آب عقل
هر چيزي که انسان نديده يا نشنيده است براي او عجيب و شگفت انگيز مي نمايد. از سوي ديگر بايد اين واقعيت را پذيرفت که هر چه نديده ايم يا نشنيده ايم دلالت بر عدم حضور يا وجود آن در عالم واقع نمي کند. بسيار مطالب عجيب و غريب وجود دارد که حتي امروزه نيز در عصر بمباران اطلاعات و رشد رسانه هاي جمعي به چشم و گوش ما نرسيده اند. شيخ اجل علامه بي بديل "علي بن حسين مسعودي" متوفاي 346 ه در دايره المعارف ارزشمند خويش موسوم به "مروج الذهب و معادن الجوهر" به مطلبي عجيب از مکاني به نام "جزيره عقل" اشاره کرده است. او در اين باب نوشته: "آنجا که دريا ميان دو ساحل يعني ساحل "يمن" و ساحل "حبشه" از همه جا کم عرض تر است در ما بين اين دو ساحل، جزيره هايي وجود دارند که يکي از آنها مسما به "جزيره عقل" است. گويند آنجا آبي به نام "عقل" يافت مي شود که کشتي بانان و مسافران از آن مي نوشند و اين آب در قريحه، هوش و ذکاوت انسان تأثير بسزايي دارد. يکي از فيلسوفان و حکماي قديم تأثير و خاصيت اين آب را با علت آن ذکر کرده است و ما نيز آن را ضمن نقل اخبار اطبا و پزشکان، تجربه ها و معالجاتشان پيش از ظهور اسلام و آن دسته که پس از ظهور شريعت اسلام به پيشگاه پادشاهان و خلفا پيوسته بودند در کتاب خود به نام "اخبارالزمان" آورده ايم."(1)
بايد با کمال تأسف گفت که کتاب وزين "اخبار الزمان" از آثار گرانسنگ مسعودي که حاوي اطلاعات و دانش هاي مفيد و ارزنده و عجيب و غريب بوده، به دست ما نرسيده است. اين کتاب، مفصل و 30 جلد بوده که بعدها مسعودي به دنبال آن، کتاب به ظاهر مختصري به نام "کتاب الاوسط" تحرير مي نمايد که از آن هم اثري و خبري در دست نيست. مسعودي بعد از کتاب الاوسط و به دنبال آن "مروج الذهب" را تأليف مي کند که ما مطلب "آب عقل" را از آن نقل نموديم. يکي از ويژگي هاي اين دانشمند علامه در آثارش اين بوده که اگر مطلبي را در يکي از کتاب هايش ذکر مي نموده، ديگر از توضيح و تفصيل بيشتر راجع به آن در کتاب هاي بعدي صرف نظر مي کرده و خوانندگان و مشتاقان را به کتابي که مطلب در آن کامل تر و در سابق نوشته شده بود، ارجاع مي داده است. افسوس که زمان و اتفاقات متعدد، ويرانگر کتاب ها و آثار فاخر او بوده و بسياري از اطلاعات، تجربه ها، گزارش ها و دانش هاي ذي قيمت و بي مانند او به ما نرسيده است. در خاتمه بايد بپرسيم: در واقع آب عقل چه بوده و چطور هوش را افزايش مي داده است؟
بايد با کمال تأسف گفت که کتاب وزين "اخبار الزمان" از آثار گرانسنگ مسعودي که حاوي اطلاعات و دانش هاي مفيد و ارزنده و عجيب و غريب بوده، به دست ما نرسيده است. اين کتاب، مفصل و 30 جلد بوده که بعدها مسعودي به دنبال آن، کتاب به ظاهر مختصري به نام "کتاب الاوسط" تحرير مي نمايد که از آن هم اثري و خبري در دست نيست. مسعودي بعد از کتاب الاوسط و به دنبال آن "مروج الذهب" را تأليف مي کند که ما مطلب "آب عقل" را از آن نقل نموديم. يکي از ويژگي هاي اين دانشمند علامه در آثارش اين بوده که اگر مطلبي را در يکي از کتاب هايش ذکر مي نموده، ديگر از توضيح و تفصيل بيشتر راجع به آن در کتاب هاي بعدي صرف نظر مي کرده و خوانندگان و مشتاقان را به کتابي که مطلب در آن کامل تر و در سابق نوشته شده بود، ارجاع مي داده است. افسوس که زمان و اتفاقات متعدد، ويرانگر کتاب ها و آثار فاخر او بوده و بسياري از اطلاعات، تجربه ها، گزارش ها و دانش هاي ذي قيمت و بي مانند او به ما نرسيده است. در خاتمه بايد بپرسيم: در واقع آب عقل چه بوده و چطور هوش را افزايش مي داده است؟
پي نوشت ها :
1ــ المسعودي، علي (م. 346 هـ)، مروج الذهب، تحقيق: اسعد داغر، قم، دارالهجره، الطبعه الثانيه، 1409، ج 1، ص 429.
منبع: دانشمند، شماره 576
