شاهکار صمد، زندگي اش بود

هنوز بچه هاي دهه سي روستاهاي اطراف تبريز منتظرند که جواني دوچرخه سوار با خورجيني کتاب و چهره اي خندان به روستاي آنها بيايد و به ايشان کتاب امانت دهد. ولي فغان از خشم رود ارس...!
يکشنبه، 15 آبان 1390
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
شاهکار صمد، زندگي اش بود

شاهکار صمد، زندگي اش بود
شاهکار صمد، زندگي اش بود


 

نويسنده: اکبر رضي زاده



 
هنوز بچه هاي دهه سي روستاهاي اطراف تبريز منتظرند که جواني دوچرخه سوار با خورجيني کتاب و چهره اي خندان به روستاي آنها بيايد و به ايشان کتاب امانت دهد. ولي فغان از خشم رود ارس...!
در اواسط تير ماه سال 1318 هجري خورشيدي، در چرنداب تبريز، کودکي چشم به جهان هستي گشود که با همه ي کوتاهي عمرش «خوش درخشيد و ماه مجلس شد. » و جايگاهي خاص خودش، براي هميشه در تاريخ ادبيات و روان شناسي کودکان و نوجوانان کشور باز کرد و نامش را براي داستان نويسان و ادب دوستان هم وطن ثبت و ضبط نمود.
اما «دولتش، دولتي مستعجل بود!... »
«صمد بهرنگي» تحصيلات را تا ديپلم ادامه داد و بعد در رشته ي زبان انگليسي از دانشگاه تبريز فارغ التحصيل شد، و سپس در روستاهاي اطراف تبريز به معلمي پرداخت. در يکي دو سفري که به تهران داشت، با «جلال آل احمد» و «غلامحسين ساعدي» آشنا شد. او علاقه ي عجيبي به آموزش دانش آموزان داشت و هميشه خورجيني را پر از کتاب مي کرد و روستا به روستا مي برد و در اختيار بچه ها قرار مي داد. وي علاقه ي فراواني به فرهنگ عامه داشت. و داستان هاي زيادي را از زبان مردم کوچه و بازار جمع آوري مي کرد. و با توجه به اصالتي که در کودکان سراغ داشت تا آخر عمر کوتاهش به آنها درس مدرسه و زندگي داد. برايشان قصه ها نوشت و کژي ها و کاستي هاي اجتماعي را با زبان کودکانه خود بچه ها به تصوير کشيد.
«فريدون تنکابني» در مقاله ي «خواندني هاي غير داستاني کودکان و نوجوانان» که در کتاب «انديشه و کليشه » درج شده سخن خود را اين گونه به پايان رسانده است: « اجازه مي خواهم سخنم را با نام و ياد «صمد بهرنگي» به پايان ببرم. نويسنده ي وظيفه شناس بزرگي که در زمينه ي خواندني هاي غير داستاني کودکان هم، مانند خواندني هاي داستان بزرگسالان، يکي از پيشروان و راهگشايان بود و بي شک نام و آثار او ماندني و فراموش نشدني اند.»
سرانجام پرونده ي زندگي بسيار کوتاه «صمد بهرنگي» در نهم شهريور سال 1347 در رود ارس بسته شد. در سه، چهار دهه اخير، در همه ي سمينارها و کنفرانس هاي مربوط به کودکان و نوجوانان، نام صمد بهرنگي را گرامي داشته اند.
بهرنگي کار ادبي اش را با نوشتن قطعات طنزآميز براي روزنامه ي ديواري دانشسرا شروع کرده بود و از سال 1336 تا 1340 به چاپ نوشته ها و ترجمه هاي فکاهي در روزنامه ي توفيق (چاپ تهران) و مهد آزادي (چاپ تبريز) ادامه داد. کتاب هاي ما الاغ ها (1344) و خرابکار (1348) مجموعه داستانهاي طنز آميزي است که براي چاپ در اين روزنامه ترجمه کرده بود.
او در زمينه ي گرد آوري فرهنگ مردم نيز فعال بود و مثل ها و چيستان ها (1345) و افسانه هاي آذربايجان ( 2 جلد، 1344) را با همکاري «بهروز دهقاني » تأليف کرد. مجموعه مقالات صمد در سال 1348 و نامه هاي او در 1357 به چاپ رسيد.
بهرنگي از تجربه هاي آموزگاري در روستاها و آشنايي با فرهنگ عامه براي نوشتن داستان هاي افسانه اي استفاده کرده، با نگارش اين داستان ها، ادبيات کودکان و نوجوانان را متحول نمود و وارد مرحله اي تازه شد. اين داستان ها با قصد و نيتي آموزشي، تربيتي و با انتقاد از ساختار سياسي و اجتماعي جامعه شکل گرفته اند. به طوري که کتاب «ماهي سياه کوچولو» که در سال 1347 نگاشته شده بود، در محافل فرهنگي اروپا و امريکا نيز مورد توجه قرار گرفت و حتي به زبان هاي انگليسي و فرانسوي ترجمه شده است.
معرفي آثار صمد از حوصله ي اين مقاله خارج است و با وجود اينکه اکثراً براي مخاطبان نوجوان نوشته شده، اما به دليل تأثير آشکارش بر داستان نويسان دهه ي پنجاه، بريده اي از داستان ماهي سياه کوچولوي اين نويسنده را در انتهاي اين مطلب مرور مي کنيم. بي دليل نيست که تقريباً اکثر منتقدان و کارشناسان بر اين باورند که «با همه ي زيبايي هاي داستان هاي صمد، شاهکار او، زندگي اش بود»
«... مرگ خيلي آسان مي تواند الان به سراغ من آيد. اما من مي توانم زندگي کنم. نبايد به پيشواز مرگ بروم.
البته اگر يک وقتي ناچار با مرگ روبرو شدم - که مي شوم - مهم نيست. مهم اين است که زندگي با مرگ من چه اثري در زندگي ديگران داشته باشد... »
براي حُسن ختام اين نوشتار، چند گزينه از کارهاي بهرنگي را از ميان کتابهايش انتخاب کرده ايم. آنهم به طور تصادفي. شايد در معرفي بيشتر اين نويسنده ي مردمي، مثمر ثمر واقع شود.
«نامه هاي صمد بهرنگي - گرد آورنده: اسد بهرنگي»
«... معروض اين که کتابچه نامبرده در جريان امانت دادن کتاب هاي دبستان آذر قاضي جهان به دانش آموزان و معلمان جهت مطالعه و استفاده در وقت مديريت اين جانب، در آن دبستان در سه سال پيش از اين، از بين رفته بود. اين جانب براي جبران مافات کتابچه ديگري به نام منتخب کلمات حضرت محمد (ص) خريدم و جانشين آن کردم... حالا چرا کتابچه ديگري نظير آن، خريدم، علت اين بود که کتابچه منتخب نهج البلاغه را مؤسسه... يعني روغن نباتي... . چاپ وهديه کرده بود و در بازار نمي توانست بافته شود... »
«پسرک لبو فروش»
«چند سال پيش در دهي معلم بودم. مدرسه ي ما فقط يک اتاق بود که يک پنجره و يک در به بيرون داشت. فاصله اش با ده صد متر بيشتر نبود. سي ودوشاگرد داشتم. پانزده نفرشان کلاس اول بودند. هشت نفر کلاس دوم. شش نفر کلاس سوم و سه نفر کلاس چهارم. مرا آخرهاي پاييز آنجا فرستاده بودند... »
«مجموعه مقاله ها - صمد بهرنگي - ص 122»
«... چرا دستگيري از بينوايان را تبليغ مي کنيم و هرگز نمي گوييم که چگونه آن يکي «بينوا» شد و اين يکي «توانگر» که سينه جلو دهد و سهم بسيار ناچيزي از ثروت خود را به آن باباي بينوا بدهد ومنت سرش بگذارد که: آري من مردي خير و نيکوکارم و هميشه از آدمهاي بيچاره و بدبختي مثل تو دستگيري مي کنم، البته اين هم محض رضاي خداست و الا تو خودت آدم نيستي... »
«نامه هاي صمد بهرنگي-ص 26)
«... هرچند هم که صريح با ايشان صحبت شود و گفته گردد که النظافت من الايمان گوششان بدهکار نيست و نمي توانند که هواي کلاس را آلوده نکنند و تميز بنشينند ! من خودم از اداره محترم تقاضايي ندارم، ليکن تقاضاي کلاس حقير اين است که دستور داده شود نفت بيشتر به کلاس من داده شود... »
/ع



 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران