رعایت احتیاط، امری عقلانی و واجب

اصل احتیاط یکی از اصول فقه اسلامی است که با مفهوم گسترده ای می تواند در امور فردی و اجتماعی راه گشا باشد. منظور از احتیاط در امور فردی این است که انسان طوری انجام وظیفه نماید تا برایش روشن شود که تکلیف خود را در
يکشنبه، 26 خرداد 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
رعایت احتیاط، امری عقلانی و واجب
 رعایت احتیاط، امری عقلانی و واجب

نویسنده: ابوالقاسم حسینی




 

اصل احتیاط یکی از اصول فقه اسلامی است که با مفهوم گسترده ای می تواند در امور فردی و اجتماعی راه گشا باشد. منظور از احتیاط در امور فردی این است که انسان طوری انجام وظیفه نماید تا برایش روشن شود که تکلیف خود را در پیشگاه خداوند انجام داده است. به عنوان مثال وقتی می دانیم یکی از دو شیشه حاوی ماده نجس یا سمی است و نمی دانیم کدام یک از آنها حاوی ماده مزبور می باشد و تشخیص بین این دو نیز ممکن نباشد، بنابر اصل احتیاط، باید از هر دو شیشه، اجتناب نمود.(1)
بنابراین اصل، انسان باید پیش بینی های لازم را بنماید و از اینکه خود را در معرض خطر قرار بدهد اجتناب نماید. دستورالعملی که پیامبر اسلام (ص) به یک عرب بیابانی می دهد بسیار آموزنده است. عرب مزبور شتر خود را در بیابان رها کرده بود و می گفت من به خدا توکل می کنم. پیامبر (ص) به او فرمود زانوی شتر را ببند و بعد به خدا توکل نما.(2) در حقیقت بستن پای شتر یک امر عقلانی است که عدم انجام آن منجر به گم شدن آن خواهد شد ولی در مورد حوادث پیش بینی نشده ای که ممکن است رخ دهند، انسان باید به خداوند توکل نماید. همچنین مشورت و استفاده از تجارب دیگران در حقیقت نوعی احتیاط می باشد.

پیامدهای رعایت احتیاط

اصل احتیاط در امور اجتماعی دارای ابعاد گسترده تری است. خداوند در قرآن مجید می فرماید هر گاه فرد فاسقی خبری برای شما آورد آنرا تحقیق نمایید.(3) امام رضا (ع) در روش برخورد با دوستان می گوید: در دوستی جانب اعتدال را نگاهدار. زیرا ممکن است روزی با تو از در دشمنی درآید و در خصومت با دشمنت نیز از حد مگذر زیرا ممکن است زمانی با تو دوست شود.(4) علی علیه السلام نیز در روش ایجاد روابط بین فردی می فرماید هر گاه نیکوکاری بر زمانی مشخص و جامعه مربوط به آن حاکمیت یابد و انسان به فردی که رسوایی او آشکار نگشته بدبین شود، ستم نموده است و هر گاه فساد بر زمان و جامعه مربوط به آن حاکمیت یابد و انسان به فردی خوش بین باشد خود را به خطر و تباهی انداخته است.(5)
از این اصل استفاده های زیادی در پیشگیری اختلالات جسمی روانی، روان درمانی و برنامه ریزی می توان نمود و در حقیقت تمام روشهای پیشگیری از بیماریها و انجام واکسیناسیون بر علیه بیماریها بر این اصل استوار می باشند.
عدم احتیاط در ارتباطات کلامی و رفتاری، عامل بسیاری از تظاهرات واکنشی روانی و حوادث غیرمترقبه است.
در روان درمانی توجه دادن به این روش منطقی می تواند در تعدیل رفتار سودمند باشد. در برنامه ریزی زندگی سالم نیز این اصل هم در حد فرد و هم در حد اجتماع باید مورد توجه قرار گیرد.
در تربیت و مدیریت نیز توجه به احتیاط، بدیهی می نماید.

پی نوشت ها :

1-استاد مطهری، اصول فقه، ص 49.
2- اعقلها و توکل، نهج الفصاحه، ص 69.
3- یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَینُوا. (ترجمه در متن). سوره حجرات (49) آیه 6.
4- عن الامام الرضا علیه السلام: احبب حبیبک هونا ما، عسی ان یکون بغیضک یوما ما و ابغض بغیضک هوناما، عسی ان یکون حبیبک یوما ما: (ترجمه در متن آمده است) حسین حائری کرمانی: سخنان گهربار حضرت امام علی بن موسی الرضا (ع) ص 15-14 به نقل از کتاب دره البیضاء. وسایل الشیعه، ج8، ص 502.
5- اذا استولی الصلاح علی الزمان و اهله ثم اساء رجل الظن برجل لک تظهر منه خزیه فقط ظلم. و اذا استولی الفساد علی الزمان و اهله فاحسن رجل اظن برجل فقد غرر. علی علیه السلام: نهج البلاغه، ترجمه فیض الاسلام، چاپ حیدری، ج6، ص 113.

منبع :حسینی، ابوالقاسم، (1378)، اصول بهداشت روانی: بررسی مقدماتی اصول بهداشت روانی، روان درمانی و برنامه ریزی در مکتب اسلام، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، شرکت به نشر

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین