پرسش :

شبهه: چرا اسلام نظام برده داري را تنفيذ كرد؟

پاسخ :
اولا: زندگي‏اجتماعي بشر تا چندين قرن پيش اقتضاي آن را داشته كه نظام بردگي بر قرار باشد اسلام نيز بنا برمقتضيات زمان و عدم امكان‏لغو يكباره آن را امضا نموده ولي حقوقي را از نظر اخلاقي و قانوني براي آنان برقرار وزمينه‏هاي فراواني را براي آزاد سازي‏تدريجي آنان فراهم آورد. (مانند كفارات احكام ام ولد مكاتبه تدبير و...) اساساآزاد سازي برده يكي از اعمال شايسته و بسياربافضيلت دانسته شده و اسلام همواره مردم را به آن ترغيب نموده است.و ما ادريك ماالعقبه فك رقبه (سوره بلد). از نظر حقوقي و اخلاقي نيز اسلام نظامي كامل را براي حمايت از آنهافراهم‏نموده و همواه در جهت حفظ حقوق آنان توصيه نموده است. از جمله براي روابط جنسي كنيزان با اربابان خودو يا ديگران‏قوانيني وضع نموده مثل اينكه مالك كنيز مي‏تواند آن را براي مدتي به ديگري ببخشد ولي اين كار شرايطيدارد از قبيل اينكه‏بايد عده نگه دارد.
ثانيا در اين مدت اگر داراي فرزند شد آزاد مي‏گردد و ...مي بينيم كه در مجموع براي قانونمند كردن روابط‏جنسي وجلوگيري از فساد و فحشا و برآورده كردن نيازهاي جنسي قانون و ضوابط خاصي آورده است. نكته مهم در اين جاآناست كه نوعا كساني كه به اينگونه احكام اشكال مي‏كنند طرفدار روابط آزاد جنسي (همانند غرب) هستند كه هيچ حدومرزي را براي غريزه جنسي محترم نمي‏شمارند ولي نسبت به استمتاع جنسي قانونمند نقص و اشكال وارد مي‏كنند.از طرف‏ديگر تساوي حقوق انساني به معناي تشابه همه روبناها و مناسبات بشري نيست وگرنه همگان بايد در تماممسايل فردي و اجتماعي حتي ميزان دريافتي ماهيانه و ... برابر باشند در حاليكه‏چنين چيزي حتي در جوامعكمونيستي نيز قابل اجرا نيست.
ثالثا: احكام مربوط به روابط برده‏داري جنبه مقابله به مثل دارد يعني‏كفار در نبرد با مسلمين اسراي مسلمانان را كنيزو برده مي‏ساختند و شنيع‏ترين اعمال ضد انساني را در برابر آن اعمال‏مي‏كردند اسلام نيز ناچار بود در اين رابطه بهمقابله به مثل دست بزند ولي از نظر كيفيت رابطه با بردگان كه اسراي كفار بودندشيوه‏هاي ظالمانه آنان را برانداخت وبرخي از اصول آن كه منافي عدالت نيست را پذيرفت. جواز بخشش برده مبتني بر اين اصل‏حقوقي است كه رقبهبردگان تحت ملكيت برده‏دار در آمده و لازمه آن جواز پيشكش كردن با شرايط خاصي است. مسئله برده‏برداري به طورگسترده‏اي در عصر ظهور اسلام شايع بوده به‏طوري كه شايد كمتر خانه‏اي يافت مي‏شد كه صاحب آن تمكاني داشتهباشد ولي برده اعم از غلام يا كنيز نداشته باشد. شماملاحظه كنيد با اين وصف آيا امكان دارد كه يك شبه آن رالغو نموده و برده‏داري را حرام اعلام كنند؟ در آن صورت هم زندگي‏مردم مختل مي‏شد و هم خود بردگان نيز متحير وسرگردان مي‏بودند كه چه كنند و به كجا پناه برند. ولي در عين حال اسلام باطرح و برنامهاي كه ارائه داد: اولا نشان دادكه برده‏داري را دوست ندارد و گرنه به جاي تشويق بر آزادي بردگان تشويق به نگاهداي‏و تداوم برگدي آنها مي‏كرد. ثانيابا اين طرح چنان برنامه ريزي فرمود كه در دراز مدت اين مسئله ريشه كن شود لذا اصل آزاد كردن برده عمل بسيارپسنديده و ارزشمندي تلقي شد. و نبي‏اكرم(ع) و ائمه هدي(ع) اسوه‏ء آزاد كردن برده‏ها بودند و گاهي بادني بهانهايآنها را آزاد مي‏كردند. و نيز در كفاره‏ها ملاحظه‏مي‏كنيد كه چگونه يكي از ابعاد آن آزادي غلام و برده قرار گرفته است. بهاين نكته نيز توجه داشته باشيد كه اگر مي‏بينيد ما دراحكام اسلامي شرح وظائفي نسبت به بردگان ـ عبيد و اماء ـداريم‏به خاطر اين است كه اين مسئله آن روز مطرح بوده و براي رعايت‏حد و انصاف در حقوق آنها و نيز چگونگيمعاشرت اجتماعي با آنها به ناچار مردم بايد تكليف شرعي خود را مي‏دانستند ولي‏دين تنافي با طرح براندازي آننداشت.
eporsesh.com