقب باشيد که شيشه انسولين در معرض نور مستقيم آفتاب قرار نگيرد. همچنين از قراردادن آن پشت شيشه عقب خودرو يا کنار پنجره آفتابگير خودداري کنيد و يا اينکه انسولين را در تاريکي نگهداري کنيد، انسولين در اثر حرارت زياد يا يخ زدن صدمه ميبيند. به همين علت نبايد در قسمت جايخي يخچال قرار داده شود.
دقت کنيد که انسولين کريستال يا نوع شفاف در صورت فاسد شدن کدر ميشود و نوع شيري رنگ آن يعني ان.پي.اچ نيز يکنواختي خود را از دست ميدهد و به صورت دانهدانه به ديواره شيشه ميچسبد. اگر انسولين در معرض نور خورشيد قرار گرفته باشد، تغيير رنگ قهوهاي نشان ميدهد که در اين موارد نبايد از آن استفاده کنيد.
يک نکته مهم ديگر اينکه طي سفر بهتر است انسولين را در کيف دستي خود حمل کنيد نه در چمداني که به قسمت بار ميسپاريد. اين نکته به ويژه در مسافرت با هواپيما اهميت دارد زيرا که در ارتفاع بالا ممکن است انسولين در قسمت بار هواپيما يخ بزند.
چه نکاتي را بايد درباره تغذيه و ورزش افراد ديابتي در سفر رعايت کرد؟
ورزش يا افزايش فعاليتها طي سفر ممکن است سبب کاهش قندخون شود. از سوي ديگر، تنش و استرس، نشستن طولاني و نداشتن فعاليت در مسافرت ممکن است موجب افزايش قندخون شود. به همين دليل قند خون را با فواصل کمتري وارسي کنيد. مقادير زيادي از غذاهاي حاوي کربوهيدارت را به صورت بستهبندي در کيف دستي خود داشته باشيد به گونهاي که به راحتي در دسترس باشد. به ياد داشته باشيد که هميشه مسافرت طبق برنامه پيش نميرود. ممکن است ساعتها در ترافيک بمانيد يا دچار مشکلات پيشبيني نشدهاي در جاده شويد و يا قطار، کشتي يا هواپيماي شما تاخير داشته باشد و يا ممکن است مغازه يا رستوراني مناسب پيدا نکنيد. بنابراين هرچه ميان وعدههاي مناسب با خود برداريد، کمتر دچار عارضه خواهيد شد. درباره نوشيدنيها نيز پيشنهاد ميکنم که از مصرف نوشيدنيهاي شيرين شده جز در مواقع افت قند خون خودداري کنيد و همچنين در مسافرت با کشتي يا هواپيما بهتر است از غذاهاي معمولي استفاده نکنيد و غذاي ديابتي درخواست کنيد زيرا غذاي معمولي اغلب مناسب نيست در حالي که غذاي ديابتي ممکن است کربوهيدارت کمي داشته باشد.
بيماران ديابتي چه نکاتي را بايد هنگام رانندگي رعايت کنند؟
درباره رانندگي بيماران ديابتي منعي وجود ندارد اما به منظور حفظ سلامت اين افراد و ديگران پيشنهاد ميکنم که مراقبتهاي لازم براي پيشگيري از کاهش قندخون همانطور که گفته شد، در رانندگي نيز رعايت شود و مبتلايان اگر حملات شديد يا مکرر افت قند خون دارند و يا اينکه در درمان افت قندخون ناتوان هستند و يا اينکه به آسيبهاي چشمي ناشي از ديابت مانند کاهش ديد گرفتار شدهاند، از رانندگي خودداري کنند.
براي پيشگيري از افت قندخون حين رانندگي چه نکاتي را پيشنهاد ميکنيد؟
اگر انسولين مصرف ميکنيد، پيش از شروع رانندگي غذا يا ميان وعده خود را مصرف کنيد و در صورت امکان قندخونتان را با استفاده از گلوکومتر بررسي کنيد. همچنين در مسافرتهاي طولاني هر دو ساعت توقف کنيد و ميان وعده خود را مصرف کنيد و هيچگاه در زماني که وضعيت کنترل قندخونتان ثابت نيست، رانندگي نکنيد. رانندگان ديابتي بايد در خودروي خود موادغذايي مانند قند، آب ميوه يا بيسکويت به همراه داشته باشند تا هر گاه متوجه نخستين علامتهاي کاهش قندخون شدند، به سرعت توقف کنند و مواد غذايي کافي ميل کنند تا علامتها از بين بروند. دقت کنيد که در چنين لحظاتي از خودروي خود خارج نشويد و پس از اطمينان کامل از بهبود حالتان رانندگي را ادامه دهيد.
يکي از شايعترين مشکلات مسافرت ديابتيها، آب به آب شدن و در نتيجه بيماري است. با چنين مشکلي چه بايد کرد؟
در صورت بروز بيماري حاد ممکن است قندخون بيماران افزايش يابد بنابراين در اين موارد اندازهگيري قندخون ضروري است. اگر بيماري شما يکي دو روز طول کشيد يا همراه با استفراغ و اسهال بود، ممکن است نيازمند تغيير درمان قبلي يا داروهاي اضافي باشيد. در اين موارد اگر وابسته به انسولين هستيد حتما ميزان کتون ادرار خود را بررسي کنيد و در صورت وجود کتون در ادرار، به سرعت به نزديکترين پزشک مراجعه کنيد. همچنين طي دوره بيماري به هيچوجه نبايد مصرف انسولين يا قرص را قطع کنيد و در صورت وجود بياشتهايي و يا استفراغ موادغذايي را به صورت مايعاتي مانند سوپ، آبميوه، يا شير جايگزين کنيد تا دچار کاهش قندخون نشويد. براي جلوگيري از اتلاف آب بدن، مقدار فراواني مايعات بدون قند بنوشيد.
تفاوت دمايي شهرهاي ايران اين روزها بسيار زياد است. بيماران ديابتي که به اين شهرها مسافرت ميکنند، چه نکاتي را بايد بدانند؟
در آب و هواي خيلي سرد، انسولين کندتر جذب ميشود. انرژي مورد استفاده در هنگام لرزيدن در هواي سرد سبب افت قند خون ميشود. اگر در آب و هواي سرد قرار گرفتيد و اشکال خونرساني يا بيحسي در پا پيدا کرديد، حتما مراقب يخ زدگي باشيد. نوارهاي آزمايش قند خون را در دماي اتاق قرار دهيد زيرا در هواي سرد ممکن است قند خون را بهطور کاذب کمتر از معمول نشان دهد.
در مسافرت به مناطق خيلي گرم نيز بهتر است انسولين در يخچال نگهداري شود. طي مسافرت به مناطق خيلي گرم، از کيسه يخ و يا فلاسک حاوي يخ استفاده کنيد. در اين موارد از تماس مستقيم انسولين با يخ جلوگيري کنيد. براي اين کار ميتوانيد شيشه انسولين را از جعبه مقوايي خارج کنيد و در يک پارچه مرطوب بپيچيد. در صورت دسترسي نداشتن به اين وسايل انسولين را در پارچه خيسي گذاشته و با خود حمل کنيد اما به ياد داشته باشيد حتي در مناطق خيلي گرم ميتوان انسولين را تا شش ماه نگهداري کرد اما ممکن است اثر دارو کاهش يابد که در اين صورت با اندازهگيري قندخون ميتوانيد به اثر انسولين مصرفي پي ببريد. در آب و هواي خيلي گرم انسولين از محل تزريق سريعتر جذب ميشود از اين رو سبب افت قندخون ميشود بنابراين قند خون را بهطور مرتب وارسي کنيد و هيچگاه به طور طولاني مدت در آفتاب نمانيد. دراز کشيدن طولاني در سواحل آفتابي ممکن است قندخونتان را بالا ببرد. اگر قند خونتان بالاست ممکن است با حضور در يک منطقه گرم سريع آب بدن خود را از دست بدهيد. از اين رو بايد مقدار زيادي مايعات غيرشيرين بنوشيد. همچنين براي جلوگيري از آفتاب سوختگي از کرمهاي ضد آفتاب استفاده کنيد.
يکي از مشکلات شايع بيماران ديابتي مراقبت از پاهاست. در اين باره چه کارهايي بايد انجام دهيم؟
در صورتي که خونرساني به پاها خوب باشد و مشکل خاصي وجود نداشته باشد، کافي است فقط به صورت روزانه پاهايتان را وارسي کنيد. اگر قصد داريد براي مسافرت کفش جديدي بخريد، مواظب باشيد که به طور کامل راحت و اندازه باشد و پيش از شروع مسافرت آن را امتحان کنيد. از پابرهنه راه رفتن بپرهيزيد. در کنار دريا از دمپايي پلاستيکي استفاده کنيد و در هنگام شنا جورابهاي شنا بپوشيد و از آفتاب سوختگي به ويژه در پا جلوگيري کنيد. اگر پاهايتان اختلال خونرساني داشته يا احساس بيحسي داريد، علاوه بر رعايت نکات ياد شده به ياد داشته باشيد که اگر پوستتان خشک است، از کرم مرطوب کننده استفاده کنيد. به پاشنه پاها دقت خاصي داشته باشيد. اگر پاهايتان عرق ميکنند، با دستمال يا پنبه آنها را خشک کنيد. پس از شنا نيز پاها را خشک کنيد. هر روز پاهايتان را از نظر وجود زخم، تورم يا تغيير رنگ معاينه کنيد. در صورت وجود هر مشکلي، به نزديکترين مرکز درماني مراجعه کنيد و هر تاول کوچک، بريدگي يا خراشيدگي را با ماده ضدعفونيکننده تميز و پانسمان کنيد.
به عنوان آخرين پرسش، بيماران ديابتي در مسافرت به کشورهاي ديگر بايد چه کار کنند؟
مسافرت به کشورهاي شمال يا جنوب ايران مشکل خاصي ايجاد نميکند اما در مسافرت به شرق يا غرب به دليل تغيير ساعات روز بايد مصرف انسولين و قرص در صورت لزوم تغيير يابد. در صورتي که اختلاف ساعت کشور مقصد با کشور خودمان کمتر از چهار ساعت باشد، به تغيير خاصي نياز نيست. دقت کنيد که در مسافرت به شرق روزها کوتاهتر ميشود و مقدار انسولين و کربوهيدرات مورد نياز کاهش مييابد اما در مسافرت به غرب روزها طولاني ميشود و ممکن است شما به وعده غذاي اضافي و انسولين بيشتري نيازمند باشيد. اغلب غذاهايي که در هواپيما داده ميشود کافي است ولي بهتر است چند ميان وعده همراه داشته باشيد تا در صورت تاخير در زمان ارايه غذا، آنها را مصرف کنيد.
منبع: http://www.salamat.com
/ن