چو پا در يک رکاب آورد، جبريل

شاعر : جامي

بدو گفتا: «مکن زين بيش تعجيل!		چو پا در يک رکاب آورد، جبريل
که سايد بر رکاب ديگرت پاي		امان نبود ز چرخ عمر فرساي
بکش پا از رکاب زندگاني!»		عنان بگسل ز آمال و اماني!
ز شادي شد بر او هستي فراموش		چو يوسف اين بشارت کرد ازو گوش
يکي از وارثان ملک را خواند		ز شاهي دامن همت بيفشاند
به خصلت‌هاي نيک اندرز کردش		به جاي خود شه آن مرز کردش
که باغ خلد از آن مي‌داشت زيبي		به کف جبريل حاضر دشت سيبي
روان آن سيب را بوييد و جان داد		چو يوسف را به دست آن سيب بنهاد
ز جان حاضران افغان برآمد		چو يوسف را از آن بو جان برآمد
صدا در گنبد فيروزه افتاد		ز بس بالا گرفت آواز فرياد
پر از غوغا زمين و آسمان چيست؟		زليخا گفت کاين شور و فغان چيست؟
به سوي تخته رو کرد از سر تخت		بدو گفتند کن شاه جوان‌بخت
وطن بر اوج کاخ لامکان کرد		وداع کلبه‌ي تنگ جهان کرد
فروغ نير هوش‌اش ز تن رفت		چو بشنيد اين سخن از خويشتن رفت
سه روز افتاد همچون سايه بر خاک		ز هول اين حديث، آن سرو چالاک
سماع آن ز خود بردش دگر بار		چو چارم روز شد ز آن خواب بيدار
به داغ سينه‌سوز از خود همي‌رفت		سه بار اين سان سه روز از خود همي رفت
ز يوسف کرد اول پرسش آغاز		چهارم بار چون آمد به خود باز
که همچون گنج در خاکش نهادند		جز اين از وي خبر بازش ندادند
گريبان چاک زد چون صبح صادق		نخست از دور چرخ ناموافق
تپانچه بر رخ گلرنگ مي‌زد		به سينه از تغابن سنگ مي‌زد
ز زور پنجه آن را ساخت رنجه		به سوي فرق نازک برد پنجه
به چيدن سنبلستان را تنک کرد		ز ريحان سرو بستان را سبک کرد
فغان از سينه‌ي ناشاد برداشت		ز دل نوحه، ز جان فرياد برداشت
به ياران شيوه‌ي ياري نه اين بود		«وفادار! وفاداري نه اين بود
که بيرون نايد الا از گل من		عجب خاري شکستي در دل من
به يک پرواز کردن سويت آيم»		همان بهتر کز اينجا پر گشايم
به رحلتگاه يوسف شده روانه		به يک جنبش از آن اندوه‌خانه
بجز خرپشته‌اي از خاک نمناک		نديد آنجا نشان ز آن گوهر پاک
به خاک انداخت خود را همچو سايه		بر آن خرپشته آن خورشيدپايه
فغان مي‌زد ز دل کاي واي من واي!		گهي فرقش همي بوسيد و گه پاي
از آن پيچان رود بر چرخ دودم		زدي آتش به خاشاک وجودم
به رسم خاک بوسي سرنگون شد		چو درد و حسرتش از حد فزون شد
دو نرگس را ز نرگس دان برآورد		دو چشم خود به انگشتان درآورد
که نرگس کاشتن در خاک بهتر		به خاک وي فکند از کاسه‌ي سر
به مسکيني زمين بوسيد و جان داد		به خاکش روي خون آلود بنهاد
به بوي وصل جانانش برآيد		خوش آن عاشق که چون جانش برآيد
فغان و ناله بر گردون کشيدند		حريفان حال او را چون بديدند
همي کردند بر وي با دو صد درد		هر آن نوحه که بهر يوسف او کرد
چو برگ گل ز باران بهاران		بشستندش ز ديده اشک‌باران
بر او کردند زنگاري کفن چست		بسان غنچه کز شاخ سمن رست
به جنب يوسف‌اش در خاک کردند		ز گرد فرقت‌اش رخ پاک کردند
که دارد از کهن‌پيران روايت		ولي داناي اين شيرين حکايت
که جسم پاک يوسف يافت تحويل،		چنين گويد که با هر جانب از نيل
به جاي نعمت انواع بلا خاست		به ديگر جانبش قحط و وبا خاست
که در تابوتي از سنگ‌اش نهادند		بر اين آخر قرار کار دادند
ميان قعر نيل‌اش جاي کردند		شکاف سنگ قيرانداي کردند
که بعد مرگش از يوسف جدا کرد		ببين حيله که چرخ بي‌وفا کرد
يکي لب‌تشنه در بر جدايي		يکي شد غرق بحر آشنايي
بدين مردانگي کن شيرزن رفت		نگويد کس که مردي در کفن رفت،
وز آن پس نقد جان بر خاکش افکند		نخست از غير جانان ديده برکند
به جانان ديده‌ي جان روشن‌اش باد!		هزاران فيض بر جان و تنش باد!
به وصل دايمش آرام دل يافت		زليخا چون ز يوسف کام دل يافت
ز غم‌هاي جهان آزاد مي‌زيست		به دل خرم، به خاطر شاد مي‌زيست
در آن دولت ز چل بگذشت سال‌اش		تمادي يافت ايام وصالش
بر فرزند، بل فرزند فرزند		پياپي داد آن نخل برومند
ره بيداري‌اش، زد رهزن خواب		شبي بنهاده يوسف سر به مهراب
به رخ چون خور نقاب نور بسته		پدر را ديد با مادر نشسته
کشيد ايام دوري دير، بشتاب!		ندا کردند کاي فرزند، درياب!
که شد دل‌ها ز فيض صبح شادان		به ديگر روز، يوسف بامدادان
برون آمد به آهنگ سواري		به برکرده لباس شهرياري

چو پا در يک رکاب آورد، جبريل

تازه های مقالات

بیشترین بازدید هفته