هدف های روان شناسی چیست؟

روان شناسی دارای هدفهای چندگانه است که به شیوه ها و ابعاد مختلف نمایان می شوند و در زمینه هایی مانند ادراک، پیش گویی، دگرگونی رفتار، عقده گشایی، ترمیم آسیبهای روانی و حل دشواریهای زندگی به ما یاری می دهند تا در
جمعه، 29 فروردين 1393
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
هدف های روان شناسی چیست؟
 هدف های روان شناسی چیست؟

 

نویسنده: دکتر محمد پارسا




 

روان شناسی دارای هدفهای چندگانه است که به شیوه ها و ابعاد مختلف نمایان می شوند و در زمینه هایی مانند ادراک، پیش گویی، دگرگونی رفتار، عقده گشایی، ترمیم آسیبهای روانی و حل دشواریهای زندگی به ما یاری می دهند تا در نتیجه به رفع نیازها و خوشبختی و شکوفایی افراد آدمی بینجامند. در اینجا با توجه به موارد بالا به بیان چهار دسته از هدفهای مهم روان شناسی می پردازیم که عبارتند از توصیف (1)، توضیح (2)، پیش بینی (3) و مهار (4) رفتار.

توصیف رفتار

در روان شناسی توصیف بیان اندیشه، احساس یا عمل در پاسخ به ضابطه های گوناگون است. در واقع توصیف باید مقدم بر همه ی هدفهای رفتاری باشد، زیرا در شیوه های علمی نخست به تماشای رفتار، سپس به توصیف آن می پردازند.
توصیف با سنجش نیز ملازم است. زیرا برای درک یک پدیده ی روانی باید نخست به توصیف و اندازه گیری آن پرداخت. به طور کلی کار یک روان شناس سنجش و توصیف رفتار است. همه ی فرایندهای روانی، مانند بهره ی هوش، اضطراب، یادگیری، نگرشها، استعدادها، افسردگیها و مانند اینها باید سنجیده و توصیف شوند. به این جهت هدف و کار اصلی در روان شناسی ایجاد انواع آزمونها و شیوه های خاص اندازه گیری است.

توضیح رفتار

یکی دیگر از هدفهای روان شناسی توصیح رفتار است که بیانگر علتهای اندیشه، احساس یا عمل افراد است. به این معنا که از مشاهدات تجربی نتیجه گیری منطقی صورت می گیرد. توصیف به چیستی و توضیح به چگونگی رفتار می پردازد. اگر روان شناسی فقط به توصیف رفتار اکتفا می کرد مردم بی شک سرخورده می شدند. کمال مطلوب در روان شناسی آن است که علت وقوع رفتار به خوبی توضیح داده شود. توضیح در واقع به افراد یاری می دهد تا به واقعیات پی ببرند. وقتی درمان جویی (5) از رویدادهای اضطراب انگیز رنج می برد اگر چگونگی و جزئیات آنها را برایش روشن سازند ممکن است به تغییر رفتار و سلامت و بهداشت او بینجامد. توضیح که موجب ادراک واقعیتها می شود نخستین گام و عامل مهمی در شناخت و درمان است و اساس هر رفتار کارساز و مؤثری به شمار می آید و پیشرفت و سلامت بر اثر ادراک و شناخت و کشف علل انگیزه ها که محصول توضیح رفتار است ایجاد می شود.

پیش بینی

هر نظریه ی علمی نه تنها به توصیف و توضیح رفتار به ما یاری می دهد، بلکه توان پیش بینی یا پیشگویی در ما به وجود می آورد. پیش بینی از لحاظ نظری و عملی بسیار مهم است. برای مثال، اگر می خواهید در ترک اعتیاد به کسی کمک کنید هنگامی موفقیت شما در این امر بیشتر و بهتر خواهد بود که دارای پیش بینیهای لازم باشید. به این معنا که نشانگان ترک اعتیاد، مانند سردرد، عصبانیت، گرسنگی، ناراحتیهای گوارشی و علاقه ی شدیدی که پس از ترک اعتیاد به مواد مخدر در فرد ایجاد می گردد پیش بینی می شود. این حالتها نشانه های بیماری نیستند، بلکه مراحلی در راه بهبود و سلامت افراد به شمار می آیند. درمانگر زمانی می تواند به تسکین نشانگان یا عوارض توفیق یابد که قبلاً پیش بینیهای لازم را کرده باشد. پیش بینی امری درباره ی رفتار شخص می تواند به واقعیت بپیوندد و موجب رفتار موفقیت آمیز گردد. به این سبب باید به ویژه نسبت به پیش بینیهای بدبینانه درباره ی رفتار مردم احتیاط کرد، زیرا تنها پیش بینیهای درست و سنجیده می توانند به ایجاد رفتارهای مطلوب و واقعی بینجامند.

مهار رفتار

واپسین هدف در روان شناسی کنترل یا مهار رفتار است، یعنی پس از آنکه شناخت به وسیله ی توصیف،‌ توضیح و پیش بینی حاصل گردید فرد بتواند اختیار رفتار خود را در دست گیرد و آن را مهار کند. انسان سالم و موفق کسی است که بر رفتار خود تسلط داشته باشد، نه آنکه رفتارهای نامطلوب و جامعه ستیز بر او چیره شوند. چنانکه در روان درمانی همه ی کوششها بر این استوارند که درمان جو بتواند بر ضعفها و اختلالهای روانی، عاطفی و روابط اجتماعی خود مسلط شود تا به خوشبختی و شکوفایی دست یابد؛ یا آنکه درمانگران می خواهند بیماران افسرده و مضطربشان بتوانند بر افسردگی و اضطرابشان فایق آیند.
جدول (1)
چهار هدف اصلی در روان شناسی

هدفها

چگونه روان شناسان به آن دست می یابند

پرسشهای روان شناسان برای دستیابی به هدف

توصیف

می کوشند مشخص سازند که افراد آدمی و دیگر موجودهای زنده چگونه در موقعیتهای مختلف می اندیشند، احساس نشان می دهند یا عمل می کنند.

چه اتفاقی رخ می دهد؟
کی و کجا اتفاق می افتد؟
چگونه اتفاق می افتد؟

توضیح

می کوشند روشن سازند که چرا موجودهای زنده چنین اندیشه، احساس یا عملی را ابراز می دارند.

چرا اتفاق می افتد؟

پیش بینی

کوشش در پیش بینی رفتار براساس اطلاعات موجود درباره ی عملکردهای گذشته.

بعد چه اتفاقی می افتد؟

مهار

می کوشند اختیار و مهار رفتار را در دست بگیرند.

چگونه می توان بر این رفتار تأثیر گذاشت یا در این موقعیت مداخله کرد؟


کنترل یا مهار رفتار از هدفهای عمده در بررسیهای شناختی نیز به شمار می آید. یعنی افراد در این شیوه بر توانمندیهای فکری و عقلی خود تسلط می یابند. وقتی در کار آموزش و پرورش با تنظیم برنامه های سنجیده به رشد و تقویت فکری و هنری شاگردان کمک می کنیم آنان نیز می توانند به گونه ای مؤثر در کارکردها یا وظایف خاص فکری، عقلی و هنری خود مهارت پیدا کنند و از آنها بهره جویند.

پی نوشت :

1. description
2. explanation
3. prediction
4. control
5. a client

منبع مقاله :
پارسا، محمد؛ (1382)، بنیادهای روان شناسی، تهران: انتشارات سخن، چاپ دوم



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
play_arrow
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
play_arrow
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
play_arrow
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
play_arrow
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
play_arrow
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
play_arrow
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
play_arrow
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
play_arrow
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
play_arrow
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
play_arrow
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
play_arrow
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
play_arrow
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
play_arrow
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا
play_arrow
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا