چهارشنبه، 25 اسفند 1389
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

پرسش :

در خصوص آيات محكم و متشابه كه خداوند فرموده: «تأويل آن به عهدة خداوند است...» توضيح دهيد؟


پاسخ :
خداوند مي‌فرمايد: «او كسي است كه اين كتاب (آسماني) را بر تو نازل كرد كه قسمتي از آن آيات «محكم» است كه اساس اين كتاب مي‌باشد و قسمتي از آن «متشابه» است. اما آن‌ها كه در قلوبشان انحراف است، پيروي از متشابهات مي‌كنند تا فتنه‌انگيزي ‌كنند و تفسير «نادرستي» به آن مي‌طلبند. در حالي كه تفسير آنها را جز خدا و راسخان در علم نمي‌دانند ...»[1]
توضيح اصطلاحات آيه قبل از هر چيز لازم است
1. محكم: از «حكم» به معناي «منع و استواري» است، به همين دليل موضوعات پايدار و استوار را «محكم» مي‌گويند. آيه محكم، آيه‌اي است كه دلالت بر مراد و مقصودش، متقن، صريح و مستحكم باشد.
2. متشابه: در اصل به معناي «شبيه بودن چيزي به چيز ديگر» است و در اصطلاح به جمله‌ها و كلماتي مي گويند كه احتمالات مختلف دربارة معناي آن ها داده شود.
3. تأويل: در لغت به معني «بازگشت دادن چيزي» است؛ بنابراين هر كار و يا سخني را كه به مقصود اصلي برگردانيم، تأويل ناميده مي‌شود.[2] و در اصطلاح قرآني «رجوع آيات مشابه به معناي حقيقي و واقعي» است.[3] آيا تشابه يك واقعيات قرآني است و اين آيات در حقيقت براي همه متشابه است؟ يا براي آن دسته از مردم كه علم كافي ندارند تشابه دارد؟ «برخي آيات، به جهت محتوي بلند و كوتاهي عبارت، زمينة تشابه در آن فراهم است، يعني جاي آن را دارد كه تشابه ايجاد كند. زيرا تنگي و كوتاهي قالب موجب گرديده تا لفظ در افاده ي معناي مراد (كه بسيار بلند است) كوتاه آيد و نارسا جلوه كند. نوعاً افراد با برخورد با اينگونه موارد دچار اشتباه مي‌شوند. لذا تشابه در قرآن شأني و نوعي است نه ذاتي.[4]
چرا در قرآن تشابه وجود دارد؟
1. گروهي از تشابه ها، عرضي و به قرآن تحميل شده است. اين گروه از آيه‌هاي نداشته اند، برابر با اسلوب و شيوه‌هاي متعارف عرب بيان شده و خالي از هرگونه پيچيدگي است، در آغاز هيچ تشابه‌اي نداشته اند، سپس در پي درگيري‌هاي عقيدتي و فكري در ميان مسلمانان، فاجعة تشابه دامن‌گير بسياري از آيات قرآن گرديد.[5] مانند: «ثم استوي علي العرش؛ آنگاه بر عرش استيلا يافت (فرقان/59)» و «يدالله فوق ايديهم (فتح / 10)»
2. يكي ديگر از اسرار وجود متشابه در قرآن، بكار انداختن افكار و انديشه‌ها و به وجود آمدن نهضت فكري در مردم است.
3. بسياري از حقايق قرآن مربوط به جهان ماوراي طبيعت است كه از افق فكر ما دور مي باشد و ما به حكم محدود بودن، قادر به درك آن نيستيم. اين نارسايي افكارها و بلند بودن افق آن معاني، سبب تشابه در آيات مي‌شود. مانند: قيامت، عذاب ملائكه، عزرائيل، بهشت و اوصاف اهلي...
4. سر ديگر وجود متشابه در قرآن اخبار اهل‌بيت اين‌گونه آيات در قرآن بيان نياز شديد مردم به پيشوايان الهي و پيامبر ـ صلي الله عليه و اله ـ است. نيز اين گفته را تأييد مي‌كند پس متشابه سبب مي‌شود مردم جهت رفع نياز علمي به سراغ ائمه بروند و رهبري آن‌ها را عملاً به رسميت بشناسند.[6]
تأويل متشابهات را چه كسي مي‌داند؟
علامه طباطبائي (ره) مي‌فرمايد: «از ظاهر تعبير قرآن انحصار استفاده مي‌شود و روشن مي گردد كه علم به تأويلات متشابهات، فقط مخصوص خداست».[7] يعني تأويلات قرآن را فقط خدا مي‌داند و به هركسي بخواهد مي‌آموزد، مانند پيامبران و اهل بيت ـ عليهما السّلام ـ اما بيشتر مفسرين از ظاهر آيه اين طور نتيجه گرفته‌اند كه تأويل متشابهات را خدا و راسخان در علم مي‌دانند. راسخان در علم؛ كساني هستند كه در علم و دانش، ثابت قدم و صاحب نظراند. روايات متعددي وارد شده است كه راسخان در علم را پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ و ائمة هدي ـ عليهم السّلام ـ تفسير نموده‌اند.
امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرمودند: «پيامبرخدا بزرگترين راسخان در علم بود و تمام آنچه را كه خداوند نازل فرمود از تأويل و تنزيل قرآن مي‌دانست، خداوند هرگز چيزي به او نازل نكرد كه تأويل آن را به او تعليم نكند، او و اوصياي وي همه اين‌ها را مي‌دانسته‌اند.[8] منشاء اختلاف در تفسير آيه «و ما يعلم تأويله الّا الله و الرّاسخون في العلم يقولون امنّا به ...»[9] «واو» والرّاسخون است. بعضي از مفسّرين[10] اين آيه را انحصاري تفسير مي‌كنند و علم تأويل را مخصوص خدا گرفته‌اند؛ «واو» را استيناف مي‌دانند و قائل هستند كه راسخان در علم، اهل بيت عصمت و طهارت ـ عليهم السلام ـ هستند و تأويل قرآن را مي‌دانند و دليل اين تفسير را آيه هاي ديگر و روايات مي دانند نه همين آيه. امّا كساني كه معتقدند آيه معناي آيه اين است: علم به تأويل را خدا و راسخان در علم مي‌دانند؛ «واو» را عاطفه انگاشته اند نه استيناف.[11]
نتيجه:
تشابه در قرآن به سبب معناي بلند آيات قرآن و محدود بودن افكار ما به وجود آمده و تأويل اين تشابه را خدا با فرستادن وحي قرآن و وحي قدسي به پيامبر اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ و اعطاء كردن علوم بر پيامبر و ائمه هدي ـ عليهم السلام ـ روشن ساخته و دانشمندان معاصر نيز، تأويل صحيح را مي توانند از کلام اهل بيت ـ عليهم السلام ـ برگيرند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ تفسير نمونه، حضرت آيه الله مكارم شيرازي، ج 2، ص 327 ـ 319.
2ـ علوم قرآني، محمد هادي معرفت، ص 377.
3ـ الميزان، علامه طباطبائي، ج 3، ص 62 ـ 58.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . آل عمران/ 7.
[2] . مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، انتشارات تهران، دار الكتب السلاميه، ج 26، 1373، ج 2، ص 32.
[3] . معرفت، محمد هادي، التفسير والمسفرون، آستان رضويه مقدسه، 1418، ج 1، ص 19.
[4] . معرفت، محمد هادي علوم قرآني، قم، انتشارات التمحيد، 1378، ج 1، ص 277.
[5] . همان، ص 278.
[6] . مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ج 2، ص 325.
[7] . طباطبائي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، انتشارات اسراء، ج 3، ص 62 - 58.
[8] . ر. ك: العروسي الحويزي، نور الثقلين، انتشارات اسماعيليان، ذيل سوره ال عمران آيه 7 ـ ر. ك: البحراني، البرهان، ذيل آيه 7 سوره آل عمران.
[9] . آل عمران/ 7
[10] . ر .ك؛ الميزان، ج 3، ص 62 ـ 58.
[11] . ر .ك؛ تفسير نمونه، ج 2، ص 325.



ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
معنی اسم احمد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم احمد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم اترک و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم اترک و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم ابوریحان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم ابوریحان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
شهرستان رامیان کجاست؟ از پیش شماره این شهر تا مناطق گردشگری و مشاهیر آن
شهرستان رامیان کجاست؟ از پیش شماره این شهر تا مناطق گردشگری و مشاهیر آن
همه آنچه که باید درباره روستای رادکان بدانید
همه آنچه که باید درباره روستای رادکان بدانید
همه آنچه که باید درباره روستای روئین بدانید
همه آنچه که باید درباره روستای روئین بدانید
شهرستان رینه کجاست؟ از پیش شماره این شهر تا مناطق گردشگری و مشاهیر آن
شهرستان رینه کجاست؟ از پیش شماره این شهر تا مناطق گردشگری و مشاهیر آن
همه آنچه که باید درباره روستای رندان بدانید
همه آنچه که باید درباره روستای رندان بدانید
استوری شام غریبان / داغ معجر
play_arrow
استوری شام غریبان / داغ معجر
معنی اسم ادنا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم ادنا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم آروین و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم آروین و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم سلدا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم سلدا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم هیلدا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم هیلدا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم فلورا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم فلورا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم هیرسا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم هیرسا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال