![اقتصاد خانواده چيست؟ اقتصاد خانواده چيست؟](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/0559a11a-001b-43df-917f-4143b41851c7.jpg)
اقتصاد خانواده چيست؟
نویسنده : وجیهه گلمکانی
حرف اول: اهميت اقتصاد خانواده
اقتصاددانان کلاسيک بخصوص بعد از جنگ جهاني دوم به تجليل رفتارهاي اقتصادي خانواده به عنوان اولين سازمان اجتماعي دست زده اند و هيچ جنبه از زندگي خانوادگي نبوده که از نظر اقتصاددانان دور مانده باشد و اقتصاد خانواده شامل مباحث بسيار وسيع و گسترده اي از قبيل مسائل و موضوعات بسيار خصوصي خانوادگي مثل ازدواج، روش هاي کنترل بارداري؛ تعداد فرزند، تعداد ساعات کار و صدها مساله ديگر نيز مي شود، اما در اين مجموعه سعي شده است که مطالبي کاربردي تر و در ارتباط با اقلام اصلي تشکيل دهنده سبد هزينه هاي خانواده، مطرح مي شود.
اقتصاد خانواده چيست؟
قبل از اينکه به تعريف «اقتصاد خانواده» بپردازيم لازم است تا حدودي با معناي «اقتصاد» آشنايي پيدا کرده و سپس رابطه اقتصاد و خانواده را بيان کنيم.
تعريف « علم اقتصاد»
بسياري ديگري از کالاها مانند ساختمان، اتومبيل و هواپيما محصول تلاش انسان براي تسلط بر امکانات طبيعت هستند که سرمايه ناميده مي شوند. همچنين خود انسان و «نيروي انساني» نيز لازمه توليد کالاها و خدمات است. بنابراين عوامل موثر در توليد کالاها و خدمات عبارتند از:
- زمين و منابع طبيعي
- نيروي انساني
- سرمايه
«سرمايه» نتيجه تلاش و سلطه عامل دوم يعني نيروي انساني بر عامل اول، يعني منابع طبيعي و زمين است. هر چه امکانات طبيعي در کشوري فراوان باشد و هر چه تعداد انسان هاي آگاه و آشنا به مسائل علمي بيشتر باشد و بالاخره هر مقدار که سرمايه لازم با سهولت بيشتر در اختيار افراد يک جامعه باشد مي توان انتظار داشت که ميزان توليدات آن جامعه از کالاها و خدمات بيشتر شود. اما اين عوامل فراوان نيستند و اگر در مواردي فراوان باشند امکان استفاده عملي از آنها کم است و اين عوامل از ويژگي «کميابي» برخوردارند. از طرف ديگر خواسته هاي انسان نامحدودند و با پيشرفت علم و صنعت اين نيازها و خواسته ها رو به افزوني هستند پس منابع محدود هستند و خواسته هاي انسان نامحدود.
علم اقتصاد به ما مي آموزد چگونه از حداقل منابع حداکثر بهره برداري را به عمل آوريم.
رابطه «اقتصاد» و «خانواده»
اقتصاد خانواده را هم مي توان چگونگي ساماندهي و مديريت منابع خانه تعريف کرد.
اما آيا مي دانيد اين منابع کدامند؟ مي توان فهرست کاملي از زمان پول، فضاي زندگي و... تهيه کرد. اين منابع در ظاهر متفاوت به نظر مي رسند ولي آنها همگي داراي يک ويژگي مشترک يعني «کميابي» هستند. حتما شنيده ايد که مردم مي گويند: اي کاش وقت بيشتري داشتم، اين کاش خانه بزرگتري داشتم. اين کاش پول بيشتري داشتم و... حتي کساني که منابع مادي کافي در اختيار دارند نيز آرزوي داشتن منابع بيشتري را دارند.
خانواده دوست دارد بهترين نوع غذا را مصرف کند زيباترين لباس را براي اعضاي خود تهيه کند، در بهترين منزل زندگي کند، به طور مکرر سفر کند و... . اما آنچه مسلم است اين است که خانواده ها منابع و بودجه محدود دارند و کميابي براي اکثر خانواده ها يک پديده عمومي است. لذا خانواده مجبور است با توجه به منابع محدود، از ميان خواسته هاي خود «انتخاب» کند و به گونه اي تصميم بگيرد که مجموع اعضاي خانواده به بيشترين رضايت خاطر برسند (مطلوبيت).
اينکه چه مصرف کنيم؟ چقدر مصرف کنيم؟ چگونه مصرف کنيم؟ چه کسي کار کند؟ چند ساعت کار کند؟ چگونه از درآمد، حداکثر استفاده انجام شود؟ چه چيزهايي را در منزل به توليد برسانيم؟ و... پرسش هايي است که هر روز در خانواده ها مطرح است و تصميم گيري اقتصادي، مستلزم انتخاب درست و صحيح آنهاست.
انتخاب، قلب اقتصاد خانواده است.
تعريف «اقتصاد خانواده»
چند نکته:
2- فرق اساسي بين اقصاد خانواده و اقتصاد در بازار اين است که در اقتصاد بازار فرض مي شود واحد اقتصادي خودخواه است و هدف آن حداکثر کردن سود است. اما در خانواده اولاً هدف حداکثر کردن سود يا حداقل کردن مصرف نيست بلکه رضايت خاطر اعضا و حداکثر استفاده آنها با توجه به اهداف خانواده است و ثانياً خانواده خودخواه فرض نمي شود بلکه منافع افراد خانواده به هم مرتبط است.
3- لازم است خانواده ها مسائل خود را برپايه منافع مادي و معنو ي خود و همچنين منافع ملي تحليل و مقدار مصرف خود را مشخص کنند زيرا در بعضي موارد به نظر مي رسد که هزينه هاي زيادي به خانواده تحميل نمي شود اما در واقع به دليل اينکه منافع ملي به خطر مي افتد به طور مستقيم يا غير مستقيم بر اقتصاد خانواده اثر مي گذارد به نمونه هايي از عدم توجه به منافع ملي، در کشور ما دقت کنيد.
1- بازيافت:
زباله ها که امروزه طلاي کثيف ناميده مي شوند در صورت تفکيک و بازيافت صحيح فقط در تهران مي توانند سالانه 200 ميليون دلار سود به کشور برسانند.
2- ضايعات نان
ضايعات نان در ايران، سالانه 2 تا 2/5 ميليون تن است. اگر اين مقدار اسراف نمي شد حدود 500 ميليون دلار از خروج ارز جلوگري مي شد و سالانه 80/000 شغل دائمي ايجاد مي شد.
3- مصرف برق:
سالانه حدود 800 ميليارد تومان يارانه براي برق پرداخت مي شود که معادل ايجاد 160 هزار شغل دائمي براي جوانان کشورمان است.
4- مصرف سيگار:
آمار نشان مي دهد پولي که براي دودکردن سيگار از بين مي رود براي رفع محروميت از کليه روستاهاي بالاي 20 خانوار کشور کفايت مي کند. مصرف سيگار سالانه حدود 700 ميليارد تومان است.
5- الگوي مسکن
الگوي اعلام شده مسکن در دنيا 75 متر است. در کشور ما وسعت مسکن بسيار بيشتر از وسعت مسکن در کشورهاي پيشرفته است و سرمايه ها به جاي استفاده در عمران در بخش مسکن راکد مي ماند.
چند سؤال:
- مهم ترين نيازها و خواسته هاي خانواده خود را براي 6 ماه آينده بنويسيد. آيا متناسب با نيازها، منابع در دست داريد؟
- اگر درآمد شما کمتر از هزينه هاي اين خواسته ها بود، از بين خواسته هاي مختلف خود کدام ها را انتخاب مي کنيد؟ خواست چه کسي را در اولويت قرار مي دهيد؟ آيا راه حلي داريد که رضايت همه اعضاي خانواده را به دست آوريد؟
منبع: هنر تنظیم دخل و خرج خانواده، گلمکانی ، وجیهه ، انتشارات همیاران جوان ،1388