دوشنبه، 6 بهمن 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

حج؛ تجسّم و تجلّى توحید

پرسش :

با نگاهى به قرآن بگویید که چگونه حج تجسّم و تجلّى توحید است‌؟


پاسخ :
هر عبادتى، خلوص در آن اعتبار شده و مدنظر قرار مى‌گیرد:«اَلا لِلّٰهِ‌ الدّینُ‌ الخالِص»1 اما تجلّى این خلوص در برخى عبادات نمایان‌تر و طرد شرک در آن قوى‌تر و آشکارتر است. از جمله این عبادات حج است که توحید در آن تجسم یافته و از آغاز تا انجامش نمونه‌اى از توحید و طرد شرک است، و از همین رو ترک حج، کفر قلمداد شده است:«و لِلّٰهِ‌ عَلَى النّاسِ‌ حِجُّ‌ البَیتِ‌ مَنِ‌ استَطاعَ‌ الَیهِ‌ سَبیلًا و مَن کَفَرَ فَاِنَّ‌ اللّٰهَ‌ غَنِىٌّ‌ عَنِ‌ العالَمین»2

پس حج، ایمان و توحید، و ترک آن کفر عملى است.

معناى تجلّى توحید در حج این است که توحید چون در درجات خود تنزّل کند و در چشم‌اندازها و مظاهر خویش جلوه‌گر شود، به حج مبدّل مى‌گردد و اگر حج به سوى خداى سبحان صعود کرده، در معارج راه ترقّى طى کند، به عرش خداوند مى‌رسد، یا به توحید مبدل مى‌شود؛ یعنى تبدیل به عقیده‌اى مى‌شود که چیزى آن را آلوده نمى‌کند و یقینى مى‌شود که شک و گمان بر آن دست نمى‌ساید، چنان که امام صادق علیه السلام فرمود: به عرش مى‌پیوست چنان که میان او و خدا حجابى نمى‌بود.3

از امام صادق علیه السلام در دعاى سفر حج، روایت شده است که پس از اداى کلمات فرج فرمود: «بِسمِ‌ اللّهِ‌ دَخَلْتُ‌، بِسْمِ‌ اللّٰهِ‌ خَرَجْتُ‌ وَ فى سبیلِ‌ اللّهِ‌...» تا آن‌که فرمود: «فإنّما أَنا عَبدُک و بِکَ‌ وَ لَکَ‌»4

کسى که به زبان دعا آگاهى و احاطه دارد تفاوت میان این سخن آن حضرت که فرمود: «فإنَّما أَنا عَبْدُک و بِکَ‌ وَ لَکَ‌» را با دیگر ادعیه، به خوبى در مى‌یابد. چون هدف مهم در این نیایش ویژه، ذات خداى سبحان و لقاى اوست، نه اسمى از اسماى حسناى حضرتش.

بر اساس این روایت، حج سیر به سوى خدا و رفتن براى دیدار او و تلاش براى نزدیکى به خدایى است که در عین علو و والایى، نزدیک و در عین نزدیکى بس والا و بالاست: «فِى عُلوّه دانٍ‌ و فى دُنوِه عالٍ‌»5 و نیل به جوار کسى است که از رگ گردن به آدمى نزدیک‌تر است:«اَقرَبُ‌ الَیهِ‌ مِن حَبلِ‌ الوَرید»6 و روشن است که بنده جز با توحید دایم و ناب و طرد شرک جلى و خفى به مولایش تقرب نمى‌جوید.

شاهد دیگر، سخن پیغمبر گرامى صلى الله علیه و آله و سلم است که در سفر حج پس از حمل جهاز بر راحله‌اش فرمود: این حجى است که در آن نه ریایى است و نه سمعه‌اى: «هذه حجةٌ‌ لٰا رِیاءَ فیها و لاسُمَعةَ‌» سپس فرمود: هر کس توشۀ حج فراهم آورد و در توشه‌اش علامت یا پرچم حرامى باشد، خداوند حج او را نخواهد پذیرفت: «مَنْ‌ تَجَهَّزَ وَ فىٖ‌ جَهٰازِهِ‌ عَلَمٌ‌ حَراٰمٌ‌ لَمْ‌ یُقبلُ‌ اللّٰهُ‌ مِنهُ‌ الحَجَّ‌»7

مطلب مزبور را از کلام دیگر آن حضرت نیز مى‌توان استفاده کرد، که فرمود:
حجرالأسود به منزلۀ دست راست خدا در زمین براى میثاق است «اِستَلِمُوا الرکنَ‌ فَإنّه یَمینُ‌ اللّهِ‌ فى خَلقِه یُصٰافِحُ‌ بهٰا خَلقُه مُصٰافَحةَ‌ العبدِ أَو الرَجلِ‌، یَشهَدُ لِمَن اسْتَلَمهْ‌ بِالموٰافاة.»8

با تدبیر در این بیان‌ها روشن مى‌شود که حج نمونه‌اى از توحید جامع است و در این فرمودۀ الهى متجلّى است:«تَعالَوا الىٰ‌ کَلِمَةٍ‌ سَواءٍ بَینَنا وبَینَکُم الَّا نَعبُدَ الَّا اللّٰهَ‌ ولا نُشرِکَ‌ بِهِ‌ شیًا و لا یَتَّخِذَ بَعضُنا بَعضاً ارباباً مِن دونِ‌ اللّٰهِ‌».9

حاصل آن که: حج، توحید ممثل است و توحید همان فطرتى است که خداوند انسان‌ها را بر آن سرشته است و دگرگونى براى آن نیست.

پی‌نوشت‌ها:
(1). زمر/ 3
(2). آل‌عمران/ 97
(3). وسائل‌ الشیعه، شیخ حرّ عاملى، ج 13، ص 343
(4). همان، ج 11، ص 384
(5). بحارالانوار، ج 87، ص 189
(6). ق/ 16
(7). وسائل ‌الشیعه، ج 11، ص 146
(8). همان، ج 13، ص 324؛ کافى، کلینى، ج 4، ص 406
(9). آل‌عمران/ 64

منبع: پرسمان قرآنی فلسفه احکام، سید علی هاشمی نشلجی، نشر جمال، 1390.
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
تازه های پرسش و پاسخ
موارد بیشتر برای شما
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
play_arrow
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
play_arrow
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
play_arrow
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
play_arrow
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
play_arrow
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
play_arrow
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
play_arrow
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب