رعایت احتیاط، امری عقلانی و واجب

اصل احتیاط یکی از اصول فقه اسلامی است که با مفهوم گسترده ای می تواند در امور فردی و اجتماعی راه گشا باشد. منظور از احتیاط در امور فردی این است که انسان طوری انجام وظیفه نماید تا برایش روشن شود که تکلیف خود را در
يکشنبه، 26 خرداد 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
رعایت احتیاط، امری عقلانی و واجب
 رعایت احتیاط، امری عقلانی و واجب

نویسنده: ابوالقاسم حسینی




 

اصل احتیاط یکی از اصول فقه اسلامی است که با مفهوم گسترده ای می تواند در امور فردی و اجتماعی راه گشا باشد. منظور از احتیاط در امور فردی این است که انسان طوری انجام وظیفه نماید تا برایش روشن شود که تکلیف خود را در پیشگاه خداوند انجام داده است. به عنوان مثال وقتی می دانیم یکی از دو شیشه حاوی ماده نجس یا سمی است و نمی دانیم کدام یک از آنها حاوی ماده مزبور می باشد و تشخیص بین این دو نیز ممکن نباشد، بنابر اصل احتیاط، باید از هر دو شیشه، اجتناب نمود.(1)
بنابراین اصل، انسان باید پیش بینی های لازم را بنماید و از اینکه خود را در معرض خطر قرار بدهد اجتناب نماید. دستورالعملی که پیامبر اسلام (ص) به یک عرب بیابانی می دهد بسیار آموزنده است. عرب مزبور شتر خود را در بیابان رها کرده بود و می گفت من به خدا توکل می کنم. پیامبر (ص) به او فرمود زانوی شتر را ببند و بعد به خدا توکل نما.(2) در حقیقت بستن پای شتر یک امر عقلانی است که عدم انجام آن منجر به گم شدن آن خواهد شد ولی در مورد حوادث پیش بینی نشده ای که ممکن است رخ دهند، انسان باید به خداوند توکل نماید. همچنین مشورت و استفاده از تجارب دیگران در حقیقت نوعی احتیاط می باشد.

پیامدهای رعایت احتیاط

اصل احتیاط در امور اجتماعی دارای ابعاد گسترده تری است. خداوند در قرآن مجید می فرماید هر گاه فرد فاسقی خبری برای شما آورد آنرا تحقیق نمایید.(3) امام رضا (ع) در روش برخورد با دوستان می گوید: در دوستی جانب اعتدال را نگاهدار. زیرا ممکن است روزی با تو از در دشمنی درآید و در خصومت با دشمنت نیز از حد مگذر زیرا ممکن است زمانی با تو دوست شود.(4) علی علیه السلام نیز در روش ایجاد روابط بین فردی می فرماید هر گاه نیکوکاری بر زمانی مشخص و جامعه مربوط به آن حاکمیت یابد و انسان به فردی که رسوایی او آشکار نگشته بدبین شود، ستم نموده است و هر گاه فساد بر زمان و جامعه مربوط به آن حاکمیت یابد و انسان به فردی خوش بین باشد خود را به خطر و تباهی انداخته است.(5)
از این اصل استفاده های زیادی در پیشگیری اختلالات جسمی روانی، روان درمانی و برنامه ریزی می توان نمود و در حقیقت تمام روشهای پیشگیری از بیماریها و انجام واکسیناسیون بر علیه بیماریها بر این اصل استوار می باشند.
عدم احتیاط در ارتباطات کلامی و رفتاری، عامل بسیاری از تظاهرات واکنشی روانی و حوادث غیرمترقبه است.
در روان درمانی توجه دادن به این روش منطقی می تواند در تعدیل رفتار سودمند باشد. در برنامه ریزی زندگی سالم نیز این اصل هم در حد فرد و هم در حد اجتماع باید مورد توجه قرار گیرد.
در تربیت و مدیریت نیز توجه به احتیاط، بدیهی می نماید.

پی نوشت ها :

1-استاد مطهری، اصول فقه، ص 49.
2- اعقلها و توکل، نهج الفصاحه، ص 69.
3- یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَینُوا. (ترجمه در متن). سوره حجرات (49) آیه 6.
4- عن الامام الرضا علیه السلام: احبب حبیبک هونا ما، عسی ان یکون بغیضک یوما ما و ابغض بغیضک هوناما، عسی ان یکون حبیبک یوما ما: (ترجمه در متن آمده است) حسین حائری کرمانی: سخنان گهربار حضرت امام علی بن موسی الرضا (ع) ص 15-14 به نقل از کتاب دره البیضاء. وسایل الشیعه، ج8، ص 502.
5- اذا استولی الصلاح علی الزمان و اهله ثم اساء رجل الظن برجل لک تظهر منه خزیه فقط ظلم. و اذا استولی الفساد علی الزمان و اهله فاحسن رجل اظن برجل فقد غرر. علی علیه السلام: نهج البلاغه، ترجمه فیض الاسلام، چاپ حیدری، ج6، ص 113.

منبع :حسینی، ابوالقاسم، (1378)، اصول بهداشت روانی: بررسی مقدماتی اصول بهداشت روانی، روان درمانی و برنامه ریزی در مکتب اسلام، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، شرکت به نشر

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم