دوشنبه، 6 بهمن 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

حج؛ تجسّم و تجلّى توحید

پرسش :

با نگاهى به قرآن بگویید که چگونه حج تجسّم و تجلّى توحید است‌؟


پاسخ :
هر عبادتى، خلوص در آن اعتبار شده و مدنظر قرار مى‌گیرد:«اَلا لِلّٰهِ‌ الدّینُ‌ الخالِص»1 اما تجلّى این خلوص در برخى عبادات نمایان‌تر و طرد شرک در آن قوى‌تر و آشکارتر است. از جمله این عبادات حج است که توحید در آن تجسم یافته و از آغاز تا انجامش نمونه‌اى از توحید و طرد شرک است، و از همین رو ترک حج، کفر قلمداد شده است:«و لِلّٰهِ‌ عَلَى النّاسِ‌ حِجُّ‌ البَیتِ‌ مَنِ‌ استَطاعَ‌ الَیهِ‌ سَبیلًا و مَن کَفَرَ فَاِنَّ‌ اللّٰهَ‌ غَنِىٌّ‌ عَنِ‌ العالَمین»2

پس حج، ایمان و توحید، و ترک آن کفر عملى است.

معناى تجلّى توحید در حج این است که توحید چون در درجات خود تنزّل کند و در چشم‌اندازها و مظاهر خویش جلوه‌گر شود، به حج مبدّل مى‌گردد و اگر حج به سوى خداى سبحان صعود کرده، در معارج راه ترقّى طى کند، به عرش خداوند مى‌رسد، یا به توحید مبدل مى‌شود؛ یعنى تبدیل به عقیده‌اى مى‌شود که چیزى آن را آلوده نمى‌کند و یقینى مى‌شود که شک و گمان بر آن دست نمى‌ساید، چنان که امام صادق علیه السلام فرمود: به عرش مى‌پیوست چنان که میان او و خدا حجابى نمى‌بود.3

از امام صادق علیه السلام در دعاى سفر حج، روایت شده است که پس از اداى کلمات فرج فرمود: «بِسمِ‌ اللّهِ‌ دَخَلْتُ‌، بِسْمِ‌ اللّٰهِ‌ خَرَجْتُ‌ وَ فى سبیلِ‌ اللّهِ‌...» تا آن‌که فرمود: «فإنّما أَنا عَبدُک و بِکَ‌ وَ لَکَ‌»4

کسى که به زبان دعا آگاهى و احاطه دارد تفاوت میان این سخن آن حضرت که فرمود: «فإنَّما أَنا عَبْدُک و بِکَ‌ وَ لَکَ‌» را با دیگر ادعیه، به خوبى در مى‌یابد. چون هدف مهم در این نیایش ویژه، ذات خداى سبحان و لقاى اوست، نه اسمى از اسماى حسناى حضرتش.

بر اساس این روایت، حج سیر به سوى خدا و رفتن براى دیدار او و تلاش براى نزدیکى به خدایى است که در عین علو و والایى، نزدیک و در عین نزدیکى بس والا و بالاست: «فِى عُلوّه دانٍ‌ و فى دُنوِه عالٍ‌»5 و نیل به جوار کسى است که از رگ گردن به آدمى نزدیک‌تر است:«اَقرَبُ‌ الَیهِ‌ مِن حَبلِ‌ الوَرید»6 و روشن است که بنده جز با توحید دایم و ناب و طرد شرک جلى و خفى به مولایش تقرب نمى‌جوید.

شاهد دیگر، سخن پیغمبر گرامى صلى الله علیه و آله و سلم است که در سفر حج پس از حمل جهاز بر راحله‌اش فرمود: این حجى است که در آن نه ریایى است و نه سمعه‌اى: «هذه حجةٌ‌ لٰا رِیاءَ فیها و لاسُمَعةَ‌» سپس فرمود: هر کس توشۀ حج فراهم آورد و در توشه‌اش علامت یا پرچم حرامى باشد، خداوند حج او را نخواهد پذیرفت: «مَنْ‌ تَجَهَّزَ وَ فىٖ‌ جَهٰازِهِ‌ عَلَمٌ‌ حَراٰمٌ‌ لَمْ‌ یُقبلُ‌ اللّٰهُ‌ مِنهُ‌ الحَجَّ‌»7

مطلب مزبور را از کلام دیگر آن حضرت نیز مى‌توان استفاده کرد، که فرمود:
حجرالأسود به منزلۀ دست راست خدا در زمین براى میثاق است «اِستَلِمُوا الرکنَ‌ فَإنّه یَمینُ‌ اللّهِ‌ فى خَلقِه یُصٰافِحُ‌ بهٰا خَلقُه مُصٰافَحةَ‌ العبدِ أَو الرَجلِ‌، یَشهَدُ لِمَن اسْتَلَمهْ‌ بِالموٰافاة.»8

با تدبیر در این بیان‌ها روشن مى‌شود که حج نمونه‌اى از توحید جامع است و در این فرمودۀ الهى متجلّى است:«تَعالَوا الىٰ‌ کَلِمَةٍ‌ سَواءٍ بَینَنا وبَینَکُم الَّا نَعبُدَ الَّا اللّٰهَ‌ ولا نُشرِکَ‌ بِهِ‌ شیًا و لا یَتَّخِذَ بَعضُنا بَعضاً ارباباً مِن دونِ‌ اللّٰهِ‌».9

حاصل آن که: حج، توحید ممثل است و توحید همان فطرتى است که خداوند انسان‌ها را بر آن سرشته است و دگرگونى براى آن نیست.

پی‌نوشت‌ها:
(1). زمر/ 3
(2). آل‌عمران/ 97
(3). وسائل‌ الشیعه، شیخ حرّ عاملى، ج 13، ص 343
(4). همان، ج 11، ص 384
(5). بحارالانوار، ج 87، ص 189
(6). ق/ 16
(7). وسائل ‌الشیعه، ج 11، ص 146
(8). همان، ج 13، ص 324؛ کافى، کلینى، ج 4، ص 406
(9). آل‌عمران/ 64

منبع: پرسمان قرآنی فلسفه احکام، سید علی هاشمی نشلجی، نشر جمال، 1390.
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
تازه های پرسش و پاسخ
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم