فلسفه اسلامی یا فلسفه عربی؟

ما از « فلسفه اسلامی» سخن می گوییم؛ در صورتی که از سده های میانه به بعد چنین معمول بوده است که از «فلسفه ی عرب» بحث کنند نه از « فلسفه اسلامی». آری، پیامبر اسلام
يکشنبه، 9 مهر 1391
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
فلسفه اسلامی یا فلسفه عربی؟
 فلسفه اسلامی یا فلسفه عربی؟

نویسنده: هانری کوربن با همکاری سید حسین نصر و عثمان یحیی
مترجم: سید اسد الله مبشری


 
ما از « فلسفه اسلامی» سخن می گوییم؛ در صورتی که از سده های میانه به بعد چنین معمول بوده است که از «فلسفه ی عرب» بحث کنند نه از « فلسفه اسلامی». آری، پیامبر اسلام عربی بود از سرزمین عربستان و زبان عربی زبان وحی (1) قرآنی و زبان آیین و آداب نیایش خدای و زبان و وسیله ی ابراز مفاهیمی است که قوم عرب مانند اقوام غیرعرب برای ایجاد یکی از بارورترین ادبیات جهان یعنی ادبیاتی که فرهنگ اسلامی با آن بیان شده است بکار برده اند. اما مفاهیم نژادی به مرور زمان تغییر معنی داده است. در روزگار ما، عنوان « عرب» چه در زبان جاری چه در زبان رسمی، از نظر مفهوم نژادی و ملی و سیاسی دارای معنایی مشخص و روشن است که نه با مفهوم دینی «اسلام» مطابقت دارد، نه با حدود جهان اسلامی منطبق است. اقوام عرب یا ملتهایی که «عربی» شده اند، در مجموعه ی جهان اسلام اقلیتی بیش نیستند. امروز عموم مفهوم دینی «اسلام» را نه می توان به مفهوم نژادی بکار برد، نه می توان به مفهوم ملی یا نژادی که مفهومی غیردینی است محدود ساخت. این نکته برای کسی که در کشورهای اسلامی غیرعربی زندگانی کرده باشد بسیار روشن و بدیهی است.
آری، عده ای چنین استدلال کرده اند و بسا چنین استدلال نمایند که منظور از «فلسفه ی عرب» همانا فلسفه ای است که به زبان عربی نوشته شده است یعنی به زبانی که هنوز هم در زمان ما، بین افراد غیرعرب جامعه ی اسلامی، و بین اقوام مختلف عرب که هر یک لهجه ای خاص دارند پیوند آداب دینی بشمار می رود. دریغا که این تعریف « فقه اللغوی از زبان » تعریفی جامع و مانع نیست. اگر این فلسفه را به علت اینکه به زبان تازی نوشته شده است « فلسفه ی عرب» بنامیم تعریفی نارسا کرده ایم که بر موضوع آن دلالت ندارد. اگر چنین تعریفی را بپذیریم دیگر نمی دانیم متفکران ایرانی از قبیل ناصرخسرو فیلسوف اسماعیلی ( قرن یازدهم میلادی) یا افضل الدین کاشانی ( قرن سیزدهم میلادی) شاگرد خواجه نصیرالدین طوسی را که آثار شان یکسره به زبان فارسی نگاشته شده است چگونه طبقه بندی کنیم، چه رسد به سایر فیلسوفان از ابن سینا و سهروردی تا میرداماد ( قرن هفدهم میلادی) و از حاجی ملاهادی سبزواری( قرن نوزدهم)، تا معاصران ما که آثار خود را گاه به فارسی گاه به عربی نوشته اند. زبان فارسی نیز نقش فرهنگی خود را هیچگاه از دست نداده است ( چنانکه اسماعیلیان پامیر، آن را بعنوان «زبان آداب مذهبی و مراسم نیایش» به کار می برند). بالجمله، با اینکه دکارت و اسپینوزا و کانت و هگل، بعضی از رساله های خود را به زبان لاتینی نوشته اند مع ذلک نمی توان آنان را به این سبب فیلسوفان «لاتینی» یا «رومانی» شمرد.
پس، برای تعیین حد ومرز جهان تفکر و اندیشه باید شاخصی بکار برد تا از حیث وسعت شمول، بتواند جامعیت روحانی و عموم معنوی مفهوم «اسلام» را در برگیرد و در عین حال، مفهوم « عرب» را در ارتفاع افقی که در صفحه ی تاریخ نبوت در آن افق با وحی قرآنی تجلی کرده است نمودار سازد.
بی آنکه در مورد عقاید بعضی از فلاسفه، یا راجع به «جزمی بودن» آنان که کیفیت «مسلمانی» شان را مورد تردید قرار می دهد شتابزده پیش داوری کنیم، از فلسفه ی اسلام به عنوان فلسفه ای سخن خواهیم گفت که پیشرفت و چگونگی آن اساساً به واقعیت مذهبی و روحانی اسلام وابسته است و اگر در این فلسفه تعمق کنیم ناچار اذعان می نماییم که جامعیت و قاطعیت افکار فلسفی اسلام به خلاف آنچه به مبالغه پنداشته اند، فقط در فقه اسلام نهفته نیست.

پی نوشت ها :

1. Revelation.

منبع: کوربن، هانری، (1371)، تاریخ فلسفه ی اسلامی، با همکاری سید حسین نصر و عثمان یحیی، دکتر اسدالله مبشری، تهران، امیرکبیر، پنجم /1389.

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
play_arrow
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
play_arrow
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
play_arrow
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
play_arrow
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
play_arrow
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
play_arrow
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
play_arrow
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
play_arrow
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
play_arrow
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
play_arrow
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
play_arrow
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
play_arrow
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
play_arrow
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا
play_arrow
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا