گرفتن سهل باشد، اين جهان را

شاعر : امير خسرو دهلوي

کليد آن جهان، بايد شهان را		گرفتن سهل باشد، اين جهان را
همه دنيا گرفتي، شسته بر جاي		مکن بس بر همين کز تيغ و از راي
به ملک خشکي و تري مکن ناز		به همت آسمان را قلعه کن باز
که آنجا هم، چو اينجا، ملک راني		بکن کاري همين جا تا تواني
ببايد کردن از دلها گدائي		مسلم بايدت گر پادشاهي
که از دلها حشم بخشد خدايت		دعا زين به نميدانم به جايت
که چون آتش، نداند کرد پرهيز		مکن تيغ سياست را چنان تيز
که هم جان بخشد و، هم جان ستاند		شه آن به کاو عمل چون آب راند
بکش، کان خون، بي حرمت حلال است		کسي کاو مملکت را بد سگال است
خرد بيدار دار و تيغ در خواب		به کار ديگران، بر شعله زن آب
زبر دستي مکن بر زير دستان		چو هستندت همه پائين پرستان
ره‌ي خود را تو روب از ديده‌ي خويش		رهت چون رفت خلق از ديده در پيش
ره ظلمات فردا را نگه کن		به چندين، مشعل امشب کار ره کن
که تا آن‌جا به تاريکي نماني		ازينجا بر چراغي گر تواني
چراغي کان نميرد از دم صور		چراغي ني که باد از وي برد نور
که در پيش تو مي‌آيد به حالات		مشو مغرور اين مشتي خيالات
به خوابي دل نه بندد مرد هوشيار		جهان خوابيست پيش چشم بيدار
که اندر خواب خود را کوه بيني		تو يک ذره غباري از زميني
کني روشن که جمشيدي و يامور		چو بر تو دست تقدير آورد زور
ز پري تنش دل نيز پر شد		بخواب اندر مگر موشي شتر شد
همي شد سو به سو پر باد گشته		ز خواب خوش بر آمد شاد گشته
ز صد من يک جو آزاري برو ريخت		بنا گاه اشتري باري برو ريخت
به مسکيني جمازه در عدم راند		ته آن بار مسکين موش درماند
اگر بر عکس ننمايند تأثير		خوش است اين خوابهائي خوش به تعبير
بدين بازيچه چون طفلان مشو شاد		چو بازيچه است ملک سست بنياد
ره‌ي کم توشگان را پيروي کن،		نميگويم که ترک خسروي کن،
که زنجير زر اندر پاي داري		تو کي اين پاي ره پيماي داري
زني ده گام بر يک خشت زرين		تواين ره کي روي کز ناز و تمکين
درون درويش و بيرون پادشاه باش		به دل اصحاب دل را آشنا باش
به ملک بندگي رس گر تواني		به شاهي سهل باشد ملک را ني
ولي بهر دل خود کارکردي		نه اندک، کارها بسيار کردي
دهد در کار اندک، مزد بسيار		کنون کار از پي آن کن که هر بار
خلافت نامه‌ي ملک خدائي است		چو توقيعي که اندر پادشاهي است
نه چوب چتر باشد عمده‌ي بخت		ستون ملک نبود پايه‌ي تخت
همه در يتيمش از يتيمان		بسي ديدم کمرهاي کريمان
جفا چون شه کند، داد از که جويند؟		جفاي خلق پيش شاه گويند
نه هر سر لايق صاحب کلاهي است		نه هر فرقي سزاي تاج شاهي است
يکي را زانهمه روزي شود تاج		همه باشند بهر تاج محتاج
کزان تاجي نهد بر فرق شاهي		فلک هر لحظه ميدوزد کلاهي
که نايد بر ضعيف از تختش آسيب		کسي را تاج زر بر سر دهد زيب
کز آن پرورده‌ي راحت شود دهر		رساند از کف خود جمله را بهر
که باشد عالمي غم بهر آنش		غم عالم چنان باشد به جانش
که از خورشيد نايد سائباني		جهانداري به از عالم ستاني
کجا ماند بناي دولت آباد		رعيت چون خلل يابد ز بنياد
زمال اسباب ملک آماده حال ست		رعيت مايه‌ي بنياد مال است
نه کرسي ساختن بتوان و ني تخت		چو تيشه بشکند از راندن سخت
ز تو آخر به يک راحت خيزد؟		کسي کاز بهر تو صد رنج ورزد،
نه نعمت زان او تنها نوشتند		نه شه را از گل ديگر سرشتند
چرا گنجد تفاوت در ميانه ؟؟		چو ماهم گوهريم از يک خزانه،
برو تهمت بود نام بزرگي!		کند شير، ار بخوردن، بخل گرگي
چرا خلقي بود سايه نشينش		درخت ار سايه نبود بر زمينش
به دست داد ماند کشور آباد		بداد دست ده، تا صد شود شاد
به از باران که باشد ناگهاني		کند ابري که دايم سايه‌باني
که بيني رو سيه زو نامه‌ي خويش		فروخوان نامه‌ي مظلوم زان پيش
سيه گردد ز دود تيره‌ي آه		سپيد است ار چه ايوان شهنشاه
دعا را دست بالاتر از آن است		عنان شاه گر بر آسمان است
شود مسکين چو در چشمش خزد مور		ته غار اژدهاي با چنان زور
که پيچد سخت دست زورمندان		توان بي توانان هست چندان
که دارد عالمي زو روشنائي		پگه خيز است خورشيد سمائي
خدا آن بندگي زو درپذيرد		چو سلطان بندگي را پيش گيرد
به اندازه نه از اندازه بيرون		وگر شد رسم شاهان جام گلگون
که طوفان است از بهر خرابي		مبين يک جرعه در طاس شرابي
که چون بسيار شد، عکس آورد بار		سرود و لهو هم بايد به مقدار
که پاي تخت هم بر خيزد از جاي		نشايد تا بدان حد نغمه و ناي

گرفتن سهل باشد، اين جهان را

تازه های مقالات

بیشترین بازدید هفته