برای ردیابی و عکاسی از اجرام آسمانی باید اثر حرکت ظاهری آسمان را حذف کنیم. آسان ترین و بهترین راه استفاده از پایه ی تلسکوپ با استقرار استوایی است که کاملاً قطبی شده باشد. پایه های استوایی این کار را فقط با حرکت دادن محور بُعد خود انجام می دهند. برای حرکت صحیح در این محور، مقرّ باید دقیقاً به سوی قطب آسمان هدف رفته باشد.
قطبی کردن یعنی چه؟
قطبی کردن (Polar Alignment) به این معنا است که محور بُعد پایه ای با مقرّ استوایی را طوری تنظیم کنیم تا با محور گردش زمین به دور خود هم خط شود. برای این کار از نقطه ی قطب شمال آسمان (برای ساکنان نیم کره ی شمالی زمین) یا نقطه ی قطب جنوب آسمان (برای ساکنان نیم کره ی جنوبی زمین) استفاده می کنیم. برای یافتن قطب ها، در شمال از ستاره ی قطبی و در جنوب از ستاره ی سیگمای صورت فلکی هَشتک کمک می گیریم که هر دو نزدیک قطب های سماوی قرار دارند. ستاره ی قطبی حدوداً 42 دقیقه ی قوس، یا دو - سوم درجه، با نقطه ی قطب شمال آسمان فاصله دارد. ستاره ی قطبی نسبتاً پُر نور است (از قدر 2) و پیدا کردن آن با استفاده از ستاره های راهنما در دب اکبر بسیار آسان است. ستاره ی سیگما - هشتک، که نزدیک ترین ستاره به نقطه ی قطب جنوب آسمان است، تقریباً یک درجه با آن فاصله دارد. برخلاف ستاره ی قطبی، این ستاره از قدر 5/5 می درخشد و چندان پُر نور نیست.
قطبی کردن تقریبی
اگر می خواهید با چشم رصد کنید یا با لنزی زاویه باز عکاسی نجومی کنید، قطبی کردن تقریبی هم کافی است. یا حتی اگر با لنزهای زاویه بسته عکاسی می کنید، اگر زمان نوردهی کم باشد، قطبی کردن تقریبی جواب می دهد. در هنگام روز یا پیش از غروب و بدون دیدن ستاره ی قطبی هم می شود تلسکوپ را به طور تقریبی قطبی کرد. کافی است عرض جغرافیایی و درجه ی انحراف قطب مغناطیسی محل رصدتان را بدانید (رجوع کنید به نجوم شماره ی 206). نخست سه پایه ی تلسکوپ را تراز کنید و بعد مقرّ تلسکوپ را روی عرض جغرافیایی محل تان تنظیم کنید . سپس محور سَمت تلسکوپ را به قطب نما روی شمال تنظیم کنید و با احتساب درجه ی انحراف قطب مغناطیسی محل تان سَمت پایه را تصحیح کنید. برای قطبی کردن دقیق پایه، وقتی آسمان تاریک شد می توانید ستاره ی قطبی را با ستاره های راهنما در دب اکبر پیدا کنید.
استفاده از دوربین های قطب یاب
استفاده از دوربین های قطب یاب (Polar Scope) کار قطبی کردن تلسکوپ را بسیار آسان می کند. امروزه اغلب پایه های تلسکوپ های آماتوری یا مجهز به این دوربین ها هستند یا دست کم جای نصب آن ها را دارند تا بشود آن ها را جداگانه خرید و نصب کرد. این دوربین ها در حقیقت تلسکوپ بسیار کوچکی اند که تصویر دو یا سه صورت فلکیِ دور قطبی از درون آن ها دیده می شود. با چرخاندن چشمی این تلسکوپ کوچک می توان تصاویر این صورت های فلکی را با صورت های فلکی آسمان منطبق کرد تا ستاره ی قطبی دقیقاً در محل صحیح آن قرار بگیرد. برای به دست آوردن دقت بیشتر، در بعضی از این دوربین ها مکان ستاره ی قطبی در محدوده ی چند سال مشخص شده است.
قطبی کردن پایه های سَمت - ارتفاعی
قطبی کردن پایه های تلسکوپ با مقرّ سمت - ارتفاعی ساده ممکن نیست، مگر آن که پایه ی آن از نوع خاص به نام چنگالی ( Fork Mount) باشد؛ مثل اغلب تلسکوپ های اشمیت - کاسگرین سِلِسترون سری CPC یا مید سری LX. این نوع پایه ها از رایانه هایی بهره می گیرند که با تنظیم تلسکوپ روی یک، دو یا سه ستاره مختصات آن ها را با مختصات ستاره های درون حافظه ی خود تطبیق می دهد و به این ترتیب تلسکوپ را قطبی می کند.
بسته به آن که با لنز دوربین یا تلسکوپ تان به کدام جهت در آسمان و چقدر دور از قطب سماوی نشانه رفته اید و در ضمن میدان دید لنز یا تلسکوپ تان چقدر باز است، با پایه های سمت - ارتفاعی ساده بین 30 تا 60 ثانیه بیشتر نمی توانید با دوربین تان نوردهی کنید. هرچه زمان نوردهی بیشتر شود ستاره ها از شکل نقطه ای در می آیند و به شکل خط تبدیل می شوند.
منبع: نجوم شماره 211
