گفتگو با خانم دکتر نسرين السادات علوي
با توجه به شيوع بالاي سرطان پستان در زنان و پايين بودن سن نسبي ابتلا به اين بيماري در ايران، بسيار محتمل است که ابتلا به اين سرطان مصادف شود با بارداري يک زن. در اين صورت، چه ملاحظاتي بايد در نظر گرفته شود تا بارداري و بيماري بتوانند با هم کنار بيايند؟ اين، پرسشي است که از دکتر نسرين‌السادات علوي، فوق‌تخصص جراحي سرطان پرسيده‌ايم و آنچه مي‌خوانيد، پاسخ‌هاي او به اين سوال و سوال‌هايي از همين قبيل است.
آيا احتمال دارد يک خانم در حالي که باردار است، به سرطان پستان مبتلا شود؟
بله، سرطان پستان در هر موقعي از زندگي يک خانم ممکن است اتفاق بيفتد؛ از جمله در هنگام بارداري و شيردهي. اين سرطان در کمين همه خانم‌ها در هر دوره از زندگي است.
بارداري، احتمال ابتلا به آن را بيشتر مي‌کند يا کمتر؟
اصلا هيچ تاثيري ندارد. يعني ميزان ابتلا به اين سرطان در دوران بارداري با ميزان ابتلا به آن در ساير دوران‌هاي زندگي هيچ تفاوتي ندارد. به همان صورتي که خانم‌ها در دوران غير از بارداري به اين بيماري مبتلا مي‌شوند، در دوران بارداري هم احتمال ابتلاي‌شان هست.
سن بارداري چطور؟ آن هم تاثيري ندارد؟
نه، آن هم تاثير چنداني ندارد. درست است که اگر خانمي اولين بارداري‌اش بعد از سن 30 سالگي باشد، احتمال ابتلا‌ي‌اش به سرطان پستان کمي بيشتر مي‌شود، اما اين به معني آن نيست که او در دوراني که باردار است مبتلا به اين بيماري شود. ممکن است سرطان در بارداري يادر هر زمان ديگري اتفاق بيفتد اگر خانم 40 سالهاي باردار باشد در مقايسه با خانم 30 ساله اي که باردار است، از نظر احتمال ابتلا هيچ تفاوتي بين آنها وجود ندارد. البته افرادي که سن بالاتري دارند احتمال ابتلاي‌شان به سرطان پستان بيشتر است اما اين احتمال ربطي به بارداري ندارد و به سن خانم مرتبط است.
چرا يک خانم باردار ممکن است به سرطان پستان مبتلا شود؟
علت سرطان پستان به‌طور کامل کشف نشده و هنوز مشخص نيست چرا سلولي در سينه رشد مي‌کند و تبديل به سرطان مي‌شود. درست است که مي‌دانيم برخي از عوامل از جمله سابقه خانوادگي و سبک زندگي در بروز اين قضيه مهم است اما علت اصلي سرطان ناشناخته است. در دوران بارداري هم همين‌طور است. علت سرطان در دوران بارداري هم نامشخص است. تنها چيزي که در خانم‌هاي باردار نسبت به خانم‌هاي غيرباردار، تفاوت وجود دارد اين است که به دليل اينکه سينه‌ها در دوران بارداري متورم هستند و بزرگ‌تر مي‌شوند، توده‌هايش ديرتر پيدا مي‌شوند. و خانم‌ها معمولا انتظار ندارند که در سينه‌هايشان توموري تشکيل شده باشد. و هر چيزي که در سينه پيدا مي‌کنند به بارداري خود ربط مي‌دهند؛ مثلا تصور مي‌کنند شير در سينه جمع شده است. سرطان‌هاي دوران بارداري و شيردهي ديرتر تشخيص داده مي‌شود و حتي ممکن است در مراحل پيشرفته‌تري به پزشک مراجعه شود.
علايم اين سرطان در دوران بارداري چگونه است؟
اغلب خانم‌هايي که سرطان پستان دارند با يک توده بدون درد به پزشک مراجعه مي‌کنند. اين توده بدون درد به طور اتفاقي توسط خانم باردار لمس شود که اين خانم بايد به پزشک مراجعه کنند تا با انجام بررسي‌هاي لازم مشکل‌شان بررسي شود. تورم پستان، غيرقرينه شدن پستان، افزايش اندازه نسبت به پستان ديگر، کشيده شدن پوست پستان به داخل، تغيير شکل نوک پستان، تغيير رنگ پستان (رنگ قرمز در تشخيص بسيار مهم است) و ترشحات داخلي در دوران بارداري در خيلي اوقات ديده مي‌شود که البته در اغلب موارد خوش‌خيم هستند و ربطي به سرطان ندارند اما با اين همه، اگر ترشحات يک طرفه بوده و از يک منفذ پستان خارج شود براي ما بسيار اهميت دارد و بايد بررسي شود.
آيا ممکن است امتناع از خوردن شير توسط نوزاد بيانگر سرطان پستان باشد؟
نه! سلول‌هاي سرطاني به داخل شير راه پيدا نمي‌کنند و موجب تغيير طعم شير نمي‌شوند و شير ضرري براي بچه ندارد. اما در موقع درمان و شيمي‌درماني، شيردهي معمولا بايد قطع شود. اما شيردهي از پستاني که مبتلا به سرطان شده هيچ تفاوتي با شيردهي از پستان سالم ندارد.
تشخيص سرطان پستان در بارداري چگونه است؟
هر ضايعه و هر تغيير پوستي در خانم‌هايي باردار و غيرباردار بايد بيشتر بررسي شود. در خانم‌هاي باردار براي تشخيص سرطان پستان از معاينه دقيق و از سونوگرافي استفاده مي‌شود اگر به توده‌اي برخورد کرديم معمولا از آن نمونه‌برداري مي‌کنيم. در دوران بارداري محدوديت‌هاي براي انجام روش‌هاي تشخيصي وجود دارد. از جمله اينکه ماموگرافي را معمولا به دليل اشعه سعي مي‌کنيم انجام ندهيم. در صورتي که مجبور شديم ماموگرافي را در زن باردار انجام دهيم مي‌توانيم با قرار دادن وسايل محافظ کننده‌‌اي به نام «شيلد» روي شکم مادر که مانع از نفوذ اشعه به بچه مي‌شود، اين روش تشخيص را انجام مي‌دهيم. که در اين صورت ماموگرافي خطرناک نخواهد بود. در عين حال براي انجام عمل‌هاي جراحي و نمونه‌برداري سعي مي‌کنيم در خانم باردار از روش‌هايي استفاده کنيم که بي‌هوشي عمومي لازم نداشته باشند و با بي‌حسي موضعي اين کار را انجام دهيم. البته در صورتي که ثابت شود توده سرطاني است و نياز به عمل جراحي داشته باشد، آن موقع مي‌توانيم با رعايت برخي از مسايل بيمار را در حين بارداري عمل جراحي کنيم و براي بي‌هوشي هم از داروهايي استفاده مي‌کنيم که براي بچه ضرر نداشته باشد.
سير درماني سرطان پستان در بارداري چگونه است؟
بستگي به اين دارد که سرطان پستان در چه زماني از بارداري تشخيص داده شود. اگر در اوايل بارداري تشخيص داده شود، ممکن است پيشنهاد کنيم که مادر، فرزندش را سقط کند؛ چرا که درمان‌هايي که براي او شروع مي‌شود ممکن است در سه‌ماهه اول بارداري براي جنين خطرناک باشد و موجب بروز مشکلاتي شود. اما اگر در سه‌ماهه دوم و سوم تشخيص داده شود، در عين حال که عمل جراحي را در حين بارداري انجام مي‌دهيم، درمان‌ها را بعد از آن مي‌توانيم براي بيمارمان انجام دهيم و اختلالي هم براي جنين ايجاد نمي‌شود. پس دو مرحله را بايد در نظر گرفت: يکي اينکه بيمار در چه مرحله‌اي از بارداري قرار دارد و ديگر اينکه در چه مرحله‌اي از بيماري قرار دارد و چه درمان‌هايي براي او پيشنهاد مي‌شود و اين دو مساله بايد به دقت مورد بررسي قرار گرفته و در نهايت تصميم‌گيري شود. تقدم و تاخر کارهاي درماني مثل عمل جراحي و شيمي‌درماني و راديوتراپي مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد. اگر بيمار در مرحله‌اي باشد که قرار باشد جراحي شود، اين کار انجام مي‌شود و اگر توده کوچک باشد گاهي با بي‌حسي موضعي عمل مي‌شود اما خوشبختانه در حال حاضر داروها‌ي زيادي وجود دارد که بسياري از آنها در بارداري خطر زيادي براي جنين و مادر ايجاد نمي‌کنند همان‌طور که ما مي‌توانيم آپانديسيت را در بارداري عمل کنيم و مشکلي هم ايجاد نمي‌شود؛ سرطان پستان را هم مي‌توانيم به همان صورت عمل کنيم و معمولا با در نظر گرفتن برخي از مسايل و انتخاب داروي مناسب مشکلي براي جنين و مادر پيش نخواهد آمد. شيمي‌درماني در سه‌ماهه دوم و سوم قابل انجام است و مشکلي براي جنين ايجاد نمي‌کند اما پرتودرماني را معمولا سعي مي‌کنيم به بعد از زايمان منتقل کنيم. وقتي در نيمه دوم بارداري متوجه سرطان پستان مادر باردار مي‌شويم، جراحي و شيمي‌درماني‌اش انجام مي‌شود و وقتي شيمي درماني تمام شد، معمولا بچه به دنيا آمده است و بعد اشعه درماني بعد از زايمان انجام مي‌شود
شيردهي بعد از سرطان پستان چگونه خواهد بود؟
معمولا وقتي براي بيمار، درمان سرطان پستان انجام مي‌شود، به مادر گفته مي‌شود که شيردهي را قطع کند. چون داروهايي که به بيمار مي‌دهيم معمولا مادر نبايد به فرزندش شير بدهد. البته اين مادر پس از گذراندن مراحل درماني قادر است که به فرزند بعدي‌اش شير بدهد اما دادن شير مادر به نوزادي که مادرش تحت شيمي‌درماني است توصيه نمي‌شود.
آيا امکان بارداري بعد از سرطان پستان وجود دارد؟
درمان‌هايي که براي سرطان پستان انجام مي‌شود موجب نازايي کامل نخواهد شد. يعني فرد بعد از سرطان پستان امکان بچه‌دار شدن دارد. البته اين در مورد بيماران مختلف، متفاوت است و تصميم با پزشک است که آيا خانمي بعد از سرطان پستان باردار شود يا خير. اولا براي ما مهم است که نوع سرطان پستان چگونه است چرا که برخي از انواع سرطان‌هاي پستان به هورمون‌ها حساس هستند و برخي‌ها به هورمون حساس نيستند. معمولا به بيماراني که براي سرطان پستان درمان مي شوند توصيه مي‌شود بعد از اتمام درمان‌شان براي بچه‌دارشدن حداقل 2 سال صبر کنند به برخي از بيماران که تومورشان به هورمون حساس است ممکن است گفته شود که تا 5 سال صبر کنند و از بچه‌دارشدن جلوگيري کنند. اما باز هم تاکيد مي کنم که وضعيت بيمار و وضعيت تومور و شرايط فرهنگي و خانوادگي بسيار مهم است. چرا که اگر برخي خانم‌ها بخواهند اين مدت صبر کنند، سالهاي طلايي بچه‌دارشدن را از دست خواهد داد. در اين صورت، ممکن است به او زودتر اجازه بچه‌دارشدن داده شود. به بيماري که دو فرزند دارد ممکن است توصيه شود که ديگر بچه‌دار نشود.
منبع: www.salamat.com
