چهارشنبه، 25 اسفند 1389
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

پرسش :

فدك كجاست؟ چگونه به پيامبر رسيد؟ به چه دليل به حضرت فاطمه (س) به ارث رسيد و سرانجام آن چه شد؟


پاسخ :
فدك يكى از دهكده‏هاى آباد و حاصلخيز نزديك خيبر است و تا مدينه 140 كيلومتر فاصله دارد . درسال هفتم هجرت، قلعه‏هاى خيبر يكى پس از ديگرى فتح شد و قدرت مركزى يهود در هم شكست . ساكنان فدك تسليم گرديدند و در برابر پيامبر متعهد شدند نيمى از زمين‏ها و باغ‏هاى خودرا به آن حضرت واگذار كنند و نيمى ديگر را براى خود نگهدارند . افزون بر اين، آن‏ها كشاورزى سهم پيامبر را هم به عهده گرفتند تا در برابرش مزدى دريافت كنند .
سرزمين‏هايى كه بدون هجوم نظامى به دست مسلمانان مى‏افتد، به شخص رسول خدا (ص) تعلق دارد و هر گونه بخواهد مى‏تواند عمل كند . وقتى آيه «و آت ذالقربى حقه و المسكين و ابن السبيل و لاتبذر تبذيرا» (1) نازل شد، پيامبر اسلام دخترش فاطمه (س) را خواست و فدك را به او داد . (2)
سرگذشت فدك پس از پيامبر:
پس از پيامبر اسلام، حضرت فاطمه (س) از فدك محروم گرديد و كارگرانش را از فدك بيرون كردند . آن حضرت براى پس گرفتن فدك بسيار كوشيد; ولى دستگاه خلافت از اين كار سرباز زد . ممنوعيت‏حضرت فاطمه (س) از فدك در زمان خلافت ابوبكر بن ابى قحافه پى‏ريزى شد . پس از آن كه معاويه به قدرت رسيد، فدك را ميان مروان، عمروبن عثمان و پسرش يزيد تقسيم كرد . در دوران خلافت مروان، همه فدك در اختيار وى قرار گرفت و او آن را به پسرش عبدالعزيز داد . عبدالعزيز نيز فدك را به پسرش عمر داد . عمربن عبدالعزيز فدك را به فرزندان حضرت فاطمه (س) برگردانيد . پس از درگذشت عمربن عبدالعزيز، فدك در اختيار خلفاى بعدى قرار گرفت وتا روزى كه حكومت امويان ادامه داشت، در اختيار آنان ماند . وقتى حكومت‏به بنى عباس رسيد، سفاح آن را به عبدالله بن حسن برگرداند . پس از سفاح، منصور دوانقى فدك را از فرزندان زهرا (س) گرفت . فرزند منصور (مهدى) فدك را به فرزندان زهرا (س) بازگردانيد . پس از مهدى، موسى و هارون دوباره فدك را از فرزندان حضرت فاطمه (س) پس گرفتند . وقتى خلافت‏به مامون عباسى رسيد، به طور رسمى فدك را به فرزندان حضرت زهرا (س) بازگردانيد . پس از مامون نيز وضعيت فدك چنين بود، گاه بر مى‏گرداندند و گاه پس مى‏گرفتند . در عصر آن‏ها، فدك مساله‏اى سياسى به شمار مى‏آمد نه انتفاعى و اقتصادى . خلفاى عباسى و اموى به درآمد فدك نياز نداشتند . براى همين وقتى عمربن عبدالعزيز فدك را به فرزندان فاطمه (س) باز گرداند، بنى‏اميه او را سرزنش كردند و گفتند: تو بااين كار ابوبكر و عمربن خطاب را تخطئه كردى . (3)
مسلم بن حجاج نيشابورى، در كتاب معروفش «صحيح مسلم‏» ، داستان مطالبه فدك از سوى حضرت فاطمه - سلام الله عليها - را به طور مشروح آورده و از عايشه چنان نقل كرده است كه، حضرت فاطمه (س) پس از امتناع خليفه از بازگرداندن فدك، با او قهر كرد و تا هنگام وفاتش حتى يك كلمه با ابوبكر سخن نگفت . (4) در نهج‏البلاغه درباره فدك چنين آمده است: «از ميان آنچه آسمان بر آن سايه افكنده، تنها فدك در دست ما بود كه گروهى بر آن بخل ورزيدند و گروهى هم از آن چشم پوشيدند; و خداوند بهترين داور است .» (5)
سرانجام در دوران متوكل عباسى فدك از فاطميان پس گرفته شد; درختانش به دستور شخصى به نام «عبدالله بن عمر بازيار» قطع گرديد و روسياهى آن براى بدخواهان باقى ماند . ناگفته نماند قطع درختان در حالى انجام گرفت كه يازده درخت‏خرمايى كه به دست مبارك پيامبر (ص) در آن كاشته شده بود، هنوز باقى بود . شخصى كه آن درختان را قطع كرد، «بشران بن ابى امية ثقفى‏» نام داشت كه پس از بازگشت‏به بصره - آن گونه كه در تاريخ آمده است - فلج‏شد . (6)
براى آگاهى بيش‏تر ر . ك:
الف) الغدير، ج‏7، ص 194 .
ب) فدك در تاريخ، شهيد صدر .
ج) مدينه‏شناسى، ج 2، ص‏492 .
د) فرهنگ سخنان فاطمه (س)، دشتى .
ه) معجم البلدان، ج‏4، حرف «ف‏» .
و) سيره حلبيه، ج‏3، ص 362 .
ز) اصول كافى، ج 1، ص‏492 .(بحث‏خمس)
ح) مكاتيب الرسول، احمدى ميانجى .
پى‏نوشت:
1 . اسرا (17): 26 .
2 . مجمع البيان، ج‏3، ص 411 .
3 . فروغ ابديت، جعفر سبحانى، ج 2، ص 669 .
4 . صحيح مسلم، ج‏3، ص 1380 .
5 . نهج البلاغه (فيض الاسلام)، نامه 45 .
6 . شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج 16، ص 217 .
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
تازه های پرسش و پاسخ
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم