![برنامه غذايي متناسب با اقتصاد خانواده برنامه غذايي متناسب با اقتصاد خانواده](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/1d4828b1-8510-4428-bba2-4fe9626b655d.jpg)
برنامه غذايي متناسب با اقتصاد خانواده
يكي از مسائلي كه در زندگي روزمره بايد به آن اهميت ويژه اي دارد ، كيفيت مواد غذايي دريافتي و تغذيه بهينه مي باشد.
اما يكي از عوامل موثر برتغذيه افراد ، سطح اقتصاد و درآمد آنان مي باشد ، به طوري كه درآمد پايين يكي از دلايل عدم دريافت تغذيه مناسب مي باشد و آن را مختل مي كند. حتي بعضي از مردم درآمد مناسبي دارند ، اما بخش كمي از آن را صرف تغذيه كامل مي نمايند ، غافل از اينكه عدم دريافت تغذيه مناسب خود باعث ضرر و زيان هاي اقتصادي مربط به درمان و همچنين پايين آوردن بازده و كارايي افراد مي شود و مهم تر از آن اين كه آسيب هاي جبران ناپذيري را به سلامت انسان وارد مي كند.
بنابراين درا ين مقاله رژيم غذايي براي افراد كم درامد جامعه و توصيه هايي در مورد انتخاب مواد غذايي براي تأمين مواد مغذي مورد نياز آنها، مورد توجه قرار گرفته است .
قبل از اين كه به بررسي اين مسأله بپردازيم ، ابتدا در مورد درشت مغذي ها وريز مغذي هاي رژيم غذايي ، توضيحي مختصر مي دهيم.
مواد مغذي كه از رژيم مغذي ها و ريز مغذي ها تقسيم بندي مي شوند.
درشت مغزي ها شامل كربوهيدرات ها ، پروتئين ها ، و چربي ها هستند و ريز مغزي ها شامل ويتامين ها و مواد معدني مي باشند .
با توجه به دسته بندي ذكر شده ، از بين درشت مغذي ها ، پروتئين ها نسبت به كربوهيدرات ها و چربي ها از نظر اقتصادي گران تر مي باشند و در بين خود پروتئين ها ، پروتئين هاي حيواني مانند گوشت قرمز ، مرغ و ماهي نسبت به پروتئين هاي گياهي از هزينه بالاتري برخوردار مي باشند.
بنابراين بهتر است براي تأمين پروتئين مورد نياز از منابع گياهي مانند حبوبات (سويا ، عدس ، نخود ، لوبيا ...)و ساير منابع حيواني مانند ، شير و تخم مرغ استفاده شود.
البته تخم مرغ داراي ارزش بالاي پروتئين مي باشد و به عنوان مثال، تركيب آن با سيب زميني ، ارزشي معادل با ارزش گوشت و برنج يا حتي بيشتر را دارا مي باشد كه اين مورد به خوبي در كوكوهايي مثل كوكوي سيب زميني ديده مي شود.
پس بهتر است براي بالا بردن ارزش پروتئين مواد غذايي ، آنها را به صورت تركيبي مانند تركيب غلات و حبوبات استفاده نماييد كه اين امر در سنت غذاهاي ايراني همچون عدس پلو ، لوبيا پلو و باقلا پلو رعايت مي شود.
يكي از مواد غذايي ديگري را كه مي توان جايگزين گوشت كرد ، سويا مي باشد . سويا ، اضافه بر اين كه داراي پروتئين است ، نسبت به گوشت مزيت هاي ديگري نيز دارد.
تحقيقات مختلف حاكي از آن است كه سويا باعث پيشگيري از ابتلا به بيماري هاي قلبي عروقي ، پوكي استخوان ، سرطان هايي نظير سرطان كولون ، سرطان سينه ، سرطان پروستات و افسردگي مي شود از طرفي سويا به دليل دارا بودن فيبر غذايي ، براي افراد مبتلا به يبوست مناسب است ، البته در گوشت، آهن و ويتامين B12 خوبي نيز وجود دارد كه لازم است گاه گاه مقداري گوشت هم در رژيم غذايي گنجانده شود.
ماده جايگزين ديگر ، عدس مي باشد كه علاوه بر پروتئين ، داراي آهن غير هم و فيبر است . لوبيا ، نخود و لپه نيز از حبوباتي هستند كه پروتئين و فيبر زيادي دارند.
از آنجايي كه گوشت علاوه بر پروتئين ، داراي ويتامين هاي گروه B مي باشد ، بنابراين بهتر است از مخمر آبجو (ماءالشعير) كه داراي ويتامين هاي مذكور به همراه ويتامين C مي باشد ، به جاي نوشابه استفاده شود(البته ويتامين B12 كافي ندارد).
از ديگر مواد مغذي كه در گوشت وجود دارد ، ريز مغذي آهن مي باشد . آهن به دو صورت آهن هم (در انواع گوشت ) و آهن غير هم(در تخم مرغ ، حبوبات ، غلات و خشكبار شامل مغز دانه ها وبرگه ها و به خصوص برگ زردآلو) وجود دارد.
پس براي تأمين آهن ، به جاي گوشت مي توان از منابع آهن غير هم كه در بالا اشاره شد ، استفاده نمود. البته ناگفته نماند كه جذب آهن غيرهم كمتر مي باشد ، پس براي جذب بهتر آن مي توان از ويتامين C كه در سبزيجات و ميوه هاي تازه وجوددارد استفاده كرد.در ضمن ، تانن موجود در چاي ، جذب آهن را كاهش مي دهد و نبايد بلافاصله بعد از صرف غذا يا مواد غذايي حاوي آهن ، چاي مصرف شود.
همچنين آهن و كلسيم براي جذب ، با يكديگر در بدن رقابت مي كنند، به همين علت سعي نماييد مواد غذايي حاوي آهن با لبنيات كه داراي كلسيم هستند ، مصرف نشوند و بين مصرف آنها مدت كوتاهي فاصله گذاشته شود .
تاكيد بر دريافت مناسب آهن به اين دليل مي باشد كه كمبود آن باعث پايين آمدن سطح بازدهي و كارايي افراد مي شود و در كودكان ، قدرت تمركز و يادگيري را كاهش مي دهد و باعث ايجاد خستگي زودرس در آنها مي شود كه همه اين موارد بر ميزان اقتصاد و درآمد افراد تأثير منفي مي گذارند.
لازم به ذكر است افرادي كه كم خوني ناشي از فقر آهن دارند ، بايد از مكمل هاي آهن استفاده نمايند ، زيرا آهن موجود در رژيم غذايي نمي تواند نياز آنها را به آهن برطرف نمايد .
دومين دسته از درشت مغذي ها ، كربوهيدرات ها هستند. كربو هيدرات ها شامل گندم ، برنج ، نان ها ، سيب زميني ، ذرت و... مي باشند .
كيفيت (نوع) و كميت (مقدار) كربوهيدارت مصرفي قابل اهميت است .
به طور كلي ، 65-55 درصد انرژي از كربوهيدرات ها ، 15-10 درصد از پروتئين ها و 35-25 درصد از چربي ها تأمين مي شود . مصرف كمتر يا بيشتر از اين مقدار سهم كربوهيدرات ها ، تعادل بين سه گروه مذكور را بر هم مي زند . از طرفي ، مصرف بيشتر كربوهيدرات ها به جاي پروتئين ها (علت شيوع چاقي در افراد فقير) نه تنها باعث تامين تغذيه مناسب نمي شود ، بلكه باعث ايجاد چاقي و به دنبال آن بيماري هايي نظير بيماري ديابت ، بيماري هاي قلبي ـ عروقي و... مي شود . بهتر است نوع كربوهيدرات مصرفي را هم ارتقاء دهيد. از مصرف نان هاي فانتزي (باگت ، بربري ماشيني و...) و انواع كيك ها كه ارزش تغذيه اي كمتري دارند ، خودداري نماييد و هزينه آن را صرف خريد نان هاي سبوسدار مانند نان سنگك و نان جو كه داراي مواد مغذي با ارزش و فيبر مي باشند ، نماييد ، البته نان هاي فانتزي به علت تخمير مناسب ، از نان هاي تهيه شده با جوش شيرين مثل بيشتر نان هاي لواش ، بسيار بهتر هستند.
جوانه گندم يك ماده غذايي با ارزش بالا (داراي مواد مغذي بسيار زياد و كالري كم ) مي باشد كه داراي اكثر مواد معدني و ويتامين هاست و مي توان از آن به عنوان يك ماده غذايي با ارزش استفاده كرد ، ضمن اينكه خزينه بالايي صرف خريدآن نمي شود.
از آرد و ماكاروني هاي غني شده موجد در بازار استفاده نماييد كه در حين غني سازي مواد معدني مانند آهن ، روي و ويتامين هايي نظير اسيد فوليك ، ويتامين C و بعضي ديگر از ويتامين هاي گروه B به اين مواد غذايي اضافه مي شود.
از مصرف تنقلات مانند چيپس ، پفك ، شيريني و نوشابه خودداري نماييد تا هزينه هاي مربوط به خريد آنها كاهش يابد.
از قند و شكر كمتري استفاده كنيد تا به دندان ها صدمه زده نشود و به جاي آن از منابع كلسيم (شير و فرآورده هاي آن) و ويتامين C كه براي سلامت دندان ها و لثه ها ضروري است استفاده شود تا هزينه هاي سرسام آور مربوط به درمان دهان و دندان كاهش يابد .
براي تأمين ريز مغذي ها مي توان از ميوه جات و سبزيجات استفاده نمود.
سبزيجات داراي و يتامين هايي همچون ويتامين K,A,C و بعضي از انواع ويتامين هاي گروه B و اكثر مواد معدني مي باشند و از آنجايي كه قيمت آنها مناسب است ، مصرف روزانه سبزيجات براي تأمين مواد مغذي مورد نياز توصيه مي شود.
ميوه ها را مي توان از بازار و ميادين تره بار و ديگر جاهايي كه به صورت دولتي عرضه مي شوند و قيمت نسبتا پايين تري دارند ، تهيه نمود ، ضمنا ارزش غذايي ميوه هاي ارزان قيمت ، از ديگر ميوه هاي گران قيمت ، كمتر نيست.
مصرف شير و فرآورده هاي آن با توجه به تأمين درشت مغذي ها و ريزمغذي هايي از جمله كلسيم و مناسب بودن قيمت آنها ، به تغذيه مناسب كمك مي نمايد .
و اما در مورد چربي ها ؛ سعي كنيد از روغن هاي يارانه اي كه عرضه مي شود، روغن هاي مايع را به جاي روغن هاي جامد تقبل نماييد . بدين طريق از ابتلا به بيماري هايي نظير بيماري هاي قلبي ـ عروقي و افسردگي (به دليل امگاـ3 موجود در روغن مايع) پيشگيري مي شود و هزينه هاي مربوط به درمان اين بيماري ها كاهش مي يابد ، ولي در مصرف روغن ، حتي از نوع مايع نيز افراط نكنيد.
خانم هاي باردار و شيرده و كودكان و نوجوانان در مرحله بلوغ ، بايد از لحاظ كيفيت و كميت دريافت غذايي در اولويت قرار داده شوند.
از كل درآمد ماهانه ، هزينه بيشتري را براي خريد مواد غذايي نسبت به پوشاك و ساير خريدهايي كه اهميت كمتري دارند ، اختصاص دهيد .
و در آخر اين جمله را از ياد نبريد كه پس انداز براي روز به اصطلاح مبادا عاقلانه است ، اما تغذيه مناسب امروز از روز مبادا مهم تر است .
منبع:دنياي تغذيه ،شماره ي 92
اما يكي از عوامل موثر برتغذيه افراد ، سطح اقتصاد و درآمد آنان مي باشد ، به طوري كه درآمد پايين يكي از دلايل عدم دريافت تغذيه مناسب مي باشد و آن را مختل مي كند. حتي بعضي از مردم درآمد مناسبي دارند ، اما بخش كمي از آن را صرف تغذيه كامل مي نمايند ، غافل از اينكه عدم دريافت تغذيه مناسب خود باعث ضرر و زيان هاي اقتصادي مربط به درمان و همچنين پايين آوردن بازده و كارايي افراد مي شود و مهم تر از آن اين كه آسيب هاي جبران ناپذيري را به سلامت انسان وارد مي كند.
بنابراين درا ين مقاله رژيم غذايي براي افراد كم درامد جامعه و توصيه هايي در مورد انتخاب مواد غذايي براي تأمين مواد مغذي مورد نياز آنها، مورد توجه قرار گرفته است .
قبل از اين كه به بررسي اين مسأله بپردازيم ، ابتدا در مورد درشت مغذي ها وريز مغذي هاي رژيم غذايي ، توضيحي مختصر مي دهيم.
مواد مغذي كه از رژيم مغذي ها و ريز مغذي ها تقسيم بندي مي شوند.
درشت مغزي ها شامل كربوهيدرات ها ، پروتئين ها ، و چربي ها هستند و ريز مغزي ها شامل ويتامين ها و مواد معدني مي باشند .
با توجه به دسته بندي ذكر شده ، از بين درشت مغذي ها ، پروتئين ها نسبت به كربوهيدرات ها و چربي ها از نظر اقتصادي گران تر مي باشند و در بين خود پروتئين ها ، پروتئين هاي حيواني مانند گوشت قرمز ، مرغ و ماهي نسبت به پروتئين هاي گياهي از هزينه بالاتري برخوردار مي باشند.
بنابراين بهتر است براي تأمين پروتئين مورد نياز از منابع گياهي مانند حبوبات (سويا ، عدس ، نخود ، لوبيا ...)و ساير منابع حيواني مانند ، شير و تخم مرغ استفاده شود.
البته تخم مرغ داراي ارزش بالاي پروتئين مي باشد و به عنوان مثال، تركيب آن با سيب زميني ، ارزشي معادل با ارزش گوشت و برنج يا حتي بيشتر را دارا مي باشد كه اين مورد به خوبي در كوكوهايي مثل كوكوي سيب زميني ديده مي شود.
پس بهتر است براي بالا بردن ارزش پروتئين مواد غذايي ، آنها را به صورت تركيبي مانند تركيب غلات و حبوبات استفاده نماييد كه اين امر در سنت غذاهاي ايراني همچون عدس پلو ، لوبيا پلو و باقلا پلو رعايت مي شود.
يكي از مواد غذايي ديگري را كه مي توان جايگزين گوشت كرد ، سويا مي باشد . سويا ، اضافه بر اين كه داراي پروتئين است ، نسبت به گوشت مزيت هاي ديگري نيز دارد.
تحقيقات مختلف حاكي از آن است كه سويا باعث پيشگيري از ابتلا به بيماري هاي قلبي عروقي ، پوكي استخوان ، سرطان هايي نظير سرطان كولون ، سرطان سينه ، سرطان پروستات و افسردگي مي شود از طرفي سويا به دليل دارا بودن فيبر غذايي ، براي افراد مبتلا به يبوست مناسب است ، البته در گوشت، آهن و ويتامين B12 خوبي نيز وجود دارد كه لازم است گاه گاه مقداري گوشت هم در رژيم غذايي گنجانده شود.
ماده جايگزين ديگر ، عدس مي باشد كه علاوه بر پروتئين ، داراي آهن غير هم و فيبر است . لوبيا ، نخود و لپه نيز از حبوباتي هستند كه پروتئين و فيبر زيادي دارند.
از آنجايي كه گوشت علاوه بر پروتئين ، داراي ويتامين هاي گروه B مي باشد ، بنابراين بهتر است از مخمر آبجو (ماءالشعير) كه داراي ويتامين هاي مذكور به همراه ويتامين C مي باشد ، به جاي نوشابه استفاده شود(البته ويتامين B12 كافي ندارد).
از ديگر مواد مغذي كه در گوشت وجود دارد ، ريز مغذي آهن مي باشد . آهن به دو صورت آهن هم (در انواع گوشت ) و آهن غير هم(در تخم مرغ ، حبوبات ، غلات و خشكبار شامل مغز دانه ها وبرگه ها و به خصوص برگ زردآلو) وجود دارد.
پس براي تأمين آهن ، به جاي گوشت مي توان از منابع آهن غير هم كه در بالا اشاره شد ، استفاده نمود. البته ناگفته نماند كه جذب آهن غيرهم كمتر مي باشد ، پس براي جذب بهتر آن مي توان از ويتامين C كه در سبزيجات و ميوه هاي تازه وجوددارد استفاده كرد.در ضمن ، تانن موجود در چاي ، جذب آهن را كاهش مي دهد و نبايد بلافاصله بعد از صرف غذا يا مواد غذايي حاوي آهن ، چاي مصرف شود.
همچنين آهن و كلسيم براي جذب ، با يكديگر در بدن رقابت مي كنند، به همين علت سعي نماييد مواد غذايي حاوي آهن با لبنيات كه داراي كلسيم هستند ، مصرف نشوند و بين مصرف آنها مدت كوتاهي فاصله گذاشته شود .
تاكيد بر دريافت مناسب آهن به اين دليل مي باشد كه كمبود آن باعث پايين آمدن سطح بازدهي و كارايي افراد مي شود و در كودكان ، قدرت تمركز و يادگيري را كاهش مي دهد و باعث ايجاد خستگي زودرس در آنها مي شود كه همه اين موارد بر ميزان اقتصاد و درآمد افراد تأثير منفي مي گذارند.
لازم به ذكر است افرادي كه كم خوني ناشي از فقر آهن دارند ، بايد از مكمل هاي آهن استفاده نمايند ، زيرا آهن موجود در رژيم غذايي نمي تواند نياز آنها را به آهن برطرف نمايد .
دومين دسته از درشت مغذي ها ، كربوهيدرات ها هستند. كربو هيدرات ها شامل گندم ، برنج ، نان ها ، سيب زميني ، ذرت و... مي باشند .
كيفيت (نوع) و كميت (مقدار) كربوهيدارت مصرفي قابل اهميت است .
به طور كلي ، 65-55 درصد انرژي از كربوهيدرات ها ، 15-10 درصد از پروتئين ها و 35-25 درصد از چربي ها تأمين مي شود . مصرف كمتر يا بيشتر از اين مقدار سهم كربوهيدرات ها ، تعادل بين سه گروه مذكور را بر هم مي زند . از طرفي ، مصرف بيشتر كربوهيدرات ها به جاي پروتئين ها (علت شيوع چاقي در افراد فقير) نه تنها باعث تامين تغذيه مناسب نمي شود ، بلكه باعث ايجاد چاقي و به دنبال آن بيماري هايي نظير بيماري ديابت ، بيماري هاي قلبي ـ عروقي و... مي شود . بهتر است نوع كربوهيدرات مصرفي را هم ارتقاء دهيد. از مصرف نان هاي فانتزي (باگت ، بربري ماشيني و...) و انواع كيك ها كه ارزش تغذيه اي كمتري دارند ، خودداري نماييد و هزينه آن را صرف خريد نان هاي سبوسدار مانند نان سنگك و نان جو كه داراي مواد مغذي با ارزش و فيبر مي باشند ، نماييد ، البته نان هاي فانتزي به علت تخمير مناسب ، از نان هاي تهيه شده با جوش شيرين مثل بيشتر نان هاي لواش ، بسيار بهتر هستند.
جوانه گندم يك ماده غذايي با ارزش بالا (داراي مواد مغذي بسيار زياد و كالري كم ) مي باشد كه داراي اكثر مواد معدني و ويتامين هاست و مي توان از آن به عنوان يك ماده غذايي با ارزش استفاده كرد ، ضمن اينكه خزينه بالايي صرف خريدآن نمي شود.
از آرد و ماكاروني هاي غني شده موجد در بازار استفاده نماييد كه در حين غني سازي مواد معدني مانند آهن ، روي و ويتامين هايي نظير اسيد فوليك ، ويتامين C و بعضي ديگر از ويتامين هاي گروه B به اين مواد غذايي اضافه مي شود.
از مصرف تنقلات مانند چيپس ، پفك ، شيريني و نوشابه خودداري نماييد تا هزينه هاي مربوط به خريد آنها كاهش يابد.
از قند و شكر كمتري استفاده كنيد تا به دندان ها صدمه زده نشود و به جاي آن از منابع كلسيم (شير و فرآورده هاي آن) و ويتامين C كه براي سلامت دندان ها و لثه ها ضروري است استفاده شود تا هزينه هاي سرسام آور مربوط به درمان دهان و دندان كاهش يابد .
براي تأمين ريز مغذي ها مي توان از ميوه جات و سبزيجات استفاده نمود.
سبزيجات داراي و يتامين هايي همچون ويتامين K,A,C و بعضي از انواع ويتامين هاي گروه B و اكثر مواد معدني مي باشند و از آنجايي كه قيمت آنها مناسب است ، مصرف روزانه سبزيجات براي تأمين مواد مغذي مورد نياز توصيه مي شود.
ميوه ها را مي توان از بازار و ميادين تره بار و ديگر جاهايي كه به صورت دولتي عرضه مي شوند و قيمت نسبتا پايين تري دارند ، تهيه نمود ، ضمنا ارزش غذايي ميوه هاي ارزان قيمت ، از ديگر ميوه هاي گران قيمت ، كمتر نيست.
مصرف شير و فرآورده هاي آن با توجه به تأمين درشت مغذي ها و ريزمغذي هايي از جمله كلسيم و مناسب بودن قيمت آنها ، به تغذيه مناسب كمك مي نمايد .
و اما در مورد چربي ها ؛ سعي كنيد از روغن هاي يارانه اي كه عرضه مي شود، روغن هاي مايع را به جاي روغن هاي جامد تقبل نماييد . بدين طريق از ابتلا به بيماري هايي نظير بيماري هاي قلبي ـ عروقي و افسردگي (به دليل امگاـ3 موجود در روغن مايع) پيشگيري مي شود و هزينه هاي مربوط به درمان اين بيماري ها كاهش مي يابد ، ولي در مصرف روغن ، حتي از نوع مايع نيز افراط نكنيد.
خانم هاي باردار و شيرده و كودكان و نوجوانان در مرحله بلوغ ، بايد از لحاظ كيفيت و كميت دريافت غذايي در اولويت قرار داده شوند.
از كل درآمد ماهانه ، هزينه بيشتري را براي خريد مواد غذايي نسبت به پوشاك و ساير خريدهايي كه اهميت كمتري دارند ، اختصاص دهيد .
و در آخر اين جمله را از ياد نبريد كه پس انداز براي روز به اصطلاح مبادا عاقلانه است ، اما تغذيه مناسب امروز از روز مبادا مهم تر است .
منبع:دنياي تغذيه ،شماره ي 92
/ج