بيد مجنونيم در بستانسراي روزگار

شاعر : صائب تبريزي

سر به پيش انداختن از شرم، بار ما بس است		بيد مجنونيم در بستانسراي روزگار
امشب کدام سوخته مهمان آتش است ؟		استاده‌اند بر سر پا شعله‌ها تمام
با رفيقان موافق، سفر دور خوش است		نيست باز آمدن از فکر و خيال تو مرا
هر که برداشته بار از دگران در پيش است		پيشي قافله‌ي ما به سبکباري نيست
ز کوه سر زدن آفتاب نزديک است		ز خم طلوع سهيل شراب نزديک است
زمين ميکده‌ي ما به آب نزديک است		به هر چه دست زني، مي‌توان خمار شکست
دست خورشيد به دامان سحر نزديک است		ناله‌ي سوخته جانان به اثر نزديک است
ورنه دريا به من تشنه جگر نزديک است		کار آتش کند آبي که به تلخي بخشند
تا جغد بود ساکن ويرانه، بزرگ است		در پايه‌ي خود، هيچ کسي خرد نباشد
سنگ بر شيشه‌ي من، شيشه زدن بر سنگ است		بس که با سنگ ز سختي دل من يکرنگ است
روي دل را جانب محراب کردن مشکل است		حفظ صورت مي‌توان کردن به ظاهر در نماز
اين زمين خشک را سيراب کردن مشکل است		مست نتوان کرد زاهد را به صد جام شراب
زندگاني را به خود هموار کردن مشکل است		مي‌توان بر خود گوارا کرد مرگ تلخ را
خواب پاي خفته را تعبير کردن مشکل است		گفتگوي اهل غفلت قابل تاويل نيست
دست در آغوش با تصوير کردن مشکل است		با خيال خشک تا کي سر به يک بالين نهم ؟
جلوه گاه يار را بي يار ديدن مشکل است		نيست از مستي، زنم گر شيشه‌ي خالي به سنگ
طفلان چه شناسند که ديوانه کدام است		گر چاک گريبان ننکند راهنمايي
سيلاب نپرسد که در خانه کدام است		عشق از ره تکليف به دل پا نگذارد
از قفس مرغ به هر جا که رود بستان است		نيست پرواي عدم دلزده‌ي هستي را
اگر به هر دو جهان مي‌دهند، ارزان است		پياله‌اي که ترا وارهاند از هستي
حرف خواب آلودگان است اين که شب آبستن است		از شب بخت سياهم صبح اميدي نزاد
هر که بر پاي هوس تيشه زند کوهکن است		جوي شير از جگل سنگ بريدن سهل است
زين سبب در خانه‌ي زنجير دايم شيون است		ناله‌ي مظلوم در ظالم سرايت مي‌کند
استاده است شمع و همان گرم رفتن است		روشندلان هميشه سفر در وطن کنند
از چراغ ديگران غمخانه‌ي من روشن است		مي‌شوم من داغ، هر کس را که مي‌سوزد فلک
هشيار در ميانه‌ي مستان نشستن است		کفاره‌ي شراب خوريهاي بي حساب
موي سفيد رشته به انگشت بستن است		غافل مشو ز مرگ، که در چشم اهل هوش
محنت آبادي که عيدش در بدر گرديدن است		در محرم تا چه خونها در دل مردم کند
بي سرانجامي من خانه نگهدار من است		سيل درمانده‌ي کوتاهي ديوار من است
من خراب توام و چشم تو بيمار من است		دوستان آينه‌ي صورت احوال همند
بيم رسوايي نباشد نامه‌ي ننوشته را		ساده لوحان جنون از بيم محشر فارغند
برده گويا خواب مرگ اين همرهان خفته را		شد ره خوابيده بيدار و همان آسوده‌اند
مي‌رود گلشن به غارت، باغبان خفته را		زود گردد چهره‌ي بي‌شرم، پامال نگاه
کو قيامت تا برانگيزد جهان خفته را؟		عالم از افسردگان يک چشم خواب آلود شد
دفتر مساز اين ورق باد برده را		مشمر ز عمر خود نفس ناشمرده را
در دست خويش نيست عنان، آب برده را		بپذير عذر باده‌کشان را، که همچو موج
کي نصيحت مي‌دهد تسکين، دل آزرده را		مي‌کند باد مخالف، شور دريا را زياد
خاک زندان بود از چرخ فرود آمده را		گريه بسيار بود، نو به وجود آمده را
خس و خاشاک به درياي وجود آمده را		ساحلي نيست بجز دامن صحراي عدم
پرواي باد نيست چراغ نشانده را		عيدست مرگ، دست به هستي فشانده را
در گريبان تا به کي ريزم گل ناچيده را؟		چند باشم زان رخ مستور، قانع با خيال ؟
معشوق در کنار بود پاک ديده را		شبنم ز باغبان نکشد منت وصال
گريه‌ي طفلان نمي‌سوزد دل گهواره را		آسمان آسوده است از بيقراري‌هاي ما
چون شد تهي ز باده، مبين خوار شيشه را		شايد به جوي رفته کند آب بازگشت
بر طاق نه صلاح و فرود آر شيشه را		چون آمدي به کوي خرابات بي‌طلب
برد با خود ميهمان من چراغ خانه را		شد جهان در چشم من از رفتن جانان سياه
کج بنا کردند از اول، قبله‌ي اين خانه را		ميل دل با طاق ابروي بتان امروز نيست
چون نگه دارم من از نه آسيا يک دانه را		آسمانها در شکست من کمرها بسته‌اند
عشق در يک پله دارد کعبه و بتخانه را		عقل ميزان تفاوت در ميان مي‌آورد
سيل يک مهمان ناخوانده است اين ويرانه را		از خرابي چون نگه دارم دل ديوانه را؟
شمع در شبها به دست آرد دل پروانه را		رحم کن بر ما سيه بختان، که با آن سرکشي
پيش مردم شمع در بر مي‌کشد پروانه را		حسن و عشق پاک را شرم و حيا در کار نيست
پاک نتوان کرد با دامان تر آيينه را		کم نشد از گريه اندوهي که در دل داشتم
چون غنچه‌ي نشکفته نسيم سحري را		درياب اگر اهل دلي، پيشتر از صبح
ز پيش چشم من بردار اين ميناي خالي را		خمارآلوده‌ي يوسف به پيراهن نمي‌سازد
چو گردون بر سر چنگ آر آن جام هلالي را		مه نو مي‌نمايد گوشه‌ي ابرو، تو هم ساقي
خواب آشفته بود مردم زنداني را		جان محال است که در جسم بود فارغبال
چو گل در دست خود داريم نقد زندگاني را		به اميدي که چون باد بهار از در درون آيي
به تنهايي مخور چون خضر آب زندگاني را		حيات جاودان بي‌دوستان مرگي است پابرجا
نگردد قد خم مانع، شتاب زندگاني را		غنان سيل را هرگز شکست پل نمي‌گيرد
که در فصل خزان، برگ از هوا گيرد جدايي را		شود آسان دل از جان برگرفتن در کهنسالي
که گفت اي غنچه‌ي غافل، دهن پيش صبا بگشا؟		سزاي توست چون گل گريه‌ي تلخ پشيماني
مهياي گرستن شو، دگر مکتوب ما بگشا		شکايت نامه‌ي ما سنگ را در گريه مي‌آرد
به حق خنده‌ي گل کز جبين گره بگشا!		ميان اگر نکني باز، اختيار از توست
اين واي اگر سپهر رود بر مراد ما		با نامرادي از همه کس زخم مي‌خوريم
در دست دشمن است سلاح نبرد ما		در رزمگه، برهنه چو شمشير مي‌رويم
ترجيع بند ناله بود، بند بند ما		تا دور ازان لب شکرين همچو ني شديم
لاله‌ها بي‌داغ مي‌رويند از کهسار ما		شيوه‌ي ما سخت جانان نيست اظهار ملال
بر مراد دگران سير کند اختر ما		گريه بر حال کسان بيشتر از خود داريم
آسايش منزل نبود در سفر ما		يارب، که دعا کرد که چون قافله‌ي موج
خاک سر بالا نيارد کرد از تقصير ما		مادر از فرزند ناهموار خجلت مي‌کشد
سر پيش فکندن، ثمر پيشرس ما		همطالع بيديم درين باغ، که باشد
روح مجنون است مي‌آيد به استقبال ما		گردبادي را که مي‌بيني درين دامان دشت
آنجاکه تويي، در چه حساب است دل ما		اينجاکه منم، قيمت دل هر دو جهان است
دل را به آن بلاي خدا داده‌ايم ما		هر چند از بلاي خدا مي‌رمند خلق
اين گرد را به باد فنا داده‌ايم ما		هستي ز ما مجوي، که در اولين نفس
ترک قدح ز بيم عسس کرده‌ايم ما		چون بر زبان حديث خداترسي آوريم ؟
چون رشته‌هاي شمع به هم زنده‌ايم ما		روشن شود چراغ دل ما ز يکديگر
عمري است بر اميد عدم زنده‌ايم ما		بار گران، سبک به اميد فکندن است
از هواداران پابرجاي اين آبيم ما		چون حباب از يکدلان باده نابيم ما
ماهيان بي‌زبان عالم آبيم ما		بر دلي ننشيند از گفتار ما هرگز غبار
ورنه با موي ميان يار همتابيم ما		نارساييهاي طالع مانع است از اتحاد
در سواد آفرينش، چشم بيماريم ما؟		هيچ کس را دل نمي‌سوزد به درد ما، مگر
ديده‌اي از دامن گل پاکتر داريم ما		بلبلان در راه ما بيهوده مي‌ريزند خار
هرچه با ما مي‌کند پيري، سزاواريم ما		آنچه ما از دلسياهي با جواني کرده‌ايم
شيشه‌ي ناموس عالم در بغل داريم ما		هر که پا کج مي‌گذارد، ما دل خود مي‌خوريم
چون مه کنعان عزيزي در سفر داريم ما		از غبار کاروان چون چشم برداريم ما؟
طالع برگشته‌ي نقش نگين داريم ما		صاحب نامند از ما عالم و ما تيره‌روز
شمع از خاکستر پروانه مي‌ريزيم ما		نيست در طينت جدايي عاشق و معشوق را
مستي دنباله دار چشم خوبانيم ما		از شبيخون خمار صبحدم آسوده‌ايم
تشنه‌ي بويي ازان سيب زنخدانيم ما		چشم ما چون زاهدان بر ميوه‌ي فردوس نيست
در تماشاگاه ليلي بيد مجنونيم ما		از حجاب عشق نتوانيم بالا کرد سر
هر که شد ديوانه، چون زنجير همپاييم ما		با رفيقان موافق، بند و زندان گلشن است
خوشه بندد دانه‌ي زنجير در زندان ما		فيض ما ديوانگان کم نيست از ابر بهار
ميزبان ماست هر کس مي‌شود مهمان ما		رزق ما آيد به پاي ميهمان از خوان غيب
برنخيزد ناله از زنجير در زندان ما		در گرفتاري ز بس ثابت‌قدم افتاده‌ايم
بر شاخ گل گران نبود آشيان ما		از بال و پر غبار تمنا فشانده‌ايم
شد تازيانه‌ي حرص، قد خميده‌ي ما		گفتيم وقت پيري، در گوشه‌اي نشينيم
هر جا که پاگذاري، فرش است ديده‌ي ما		هرچند ديده‌ها را، ناديده مي‌شماري
کاش در پاي خم مي‌شکند شيشه‌ي ما		خوش بود در قدم صافدلان جان دادن
چون فاصله‌ي بيت بود فاصله‌ي ما		ما از تو جداييم به صورت، نه به معني
دل صد پاره بود سبحه‌ي صد دانه‌ي ما		مهره‌ي گل، پي بازيچه‌ي اطفال خوش است
آب بر دست سبو، گريه‌ي مستانه ما		روزگاري است که در دير مغان مي‌ريزد
شمع کافوري مهتاب به ويرانه‌ي ما		تيره روزيم، ولي شب همه شب مي‌سوزد
نفس چگونه بر آرد چراغ هستي ما؟		نسيم صبح فنا تيغ بر کف استاده است
تا شب مرگ به آخر نرسد بازي ما		پيري و طفل‌مزاجي به هم آميخته‌ايم
اي نسيم عافيت، شبگير کن از کوي ما		غنچه‌ي دلگير ما را برگ شکرخند نيست
هزار مرحله دارد شکسته‌پايي ما		تو پا به دامن منزل بکش که تا دامن
کرد در ايام بخت ما، قضاي خوابها		دولت بيدار اگر يک چند بيخوابي کشيد
که چون خورشيد طالع شد، نهان گردند کوکبها		مرا از قيد مذهبها برون آورد عشق او
هنوز مي‌پرد از شوق، چشم کوکبها		به يک کرشمه که در کار آسمان کردي
خواب يک خواب است و باشد مختلف تعبيرها		گفتگوي کفر و دين آخر به يک جا مي‌کشد
تاج شاهان، مهره‌ي بازيچه‌ي تقديرها		بر کلاه خود حباب‌آسا چه مي‌لرزي، که شد
بيمار شد طفل يتيم، از اختلاف شيرها		تا کرد ترک مي دلم، يک شربت آب خوش نخورد
اگر مي‌داشت آوازي، شکست شيشه‌ي دلها		نمي‌بود اينقدر خواب غرور دلبران سنگين
که بلبلان همه مستند و باغبان تنها		دلم به پاکي دامان غنچه مي‌لرزد
تا کي دگر به هم رسد اين تخته‌پاره‌ها		صحبت غنيمت است به هم چون رسيده‌ايم
زين سبب طفلان جدل دارند با ديوانه‌ها		نيست صائب ملک تنگ بي‌غمي جاي دو شاه
چه طرف بست ندانم ز پوچ‌گوييها؟		جز اين که داد سر خويش را به باد حباب
که شد سياه رخ کاغذ از دوروييها		چو فرد آينه با کاينات يکرو باش
فزود غفلت من از سفيدموييها		چنان که شير کند خواب طفل را شيرين
گنج خواهد خواست جاي باج ازين ملک خراب		ايمني جستم ز ويراني، ندانستم که چرخ
پوشيده است پست و بلند زمين در آب		شاه و گدا به ديده‌ي دريادلان يکي است
شکست شيشه من بي‌صداست همچو حباب		نمي‌خلد به دلي ناله‌ي شکايت من
در درون خانه‌اش ماه است و بيرون آفتاب		از رخت آيينه را خوش دولتي رو داده است
پياله را قدح شير مي‌کند مهتاب		بهشت بر مژه تصوير مي‌کند مهتاب
پياله گير که شبگير مي‌کند مهتاب		فروغ صحبت روشندلان غنيمت دان
ما صلح مي‌کنيم به يک سرمه دان شراب !		از چشم نيم‌مست تو با يک جهان شراب
اي واي اگر قدم ننهد در ميان شراب		من در حجاب عشقم و او در نقاب شرم
مباد آب حياتت دهد به جاي شراب !		به احتياط ز دست خضر پياله بگير
ز سنگلاخ فغان ساز مي‌کند سيلاب		بود ز وضع جهان هايهاي گريه‌ي من
که در محيط، کمر باز مي‌کند سيلاب		مجوي در سفر بيخودي مقام از من
که در خرابي من ناز مي‌کند سيلاب		من آن شکسته بنايم درين خراب آباد
گردني کج مي‌کني، باري مي از مينا طلب		آبرو در پيش ساغر ريختن دون‌همتي است
آرزوي هر دو عالم را ازو يکجا طلب		اهل همت را مکرر دردسر دادن خطاست
قرضي به رسم تجربه از دوستان طلب		معيار دوستان دغل، روز حاجت است
هر که يک دل را نوازش کرد، عالم را نواخت		خاکيان پاک طينت، دانه‌ي يک سبحه‌اند
از يک سخن سرد، دل ناز توان سوخت		واسوختگي شيوه‌ي ما نيست، و گرنه
مشت خوني مي‌توانستم به پاي دار ريخت		خودنمايي نيست کار خاکساران، ور نه من
تا به لب بردن، تمام اين ساغر سرشار ريخت		بس که گشتم مضطرب از لطف بي‌اندازه‌اش
ذکرش به خير باد که تسبيح من گسيخت !		صد عقده زهد خشک به کارم فکنده بود
دامن از هر چه کشيدم به گريبان آويخت		دست بر هر چه فشاندم به رگ جان آويخت
کوهم از پاي گرانخواب به دامان آويخت		گفتم از وادي غفلت قدمي بردارم
اي مقيمان چمن، رخنه‌ي ديوار کجاست ؟		ذوق نظاره‌ي گل در نگه پنهان است
چندان که مي‌برند به خاک، آرزو به جاست		دخل جهان سفله نگردد به خرج کم
مشت خار و خسي از سيل به ويرانه به جاست		خار خاري به دل از عمر سبکرو مانده است
هر که برخاست زجا، سلسله بر پا برخاست !		شب که صحبت به حديث سر زلف تو گذشت
هر سپندي که درين انجمن از جا برخاست		کرد تسليم به من مسند بيتابي را
که عجب ابر تري باز ز دريا برخاست !		برسان زود به من کشتي مي را ساقي
غنچه دلتنگ به باغ آمد و خندان برخاست		رفتن از عالم پر شور به از آمدن است
که هوش از سر من آستين‌فشان برخاست		کدام راه زد اين مطرب سبک مضراب ؟
آيينه صاف چون شد، آيينه ساز پيداست		در چشم پاکبازان، آن دلنواز پيداست
هر چيز از تو گم شد، وقت نماز پيداست		غير از خدا که هرگز، در فکر او نبودي
صفاي هر چمن از روي باغبان پيداست		عتاب و لطف ز ابروي گلرخان پيداست
ازين چه سود که ديوار گلستان پيداست ؟		مرا که خرمن گل در کنار مي‌بايد
وحشت سرو ز برچيدن دامان پيداست		دل آزاده درين باغ اقامت نکند
چه زني مهر بر آن نامه که مضمون پيداست ؟		به خموشي نشود راز محبت مستور
در شکر خواب بهارست خزاني که تراست		بي طراوت نشود سرو جواني که تراست
سر دارست بسامانتر ازين سر که مراست		حرف حق گرچه بلندست زمن چون منصور
چه کند سيل به ديوار خرابي که مراست ؟		هر که افتاد، ز افتادگي ايمن گردد
پيش رحمت چه بود گرد گناهي که مراست ؟		بحر، روشنگر آيينه‌ي سيلاب بود
امروز خشت ميکده‌ها از کتاب ماست !		از بس کتاب در گرو باده کرده‌ايم
خال بياض گردن او انتخاب ماست		يک نقطه انتخاب نکرده است هيچ کس
افشاندن دست از دو جهان، بال و پر ماست		در ظاهر اگر شهپر پرواز نداريم
ابريم که روشنگر ما در جگر ماست		روشن شود از ريختن اشک، دل ما
مژگان چو طفل بسته زبان ترجمان ماست		احوال خود به گريه ادا مي‌کنيم ما
آوارگي چو ريگ روان همعنان ماست		تنها نه‌ايم در ره دور و دراز عشق
شبي که صبح ندارد سياه مستي ماست		پرستشي که مدام است، مي پرستي ماست
کارم هميشه در گره از استخاره هاست		تا داده‌ام عنان توکل ز دست خويش
غافل که ناخدا هم ازين تخته پاره‌هاست		نادان دلش خوش است به تدبير ناخدا
بناي زندگي خضر نيز بر آب است		همين نه خانه‌ي ما در گذار سيلاب است
به چشم نرم تو بيدرد، پرده‌ي خواب است		اگر چه موي سفيدست صبح آگاهي
ديوانه‌ي ما را چه غم از روز حساب است ؟		دارد خط پاکي به کف از ساده‌دليها
گر زندگي خضر بود، نقش بر آب است		در عالم فاني که بقا پا به رکاب است
بيداري اين طايفه خميازه‌ي خواب است		از مردم دنيا طمع هوش مداريد
بي منت و بي فاصله بخشند، جواب است !		چون کوه، بزرگان جهان آنچه به سائل
در چارسوي دهر، دلم طفل مکتب است		در دست ديگران بود آزاد کردنم
در بساط من، همين خواب گران غفلت است		از بهار نوجواني آنچه برجا مانده است
يعقوب را به ديده‌ي بينا چه حاجت است ؟		چشم از براي روي عزيزان بود به کار
که غير عالم آب آنچه هست بر بادست		مرا ز پير خرابات نکته‌اي يادست
خطا ز صبح ازل، رزق آدميزادست		گنه به ارث رسيده است از پدر ما را
واي بر خضر که زنداني عمر ابدست		ما ازين هستي ده روزه به جان آمده‌ايم
بيگناهي که سزاوار به حبس ابدست !		نيست در عالم ايجاد بجز تيغ زبان
که مادر و پدر غم، وجود فرزندست		ز سادگي است به فرزند هر که خرسندست
همان دل است که فارغ ز خويش و پيوندست		دل درستي اگر هست آفرينش را
اگر زيادتيي هست، حسرتي چندست		به زير خاک غني را به مردم درويش
شب در نظر مردم بيدار، بلندست		غافل کند از کوتهي عمر شکايت
يک چشم زدن ره ز عدم تا به وجودست		اين هستي باطل چو شرر محض نمودست
ميناي تهي بي خبر از ذوق سجودست		کيفيت طاعت مطلب از سر هشيار
صبح نزديک است، در فکر شب تار خودست		گريه شمع از براي ماتم پروانه نيست
چون باز چشم بسته شکارم دل خودست		از شرم نيست بال و پر جستجو مرا
که همچو خضر گرفتار عمر جاويدست		خبر ز تلخي آب بقا کسي دارد
روز آزادي طفلان به معلم بارست		ترک عادت، همه گر زهر بود، دشوارست
که در شکنجه بود هر کشي که هشيارست		جهان به مجلس مستان بي خرد ماند
که هوس در دل مرغان قفس بسيارست		دل بي وسوسه از گوشه نشينان مطلب
سينه‌ي گرم مرا حق نفس بسيارست		بر جگر سوختگاني که درين انجمنند
اميد ما به نماز نکرده بيشترست		حضور خاطر اگر در نماز معتبرست
حضور خاطر عاشق هنوز در سفرست		شرر به آتش و شبنم به بوستان برگشت
خوردنش خون دل و ماندن او دردسرست		آنچه مانده است ز ته جرعه عمرم باقي
هر قطره عرق به نگهبان برابرست		رخساره‌ي ترا به نقاب احتياج نيست
بيداريم به خواب پريشان برابرست		غمنامه‌ي حيات مرا نيست پشت و روي
هر که از بيخبران است خبردارترست		هر که مست است درين ميکده هشيارترست
که ز شبنم، عرق شرم تو بيدارترست		از گل روي تو، غافل که تواند گل چيد؟
آن رسد زود به منزل که گرانبارترست		بار بردار ز دلها که درين راه دراز
سوختن از عرض مطلب پيش ما آسانترست		در طلب، ما بي زبانان امت پروانه‌ايم
پاي به خواب رفته درين ره روانترست		حيرت مرا ز همسفران پيشتر فکند
از کار هر که دست کشد کاردانترست		در کارخانه‌اي که ندانند قدر کار
عمر را در موسم پيري شتاب ديگرست		آب در پستي عنان خويش نتواند گرفت
چندان که شد نگه به نگه آشنا بس است		اظهار عشق را به زبان احتياج نيست

بيد مجنونيم در بستانسراي روزگار

تازه های مقالات

بیشترین بازدید هفته