مفهوم فرهنگ

مفهوم فرهنگ، همراه با مفهوم جامعه، يکي از مفاهيمي است که در جامعه شناسي زياد به کار برده مي شود. فرهنگ عبارت است از ارزشهاي که اعضاي يک گروه معين دارند، هنجارهايي که از آن پيروي مي کنند، و کالاهاي مادي که توليد مي کنند. ارزشها آرمانهاي انتزاعي هستند، حال آنکه هنجارها اصول و قواعد معيني هستند که از مردم انتظار مي رود آنها را رعايت کنند. هنجارها نشان دهنده ي «بايدها» و «نبايدها» در زندگي اجتماعي هستند. بدين سان تک همسري- وفادار بودن به تنها يک شريک زناشويي- ارزش مهمي در اکثر جوامع غربي است. در بسياري از فرهنگهاي ديگر شخص مجاز است در يک زمان چندين زن يا شوهر داشته باشد. هنجارهاي ازدواج، به عنوان مثال، شامل چگونگي رفتار زن و شوهر نسبت به وابستگانشان است. در بعضي از جوامع، از شوهر يا زن انتظار مي رود که با پدر و مادر همسرشان رابطه ي نزديکي برقرار کنند؛ در فرهنگهاي ديگر از آنها انتظار مي رود آشکارا از يکديگر فاصله بگيرند.
هنگامي که واژه ي «فرهنگ» را در گفتگوهاي معمولي هر روزه به کار مي بريم، اغلب فرآورده هاي متعالي ذهن- هنر، ادبيات، موسيقي و نقاشي- را در نظر داريم. مفهوم فرهنگ آن گونه که جامعه شناسان آن را به کار مي برند شامل اين قبيل فعاليتها و امور بسيار ديگري است. فرهنگ به مجموعه ي شيوه ي زندگي اعضاي يک جامعه اطلاق مي شود؛ چگونگي لباس پوشيدن آنها، رسمهاي ازدواج و زندگي خانوادگي، الگوهاي کارشان، مراسم مذهبي و سرگرميهاي اوقات فراغت، همه را در برمي گيرد. همچنين شامل کالاهايي مي شود که توليد مي کنند و براي آنها مهم است- مانند تير و کمان، خيش، کارخانه و ماشين، کامپيوتر، کتاب و مسکن.
«فرهنگ» را مي توان به لحاظ مفهومي از «جامعه» متمايز کرد، اما ارتباط بسيار نزديکي بين اين مفاهيم وجود دارد. فرهنگ به شيوه ي زندگي اعضاي يک جامعه معين- عادات و رسوم آنها، همراه با کالاهاي مادي که توليد مي کنند- مربوط مي شود. جامعه به نظام روابط متقابلي اطلاق مي گردد که افرادي را که داراي فرهنگ مشترکي هستند به همديگر مربوط مي سازد. هيچ فرهنگي نمي تواند بدون جامعه وجود داشته باشد. اما همان گونه، هيچ جامعه بدون فرهنگ وجود ندارد. بدون فرهنگ، ما اصلاً انسان، به معنايي که معمولاً اين اصطلاح را درک مي کنيم، نخواهيم بود؛ نه زباني خواهيم داشت که با آن مقاصد خود را بيان کنيم و نه هيچ گونه احساس خودآگاهي، و توانايي تفکر يا تعقل ما نيز به شدت محدود خواهد بود. منبع مقاله:
گيدنز، آنتوني، (1376)، جامعه شناسي، ترجمه ي منوچهر صبوري، تهران: نشر ني، چاپ بيست و هفتم: 1391.