پنجشنبه، 24 مهر 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

احکام قضایی | تعزیرات

پرسش :

چنانچه تعزیر علاوه بر تازیانه مصادیق دیگرى داشته باشد (مانند: حبس، جزاى نقدى، تراشیدن سر، چرخاندن در شهر، لغو جواز کسب، ابطال گواهینامه رانندگى، محرومیت از مشاغل دولتى، ثبت سوء سابقه و...) بفرمایید: الف - آیا تعبیر «التغزیر دون الحد» فقط‍‌ در خصوص تازیانه رعایت مى‌شود یا شامل دیگر موارد مذکور نیز مى‌شود؟ ب) در صورت شمول به موارد دیگر، ملاک «دون الحد» چه مى‌باشد؟


پاسخ :
تعزیر در لغت داراى دو معناست:
معزز و محترم داشتن، چنانکه آیه 157 سوره اعراف فرماید:
«فَالَّذِینَ‌ آمَنُوا بِهِ‌ وَ عَزَّرُوهُ‌ وَ نَصَرُوهُ‌ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ‌ مَعَهُ‌ أُولٰئِکَ‌ هُمُ‌ الْمُفْلِحُونَ‌ » پس کسانى که به او ایمان آوردند و او را گرامى و بزرگ داشتند و یاریش نمودند و پیروى کردند نورى را که با او فرو فرستادیم ایشانند همان رستگاران».
معناى دوم: کوچک داشتن و اهانت است، که در لغت عرب و لغت فقه، تعزیر دوم خبر تازیانه زدن نیست و با دقت در تعبیر حدیثى «التعزیر دون الحد» معنا و مقصود آن را به وضوح درمى‌یابم زیرا «الحد» اعم از کشتن و دست و پا را به عکس بریدن و حد تازیانه است و «دون الحد» تنها شامل حد تازیانه بوده و دو مورد قبلى را دربر نمى‌گیرد زیرا: اولاً خود این حدیث در خصوص تازیانه زدن تنبیهى است، و دوم این که کشتن و دست و پا را به عکس بریدن «دون» ندارد چون باید همان حکم اجرا شود مگر اینکه فرد محارب یا ساعى در افساد - پیش از امکان دسترسى به او و «قَبْلِ‌ أَنْ‌ تَقْدِرُوا عَلَیْهِمْ‌ » توبه کرده باشد که عفو خواهد شد، بنابراین «دون الحد» در اینجا معنایى ندارد و در قتل هم اگر ولى یا اولیاى دم دیه را عفو کنند حکم منتفى خواهد بود پس مى‌بینیم که «دون الحد» در اینجا نیز معنایى ندارد و در قتل هم اگر ولى یا اولیاى دم: قاتل را عفو کنند و یا با شرایطى که در مسئله 64 ذکر خواهد شد قاتل قصاص نشود وى تنها موظف به پرداخت دیه است و در صورتى که ولى یا اولیاى دم دیه را عفو کنند حکم منتفى خواهد بود پس مى‌بینیم که «دون الحد» در اینجا نیز مصداقى ندارد یعنى مفروضاً «دون قتل» بریدن «دو پاى» مجرم باشد که چنین نیست.

بنابراین «دون الحد» دون تازیانه حدى است و بنابر دلایل پیشین «الحد» شامل کل حدود تازیانه‌اى است که در میان «صد» و «هشتاد» و «چهل» ضربه حدى، «دون الحد» شخص حر، 79 ضربه تازیانه و کمتر از آن است تا جایى که «دون الحد» صدق کند یعنى تا «پنجاه» تازیانه، بنابراین کمتر از آن تعزیر محسوب نمى‌شود بلکه تأدیبى است با نظر حاکم عادل شرع و «دون الحد» عبد، 39 ضربه تازیانه و کمتر از آن است تا جایى که «دون الحد» صدق کند یعنى تا 20 تازیانه، و کمتر از آن تأدیب است بنابراین پاسخ سؤال «ب» روشن است که هیچ یک از موارد مذکور در متن سؤال 48 مصداق تعزیر نیست بلکه تعزیر فقط‍‌ تازیانه است با شرایط‍‌ مذکور.

اما با شرایطى که بعداً ذکر خواهد شد تنبیهات و تأدیبات مذکور در مسئله، بخشى از مرحله سوم احکام کیفرى اسلامى محسوب مى‌شود زیرا مرحله اول احکام کیفرى، کیفرهاى منصوص خاص هستند مانند: اعدام مماثل: دست و پا بریدن بالعکس و بریدن دست دزد و تعزیر حدى.

و مرحله دوم احکام کیفرى، کیفرهاى منصوص عام مى‌باشند که عبارتند از: تعزیز مادون الحد و نفى از ارض یا مصادیقش و مرحله سوم احکام کیفرى، تأدیبات اعم را دربردارد که خود مرحله سوم نهى از منکر است، و بعضى از موارد مذکور در سؤال و مانند آنها (جزاى نقدى، تراشیدن سر، چرخاندن در شهر، ثبت سوءسابقه و...) مشمول این مرحله مى‌باشد که بنابر نظر حاکم عادل شرع، در صورت توبه نکردن مجرم، تأدیب‌هاى مرحله سوم نهى از منکر، به تناسب جرم در موردى اجرا خواهد شد بخشى دیگر از موارد مذکور در سؤال (حبس، لغو جواز کسب، ابطال گواهینامه رانندگى، محرومیت از مشاغل دولتى و تبعید) مشمول «أَوْ یُنْفَوْا مِنَ‌ الْأَرْضِ‌ » مى‌باشد و «الارض» کل ارض نیست بلکه مقصود از آن بیرون راندن مجرم از زمینى است که وى در آنجا سعى در افساد مى‌کند و به مناسبت گوناگونى سعى در افساد مجرمین: این نفى از ارض هم گوناگون است مثلاً اگر مدیر یا کارمند اداره دولتى یا خصوصى در محل کارش، سعى در افساد کند و توبه «قبل ان تقدروا علیهم» هم نکند: کیفرش بیرون راندن از «ارض اداره» است و اگر شخصى در مغازه خود سعى در افساد اقتصادى مى‌کند چون «ارض» سعى در افساد او مغازه‌اش مى‌باشد در صورت عدم توبه «قَبْلِ‌ أَنْ‌ تَقْدِرُوا عَلَیْهِمْ‌ » کیفرش تعطیلى مغازه است و اگر چنانچه فردى در محله یا شهر یا کشورى، سعى در افساد مى‌کند در صورت عدم رعایت شرط‍‌ مذکور در مورد توبه - باید از کل آنجا تبعید شود و اگر کلاً در روى زمین سعى در افساد مى‌کند چاره بجز غرق کردن وى (مجرم) در دریا نیست چنان که در سنت قطعیه این حکم وارد شده است بالفظ‍‌ «نحوالجریمه» نکته‌اى که در مورد «توبه» باید گفته شود این است که: توبه از جرم محاربه و سعى در افساد دو گونه است.

- «قَبْلِ‌ أَنْ‌ تَقْدِرُوا عَلَیْهِمْ‌ » که احکام آن بیان شد.
توبه «بعد ان تقدروا علیهم » که در این حد جارى مى‌شود مگر در صورتى که مجرم نفى از ارض شده باشد و امکان بازگشت به همان ارض نیز وجود داشته باشد که در اینجا در صورت توبه واقعى بازگردانده مى‌شود ولى در کیفرهایى مانند قتل: صلب: (دار زدن) و قطع دست و پا بازگشت معنا ندارد و توبه «بعد ان تقدروا علیهم ) در اینجا فقط‍‌ رفع گناه و عذاب اخروى مى‌نماید ولى در کل موارد «نفى از ارض» به استثناى غرق: به شرط‍‌ توبه واقعى، بازگشت به ارض اصلى، انجام مى‌پذیرد اینک بطور خلاصه پاسخ سؤال را متذکر مى‌شویم که هیچ یک از موارد در سؤال، تعزیر نبوده بلکه تأدیب است البته به شرطى که مناسب با جرم باسد و باید بعنوان مرحله سوم نهى از منکر انجام شود آن هم با نظر حاکم عادل شرع - تعزیر هم تنها مخصوص جرایم جنسى است که کمتر از جرم‌هاى جنسى با حد مشخص باشد مانند این که مردى با زنى نامحرم هر کارى بجز زنا را انجام داده است که در اینجا چون زنا انجام نشده، در صورت شهادت دو مرد عادل حکم تعزیر در مورد وى اجرا مى‌گردد و اگر «قَبْلِ‌ أَنْ‌ تَقْدِرُوا عَلَیْهِمْ‌ » توبه‌اش ثابت شد حتى تعزیر هم ساقط‍‌ خواهد بود، چون شریعت قرآن، شریعت انتقام نیست بلکه شریعت اصلاح بشریت است.

منبع: احکام قضایی بر مبنای قرآنی، محمد صادقی تهرانی، ناشر: شکرانه، قم، 1392 ش.
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
تازه های پرسش و پاسخ
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم