آني جامپ کانن

آني جامچ کانن تأثير ژرفي بر دانش اخترشناسي گذاشت.هنوز هم اخترشناسان از شيوه اي که او براي رده بندي ستاره ها ابداع کرد استفاده مي کنند.

زندگي و تحصيلات آني جامپ کانُن
 

کانن در 11 دسامبر (20 آذر)سال 1863 ميلادي درآمريکا به دنيا آمد. او بزرگ ترين دختر ويلسون کانن و مري جامپ بود و علي رغم ناتواني مادرزادي اش آرام ننشست و به مسافرت و عکاسي بسيار علاقه مند شد.مادرش نيز به اخترشناسي علاقه مندش کرد و صورت هاي فکلي را به او آموخت.
کانن در سال 1880 در دانشگاه ولزلي ثبت نام کرد.او مدرکش را در رشته ي فيزيک گرفت و زمان زيادي از وقتش را به بررسي ستاره ها اختصاص داد.به ويژه با تشويق معلم فيزيک اش، سارا فرانسيس ويتينگ، طيف نگاري آموخت.در طيف نگاري، نور ورودي (مثلاً از ستاره)به رنگ هاي تشکيل دهنده اي مي شکند-مانند طيفي که در گذر نور خورشيد از منشور پديد مي آيد. اخترشناسان با بررسي طيف ستاره ها مي توانند به چيزهاي بسياري پي ببرند.آنچه کانن از طيف نگاري در دانشکده ي ولزلي ياد گرفت، در سال هاي بعد به خوبي به کارش آمد.

سيستم رده بندي ستاره اي کانن
 

در سال 1896 ميلادي، ادوارد کارلس پيکرينگ، کانن را در رصدخانه ي دانشگاه هاروارد استخدام کرد.پيکرينگ سعي کرد زناني را استخدام کند تا انبوهي از داده هاي رصدخانه را بررسي کنند.به اين زن ها لقب «کامپيوتر»(به معناي محاسبه گر)داده بودند.در سال 1911، کانن به سرپرستي گروه بررسي عکس هاي گرفته شده در رصدخانه منصوب شد.
کار او بررسي تصاوير طيف هاي ستاره ها و طبقه بندي آنها بر مبناي الگوي خطوط رنگي هر ستاره بود.تخمين زده شده است که کانن بين سال هاي 1911 و 1915 ميلادي بيش از دويست و پنجاه هزار ستاره را رده بندي کرده است.او در اين فرايند روش طبقه بندي ستاره ها را تغيير داد.
ستاره ها با حروف رده بندي مي شوند.مثلاً ستاره اي با طيف خاص در رده ي A و ستاره اي با الگوي طيفي متفاوت در گروه G رده بندي مي شود.کانن با حذف برخي از رده بندي ها و ساده تر کردن سيستم، رده بندي باقي مانده را دوباره مرتب کرد.در رده بندي کانن، ستاره ها براساس اندازه و دما به ستاره هايO،B، F، G، K، M طبقه بندي مي شوند.ستاره هاي O بزرگ تر، پرنورتر و داغ تر از ستاره هاي کوچک و کم نور رده ي M هستند (در يکي از کلاس هاي نجوم، بابک امين تفرشي اين جمله را براي حفظ کردن ترتيب رده بندي ستاره ها پيشنهاد داد:«او بيا اي فندق گرد کوچک من!».اين رده بندي که امروزه اخترشناسان از آن استفاده مي کنند به سيستم رده بندي هاروارد نيز معروف است.

ميراث آني جامپ کانن
 

اهميت کار کانن در زمان حياتش آشکار بود.وي در سال 1302/ 1923 به عنوان يکي از دوازده زن تأثيرگذار آمريکا برگزيده شد.در سال 1931/1310 نخستين زني بود که برنده ي جايزه ي دريپر (Draper Award) از انجمن ملي علم شد (جايزه اي که غير از او تاکنون تنها يک زن برنده ي آن شده است).او چند مدرک افتخاري نيز از دانشگاه هايي مانند آکسفورد دريافت کرد.
آني جامپ کانن در 24 فروردين 13/1320 آوريل 1941 يک سال پس از بازنشستگي اش در گذشت.عمر او کفايت کرد که شاهد نخستين دريافت کنندگان «جايزه ي آني جامپ کانن»باشد.اين جايزه نخستين بار در سال 1934/1313 توسط انجمن زنان دانشگاهي آمريکا به زنان اخترشناسي، که در پنج سال دوره ي دکتري شان را تمام مي کنند، ارائه شد و به اطلاع عموم رسيد.اين جايزه را از سال 1385/ 2006 انجمن نجوم آمريکا ارائه کرده است و يکي از راه هاي گرامي داشت يادکانن در جامعه ي نجوم است.
ماهنامه ي نجوم، ارديبهشت 1389